ਯਥਾ ਯਥਾਸੌ ਯਤਤੇ ਮਨੋਦੇਹੋ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਤਥਾ ਤਥਾਸੌ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਫਲੈਕਭਾਕ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਸਚੇ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਸਫਲੋ ਮਾਂਸਦੇਹਸ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੌਰੁषਕ੍ਰਮਃ । ਮਨੋਦੇਹਸ੍ਯ ਸਫਲਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮਾਂਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ; ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਰ ਚਲ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ ਚੇਤਸਾ ਯਸ੍ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਨਿष੍ਫਲਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਯਾਮ੍ ਇਵ ਸਾਯਕਾਃ
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਆਦਿ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਪਤਤ੍ਵ੍ ਅਮ੍ਭਸਿ ਵਹ੍ਨੌ ਵਾ ਕਰ੍ਦਮੇ ਵਾ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਮਨੋ ਯਦ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਤ੍ਤੇ ਤਦ੍ ਏਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਚਾਹਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪੱਕਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰੁषਾਤਿਸ਼ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੋਪਮਰ੍ਦਜਃ । ਦਦਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਘ੍ਨੇਨ ਫਲਂ ਮਨੋ ਹਿ ਮਨਸੋ ਮੁਨੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੱਡਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਤਨ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি।
ਪੌਰੁषੇਣ ਬਲੇਨਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਾਮਯਮ੍ । ਕृਤ੍ਰਿਮੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਦृष