ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਜਨ੍ਮਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਢ੍ਯਾ ਜਨ੍ਮਲਕ੍ਸ਼੍ਯੈਃ ਪੁਰੋ ऽਪਿ ਚੇਤ੍ । ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਤਦ੍ ਅਸੌ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਤਾਮਸੀ
ਪਰ ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਲੱਖਾਂ ਜਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਦੇਹ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਮਸਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਤਾਸ੍ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਚਲਿਤਾ ਭੋਗਾਤ੍ ਪਯੋਰਾਸ਼ੇਰ੍ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜੀਵ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਤਾ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਸ੍ਵਤੇਜਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਾ ਭੋਗਾਦ੍ ਦੀਪਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਪਦੀ ਹੋਈ, ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭੂਤਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਸ੍ਵਮਰੀਚਿਬਲੋਦ੍ਧੂਤਾਦ੍ ਅਲਾਤਾਙ੍ਗਾਤ੍ ਕਣਾ ਇਵ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਮਕ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਉਡਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਅਲਾਤ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਕਣ ਉਡਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵੋਤ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਜਾਤਯਃ । ਮਨ੍ਦਾਰਮਞ੍ਜਰੀਰੂਪਾਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਾਦ੍ ਇਵਾਂਸ਼ਵਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਝ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦृਸ਼੍ਯਦृष੍ਟਯਃ । ਯਥਾ ਵਿਟਪਿਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਤਦ੍ਰੂਪਾ ਵਿਟਪਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਸਾਰੇ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾਵਾਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਕਟਕਾਙ੍ਗਦਕੇਯੂਰਯੁਕ੍ਤਯਃ ਕਨਕਾਦ੍ ਇਵ
ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੜੇ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵੋਤ੍ਥਿਤਾ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਨਿਰ੍ਝਰਾਦ੍ ਅਮਲੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਾਤ੍ ਪਯਸਾਮ੍ ਇਵ ਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਝਰਨੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਜਸ੍ਯੈਵਾਖਿਲਾ ਰਾਮ ਭੂਤਸਨ੍ਤਤਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਘਟਸ੍ਥਾਲੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾਕਾਸ਼ਾਦਯੋ ਯਥਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਲੜੀ ਅਜਨਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ, ਕੂਜੇ ਜਾਂ ਛੇਦ ਵਿਚਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵੋਤ੍ਥਿਤਾ ਲੋਕਕਲਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਸ਼ੀਕਰਾਵਰ੍ਤਲਹਰੀਬਿਨ੍ਦਵਃ ਪਯਸੋ ਯਥਾ
ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਘੁੰਮਣੀਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵੋਤ੍ਥਿਤਾ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦृਸ਼੍ਯਦृष੍ਟਯਃ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯੋ ਯਥਾ ਭਾਸ੍ਕਰਤੇਜਸਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਦृਸ਼੍ਯਦृਸ਼ੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਨ ਰੂਪਤਃ । ਸ਼ੀਤਰਸ਼੍ਮੇਰ੍ ਇਵ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਸ੍ਵਾਲੋਕਾ ਇਵ ਤੇਜਸਃ
ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਦਰਸ਼ਕ ਤੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਠੰਢੇ ਚੰਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਾ ਹਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਜਾਤਯੋ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਜ੍ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤਾਜਾਤਯਸ਼੍ ਚਿਰਕਾਲਿਕਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਤਿਪਯਾਤੀਤਜਨ੍ਮਰੂਪਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਜਗਤ੍ਸੁ ਵਿਵਿਧੇषੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰਰੂਪਾਸ੍ ਤਸ੍ਯੇਚ੍ਛਯਾ ਭਗਵਤੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤ੍ਯਃ । ਆਯਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਤਥੋਤ੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਭੂਤਸ਼੍ਰਿਯਃ ਕਣਘਟਾ ਇਵ ਪਾਵਕੋਤ੍ਥਾਃ
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਪਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਉਂਦੇ, ਜਾਂਦੇ, ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਉਠਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਭਿਨ੍ਨੌ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਾਰੌ ਸਮਮ੍ ਏਵ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕਟਤਾਂ ਯਾਤੌ ਪੁष੍ਪਾਮੋਦੌ ਤਰੋਰ੍ ਇਵ
