ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ਼ਾਪਾਃ ਪਾਪਦृਸ਼ਸ੍ ਤਥਾ । ਨ ਖਣ੍ਡਯਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਾਘਾਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਮ੍ ਇਵ
ਕਲੇਸ਼, ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਮੰਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਟ ਪਥਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਯੇ ਵਾਪਿ ਖਣ੍ਡਿਤਾਃ ਕੇਚਿਚ੍ ਛਾਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਆਧਿਸਾਯਕੈਃ । ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਾਕ੍ਸ਼ਮਂ ਤੇषਾਂ ਮਨੋ ਮਨ੍ਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪੌਰੁषਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਸਂਸਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨਮਨਾ ਮਨਾਕ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਦੋषਜਾਲੈਃ ਖਲੀਕृਤਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਮਨ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲਾਂ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਮਨ ਇੰਨਾ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰੁषੇਣ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਹ । ਸ੍ਵਕਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਕੇਨੈਵ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਪਾਵਨੇ ਪਥਿ
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਯਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯ ਤਥਾਰੂਪਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਮਨਃ ਪੀਨਂ ਬਾਲਵੇਤਾਲਵਨ੍ ਮੁਨੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਜੰਗਲ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ੍ਯਾਨੁਪਦਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ । ਕੁਲਾਲਕਰ੍ਮਾਨੁਪਦਂ ਘਟੋ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਕੁੰਢੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਮਨੋ ਮੁਨੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਂ ਵਾਰਿ ਯਥਾ ਤੁਙ੍ਗਤਰਙ੍ਗਤਾਮ੍
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੂਰ੍ਯਬਿਮ੍ਬੇ ऽਪਿ ਯਾਮਿਨੀਮ੍ । ਮਨਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬੇ ਦ੍ਵਿਤਾਮ੍ ਇਵ
ਸਿਰਫ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਤ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਦਲੇ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਫਲੀਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਮਨਃ । ਸਹ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਸਤ੍
ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁਪਦਂ ਚੈਤਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਸ਼ਤਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਾਹਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦਗ੍ਧਂ ਚ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚੰਦ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਾਂ ਲਪਟਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਲ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁਪਦਂ ਚੇਤਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰੇ ऽਪਿ ਹਿ ਰਸਾਯਨਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪਰਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਯਾਤਿ ਵਲ੍ਗਤਿ ਦृਪ੍ਯਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਖਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਵੱਡੀ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁਪਦਂ ਚੇਤੋ ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਵਨਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੁਨਾਤਿ ਲੂਤ੍ਵਾ ਚ ਪੁਨਰ੍ ਆਰੋਪਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਯਦ੍ ਏਵ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਾਤ ਚੇਤਃ । ਨਾਸਜ੍ ਜਗਨ੍ ਨ ਚ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਮ੍ਯ ਨੂਨਮ੍ ਏਨਾਂ ਦृਸ਼ਂ ਵਿਵਿਧਭੇਦਵਤੀਂ ਜਹੀਹਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਜੋ ਵੀ ਮਾਇਆ ਜਲਦੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਝੂਠ ਹੈ, ਨਾ ਸੱਚ; ਇਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਦਰਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰਾਮ ਤਰਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਜ੍ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਢ੍ਯਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਨਪਰ੍ਣਵਤ੍ । ਕਰ੍ਮਵਾਤ੍ਯਾ ਪਰਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਲੁਠਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿषੁ
