ਅਤੋ ਭੇਦਦਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਮ੍ ਅਙ੍ਗੀਕृਤ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਮ੍ ਏਤੇ ਜੀਵਾਸ਼੍ ਚ ਵੇਤਿ ਵਾਚਾਮ੍ ਅਯਂ ਭ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵ ਹਨ'—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਭੁਲਾਵਾ ਹੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਨਿਰਾਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜਾਯਤੇ ਜਗਤ੍ । ਤਜ੍ਜਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਗਤਂ ਦੁਰਵਬੋਧਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਬਹਵੋ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਸਂਲੀਨਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਪਰੇ ਪਦੇ
ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਪਦ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਜਾਯਮਾਨਾਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਨਾਨਾਕਕੁਬ੍ਨਿਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਪਾਦਪੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਪਲ੍ਲਵਾਃ
ਕਈ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਜੀਵੌਘਾਸ਼੍ ਚੋਦ੍ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਧਾਵ੍ ਇਵ ਨਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਲਯਮ੍ ਏष੍ਯਨ੍ਤਿ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਮਧੁਲਤਾ ਇਵ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਮਧੁਲਤਾ ਵਾਂਗ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਜਸ੍ਰਂ ਕਾਲੇषੁ ਤ ਏਵਾਨ੍ਯੇ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ऽਥ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਮਿਞ੍ ਜੀਵਰਾਜਯਃ
ਕਾਲ ਦੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਜੀਵ ਸਦਾ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਾਮੋਦਾਵ੍ ਇਵਾਭਿਨ੍ਨੌ ਪੁਮਾਨ੍ ਕਰ੍ਮ ਚ ਰਾਘਵ । ਪਰਮੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਮਾਯਾਤੌ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਸ਼ਤਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਰਾਘਵ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਮ੍ ਏਤੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੈਤ੍ਯੋਰਗਨਰਾਮਰਾਃ । ਉਦ੍ਭਵਨ੍ਯਗ੍ਭਵਾਭਾਵੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੈਤ, ਸੱਪ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਮ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹੇਤੁਰ੍ ਵਿਹਰਣੇ ਤੇषਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ ऋਤੇ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਲ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਾਧੋ ਜਨ੍ਮਾਧ੍ਵਫਲਦੋ ऽਪਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਹੇ ਸਾਧੂ, ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਅਵਿਸਂਵਾਦਿਤਾਰ੍ਥਂ ਸਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਦृष੍ਟਿਭਿਃ । ਵੀਤਰਾਗੈਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਤਚ੍ ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸਚੇ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਾ ਯੇ ਧੀਰਾਸ੍ ਸਮਦृष੍ਟਯਃ । ਯਨ੍ਨਿਦੇਸ਼ਾਃ ਫਲੋਪੇਤਾਸ੍ ਸਾਧਵਸ੍ ਤ ਉਦਾਹृਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਲੋਂ ਢਿੱਠੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਹੀ ਸੱਚੇ ਨੇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਯਂ ਤੁ ਦृष੍ਟਿਸ੍ ਸਕਲਾ ਸਿਦ੍ਧਯੇ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਸਾਧੁਵृਤ੍ਤਤਯਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ
ਇਹ ਪੂਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਸਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧੁਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਥਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਬਹਿष੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸ ਚ ਦੁਃਖੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਜੋ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਲੋਕ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲੋਕੇ ਚ ਵੇਦੇ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੋ । ਯਥਾ ਕਰ੍ਮ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਚ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣੇਹ ਸਙ੍ਗਤੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਰ੍ਤਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਮੀਯਤੇ । ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਵਦ੍ ਆਮ੍ਨਾਯੋ ਲੋਕੇ ਵੇਦੋਕ੍ਤ ਏष ਸਃ
ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੀ ਮਾਪ ਹੋਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣੋ ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਬੀਜਾਦ੍ ਇਵ ਨਵਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਪੁਨਰ੍ ਬੀਜਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਾਤ੍
ਕਰਮ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੀਵ ਤੋਂ ਕਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ।
ਯਯਾ ਵਾਸਨਯਾ ਕਰ੍ਮ ਦੀਯਤੇ ਭਵਪਞ੍ਜਰੇ । ਤਦ੍ਵਾਸਨਾਨੁਰੂਪੇਣ ਫਲਂ ਸਮਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਿਸ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕਥਂ ਨਾਮ ਜਨ੍ਮਬੀਜੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਵਿਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਜੀਵ ਜਨਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮੂਲ ਦੇ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ?
ਪਕ੍ਸ਼ੇਣਾਨੇਨ ਭਗਵਨ੍ ਭਵਤਾ ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਣੋਃ । ਤਿਰਸ੍ਕृਤਾ ਜਗਜ੍ਜਾਤਾਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਨਾਭਾਵਿਤੈਤਯੋਃ
ਇਸ ਤਰਕ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਕਾਰਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ ਜਨ੍ਮਾਦਿषੁ ਫਲੇषੁ ਤੁ । ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਤ੍ਵਯਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਨਮ ਆਦਿ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਸਙ੍ਕਰੇ ਲੋਕੇ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵ੍ ਅਫਲਦਾਯਿषੁ । ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੇ ਨ੍ਯਾਯੇ ਵਿਲਸਤਿ ਨਾਸ਼ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਮੱਛੀ ਵਾਲਾ ਨਿਆਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਨਾਸ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਤਤ੍ ਕृਤਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਏਤਂ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸ੍ਫਾਰਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ।
ਸਾਧੁ ਰਾਘਵ ਪृष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਯੇਨ ਭृਸ਼ਂ ਜ੍ਞਾਨੋਦਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਜਾਗੇ।
ਮਨਸੋ ਯਸ੍ ਸਮੁਨ੍ਮੇषਃ ਕਲਾਕਲਨਰੂਪਤਃ । ਏਤਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬੀਜਂ ਫਲਮ੍ ਅਸ੍ਯੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ-ਤੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਕਰ੍ਮ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਜੀਵੋ ਦੇਹਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਸੁਮਾਮੋਦਯੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਨ ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਯੋਰ੍ ਇਹ । ਤਥੈਵ ਕਰ੍ਮਮਨਸੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਭਿਨ੍ਨਯੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਲੱਗਣ, ਕੋਈ ਅਸਲ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਕਥਿਤੋ ਬੁਧੈਃ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨੋਦੇਹਃ ਕਰ੍ਮਾਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਹਿ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਜਾਂ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਚਿੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ ਸ਼ੈਲੋ ਨ ਤਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ ਨ ਸਾ ਦਿਙ੍ ਨ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍ । ਅਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਫਲਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕृਤਾਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਕੋਈ ਪਹਾੜ, ਕੋਈ ਆਕਾਸ਼, ਕੋਈ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਐਹਿਕਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਵਾਪਿ ਕਰ੍ਮ ਯਦ੍ ਰਚਿਤਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਪੌਰੁषੋ ऽਸੌ ਪਰੋ ਯਤ੍ਨੋ ਨ ਕਦਾਚਨ ਨਿष੍ਫਲਃ
ਇਸ ਜਨਮ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦ੍ਧੀਹ ਨੇਤਰਤ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਜਨਤਾਬੀਜਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ ਨੇਤਰਤ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਮਨ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਰਾਘਵ, ਇਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।