ਕਰਮ ਤੇ ਕਰਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧ।
ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਮੁਕ੍ਤੇ ਜੀਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਵਿਤਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਨੀਲਿਮ੍ਨ ਇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਪਕ ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਜਨਾਚਾਰੋ ਯਤ੍ਰ ਰਾਘਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜੀਵਾ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿੱਥੇ, ਰਾਘਵ, ਅਜਾਗਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ 'ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ' ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਜਨਾਚਾਰੇ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਏਵਂ ਨ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ । ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਇਦਂ ਜਾਤਂ ਨ ਜਾਤਂ ਵੇਤਿ ਰਾਘਵ
ਪਰ ਜਾਗਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ 'ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ' ਜਾਂ 'ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ'।
ਕਾਚਿਦ੍ ਵਾ ਕਲਨਾ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਨੀਤਾ ਰਾਘਵ ਪ੍ਰਥਾਮ੍ । ਉਪਦੇਸ਼੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਤਾਵਲ੍ ਲੋਕੇ ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਰਾਘਵ, ਤਦ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅਤੋ ਭੇਦਦਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਮ੍ ਅਙ੍ਗੀਕृਤ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਮ੍ ਏਤੇ ਜੀਵਾਸ਼੍ ਚ ਵੇਤਿ ਵਾਚਾਮ੍ ਅਯਂ ਭ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵ ਹਨ'—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਭੁਲਾਵਾ ਹੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਨਿਰਾਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜਾਯਤੇ ਜਗਤ੍ । ਤਜ੍ਜਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਗਤਂ ਦੁਰਵਬੋਧਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਬਹਵੋ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਸਂਲੀਨਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਪਰੇ ਪਦੇ
ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਪਦ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਜਾਯਮਾਨਾਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਨਾਨਾਕਕੁਬ੍ਨਿਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਪਾਦਪੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਪਲ੍ਲਵਾਃ
ਕਈ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਜੀਵੌਘਾਸ਼੍ ਚੋਦ੍ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਧਾਵ੍ ਇਵ ਨਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਲਯਮ੍ ਏष੍ਯਨ੍ਤਿ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਮਧੁਲਤਾ ਇਵ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਮਧੁਲਤਾ ਵਾਂਗ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਜਸ੍ਰਂ ਕਾਲੇषੁ ਤ ਏਵਾਨ੍ਯੇ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ऽਥ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਮਿਞ੍ ਜੀਵਰਾਜਯਃ
ਕਾਲ ਦੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਜੀਵ ਸਦਾ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਾਮੋਦਾਵ੍ ਇਵਾਭਿਨ੍ਨੌ ਪੁਮਾਨ੍ ਕਰ੍ਮ ਚ ਰਾਘਵ । ਪਰਮੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਮਾਯਾਤੌ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਸ਼ਤਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਰਾਘਵ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਮ੍ ਏਤੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੈਤ੍ਯੋਰਗਨਰਾਮਰਾਃ । ਉਦ੍ਭਵਨ੍ਯਗ੍ਭਵਾਭਾਵੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੈਤ, ਸੱਪ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਮ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹੇਤੁਰ੍ ਵਿਹਰਣੇ ਤੇषਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ ऋਤੇ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਲ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਾਧੋ ਜਨ੍ਮਾਧ੍ਵਫਲਦੋ ऽਪਰਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਹੇ ਸਾਧੂ, ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਅਵਿਸਂਵਾਦਿਤਾਰ੍ਥਂ ਸਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਦृष੍ਟਿਭਿਃ । ਵੀਤਰਾਗੈਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਤਚ੍ ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸਚੇ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।