ਕਈ ਜੀਵ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਮੇਯਭਵਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਨ੍ਤਤਾਜ੍ਞਾਨਮੋਹਿਤਾਃ । ਚਿਰਜਾਤਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਹ ਬਹੁਕਲ੍ਪਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਕਈ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ, ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸਦਾ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਤਿਪਯਾਤੀਤਮਨੋਰਮਭਵਾਨ੍ਤਰਾਃ । ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ
ਕਈ ਜੀਵ, ਕੁਝ ਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵਿਜ੍ਞਾਨਾਃ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਪਦਂ ਗਤਾਃ । ਵਾਤੋਦ੍ਧੂਤਾਃ ਪਯੋਮਧ੍ਯਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਇਵ ਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਬੂੰਦਾਂ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਵਬੀਜਾਨਾਮ੍ ਇਤਿ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਭਙ੍ਗੁਰਾ ਭਵਰਾਗਿਣੀ
ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਟਿਕਾਉ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾ ਵਿषਵੈषਮ੍ਯਵੈਧੁਰ੍ਯਜ੍ਵਰਧਾਰਿਣੀ । ਅਨਨ੍ਤਸਙ੍ਕਟਾਨਰ੍ਥਕਾਰ੍ਯਸਙ੍ਕਰਕਾਰਿਣੀ
ਵਾਸਨਾ, ਜਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਅਸਮਤਲਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਣਗਣੇ ਦੁੱਖ, ਗਲਤੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਸ਼ੈਲਕਨ੍ਦਰਚਾਰਿਣੀ । ਰਚਿਤੋਤ੍ਤਮਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਿਹਿਤਾਵਰ੍ਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਥਾਵਾਂ, ਸਮਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਵਿਅਕਤੀਤਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਜਗਜ੍ਜਙ੍ਗਲਜੀਰ੍ਣਵਲ੍ਲੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਮਾਲੋਕਕੁਠਾਰਕृਤ੍ਤਾ । ਵਿਲੀਨਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮਨਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਾ ਭੂਯੋ ਨ ਸਂਰੋਹਤਿ ਰਾਮਭਦ੍ਰ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਣਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਬੇਲ, ਜਦੋਂ ਸਾਫ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ, ਹੇ ਰਾਮਭਦਰ।
ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੀਨਾਂ ਵਿਭਾਗੋ ऽਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵ
ਸੁਣੋ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ — ਚੰਗੀਆਂ, ਮਾੜੀਆਂ ਤੇ ਮੱਧਮ — ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਥਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਹਿ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਇष੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਉਤਪਤੀ ਇਸ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਤਵਿਕ ਉਤਪਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤਾਨਾਮ੍ਨੀ ਸ਼ੁਭਾਭ੍ਯਾਸਸਮੁਦ੍ਭਵਾ । ਸ਼ੁਭਲੋਕਾਸ਼੍ਰਯਾ ਸਾ ਚ ਸ਼ੁਭਕਾਰ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੀ
ਇਹ 'ਪਹਿਲੀ ਉਤਪਤੀ' ਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਚੇਦ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣੀ । ਭਾਵੈਃ ਕਤਿਪਯੈਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਈਯੁषੀ ਗੁਣਪੀਵਰੀ
ਜੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਸਨਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਚੰਗੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਦृਕ੍ਫਲਪ੍ਰਦਾਨੈਕਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਾਨੁਮਾਨਦਾ । ਤੇਨ ਰਾਜਸਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਾ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਜੋ ਕਾਰਣ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਰਾਜਸ-ਸਤ੍ਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਚੇਚ੍ ਚਿਤ੍ਰਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣੀ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕਲੁषਾ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰੈਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਭਾਗਿਨੀ
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਸਨਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਲਿਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ,
ਤਾਦृਕ੍ਫਲਪ੍ਰਦਾਨੈਕਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਨੁਮਾਨਦਾ । ਅਸਾਵ੍ ਅਧਮਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਾ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਜੋ ਕਾਰਣ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਕਰਤਬਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਨੀਚ-ਸਤ੍ਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸੈਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਗਾਨਨ੍ਤਜਨ੍ਮਵृਨ੍ਦਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਯਦਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਤਾਮਸੀ
ਜੇ ਅਣਗਣੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁਕਤੀ 'ਚ ਸ਼ੱਕ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਮਸਿਕਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।