ਨਾਨਾਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਸ਼ੈਲਕਨ੍ਦਰਚਾਰਿਣੀ । ਰਚਿਤੋਤ੍ਤਮਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਿਹਿਤਾਵਰ੍ਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਥਾਵਾਂ, ਸਮਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਵਿਅਕਤੀਤਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਜਗਜ੍ਜਙ੍ਗਲਜੀਰ੍ਣਵਲ੍ਲੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਮਾਲੋਕਕੁਠਾਰਕृਤ੍ਤਾ । ਵਿਲੀਨਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮਨਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਾ ਭੂਯੋ ਨ ਸਂਰੋਹਤਿ ਰਾਮਭਦ੍ਰ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਣਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਬੇਲ, ਜਦੋਂ ਸਾਫ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ, ਹੇ ਰਾਮਭਦਰ।
ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੀਨਾਂ ਵਿਭਾਗੋ ऽਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵ
ਸੁਣੋ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ — ਚੰਗੀਆਂ, ਮਾੜੀਆਂ ਤੇ ਮੱਧਮ — ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਥਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਹਿ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਇष੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਉਤਪਤੀ ਇਸ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਤਵਿਕ ਉਤਪਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤਾਨਾਮ੍ਨੀ ਸ਼ੁਭਾਭ੍ਯਾਸਸਮੁਦ੍ਭਵਾ । ਸ਼ੁਭਲੋਕਾਸ਼੍ਰਯਾ ਸਾ ਚ ਸ਼ੁਭਕਾਰ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੀ
ਇਹ 'ਪਹਿਲੀ ਉਤਪਤੀ' ਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਚੇਦ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣੀ । ਭਾਵੈਃ ਕਤਿਪਯੈਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਈਯੁषੀ ਗੁਣਪੀਵਰੀ
ਜੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਸਨਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਚੰਗੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਦृਕ੍ਫਲਪ੍ਰਦਾਨੈਕਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਾਨੁਮਾਨਦਾ । ਤੇਨ ਰਾਜਸਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਾ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਜੋ ਕਾਰਣ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਰਾਜਸ-ਸਤ੍ਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਚੇਚ੍ ਚਿਤ੍ਰਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣੀ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕਲੁषਾ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰੈਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਭਾਗਿਨੀ
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਸਨਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਲਿਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ,
ਤਾਦृਕ੍ਫਲਪ੍ਰਦਾਨੈਕਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਨੁਮਾਨਦਾ । ਅਸਾਵ੍ ਅਧਮਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਾ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਜੋ ਕਾਰਣ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਕਰਤਬਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਨੀਚ-ਸਤ੍ਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸੈਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਗਾਨਨ੍ਤਜਨ੍ਮਵृਨ੍ਦਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਯਦਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਤਾਮਸੀ
ਜੇ ਅਣਗਣੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁਕਤੀ 'ਚ ਸ਼ੱਕ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਮਸਿਕਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਦ੍ਯਤਨਜਨ੍ਮਾਤ੍ਤਮਤਿਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਕਾਰਣਾ । ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਮਧ੍ਯਮਾ ਪੁਂਸੋ ਰਾਮ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਭਵਾਨ੍ਤਰਾ
ਰਾਮਾ, ਐਸਾ ਮੰਦਤਾ ਜੋ ਇਸ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਮਧਯਮ ਜਨਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਨੁਗਾ ਲੋਕੇ ਰਾਜਸੀ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮ । ਅਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟਜਨ੍ਮਾਧ੍ਵਾ ਸੋਚ੍ਯਤੇ ਕृਤਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਸੀ ਰਾਹ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾ ਹਿ ਤਜ੍ਜਨ੍ਮਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ । ਤਾਦृਕ੍ਕਾਰ੍ਯਾਨੁਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਾਜਸਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਐਸੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਸ-ਸਾਤਵਿਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੈਵ ਚੇਦ੍ ਇਤਰੈਰ੍ ਅਲ੍ਪੈਰ੍ ਜਨ੍ਮਭਿਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗਿਨੀ । ਤਤ੍ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਹਿ ਸਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਾਜਸਰਾਜਸੀ
ਜੇ ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਰਾਜਸ-ਰਾਜਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੈਵ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤੈਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗਿਨੀ ਚੇਚ੍ ਚਿਰੈषਿਣੀ । ਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਤਾਦृਗਾਰਮ੍ਭਾ ਸਦ੍ਭੀ ਰਾਜਸਤਾਮਸੀ
ਜੇ ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਰਾਜਸ-ਤਾਮਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੈਵ ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਚੇਤ੍ ਸਹਸ੍ਰੈਰ੍ ਅਪਿ ਜਨ੍ਮਨਾਮ੍ । ਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਤਾਦृਗਾਰਮ੍ਭਾ ਰਾਜਸਾਤ੍ਯਨ੍ਤਤਾਮਸੀ
ਜੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਸ-ਅਤਿ-ਤਾਮਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੁਕ੍ਤਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾ ਤੁ ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਚਿਰਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਹਿ ਕਥਿਤਾ ਤਾਮਸੀ ਸਾ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਜ੍ਜਨ੍ਮਨੈਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਭਾਗਿਨੀ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ ਤਾਮਸਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਤਾਦृਗਾਰਮ੍ਭਸ਼ਂਸਿਨੀ
ਜੇ ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸ-ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਭਾਵੈਃ ਕਤਿਪਯੈਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗਿਨੀ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਮੋਰਾਜਸਰੂਪੇਤਿ ਤਾਦृਸ਼ੈਰ੍ ਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ
ਜੇ ਕੁਝ ਹੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸ-ਰਾਜਸ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਚਲਣ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਢ੍ਯਾ ਪੁਰੋ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾ ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ ਤਾਮਸਤਾਮਸੀ
ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੁਕਤੀਯੋਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਮਸਿਕ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਜਨ੍ਮਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਢ੍ਯਾ ਜਨ੍ਮਲਕ੍ਸ਼੍ਯੈਃ ਪੁਰੋ ऽਪਿ ਚੇਤ੍ । ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਤਦ੍ ਅਸੌ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਤਾਮਸੀ
ਪਰ ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਲੱਖਾਂ ਜਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਦੇਹ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਮਸਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਤਾਸ੍ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਚਲਿਤਾ ਭੋਗਾਤ੍ ਪਯੋਰਾਸ਼ੇਰ੍ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜੀਵ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਤਾ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਸ੍ਵਤੇਜਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਾ ਭੋਗਾਦ੍ ਦੀਪਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਪਦੀ ਹੋਈ, ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭੂਤਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਸ੍ਵਮਰੀਚਿਬਲੋਦ੍ਧੂਤਾਦ੍ ਅਲਾਤਾਙ੍ਗਾਤ੍ ਕਣਾ ਇਵ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਮਕ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਉਡਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਅਲਾਤ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਕਣ ਉਡਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵੋਤ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਜਾਤਯਃ । ਮਨ੍ਦਾਰਮਞ੍ਜਰੀਰੂਪਾਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਾਦ੍ ਇਵਾਂਸ਼ਵਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਝ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦृਸ਼੍ਯਦृष੍ਟਯਃ । ਯਥਾ ਵਿਟਪਿਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਤਦ੍ਰੂਪਾ ਵਿਟਪਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਸਾਰੇ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾਵਾਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਕਟਕਾਙ੍ਗਦਕੇਯੂਰਯੁਕ੍ਤਯਃ ਕਨਕਾਦ੍ ਇਵ
ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੜੇ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵੋਤ੍ਥਿਤਾ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਨਿਰ੍ਝਰਾਦ੍ ਅਮਲੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤਾਤ੍ ਪਯਸਾਮ੍ ਇਵ ਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਝਰਨੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਜਸ੍ਯੈਵਾਖਿਲਾ ਰਾਮ ਭੂਤਸਨ੍ਤਤਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਘਟਸ੍ਥਾਲੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾਕਾਸ਼ਾਦਯੋ ਯਥਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਲੜੀ ਅਜਨਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ, ਕੂਜੇ ਜਾਂ ਛੇਦ ਵਿਚਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾ ਏਵੋਤ੍ਥਿਤਾ ਲੋਕਕਲਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਸ਼ੀਕਰਾਵਰ੍ਤਲਹਰੀਬਿਨ੍ਦਵਃ ਪਯਸੋ ਯਥਾ
ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਘੁੰਮਣੀਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।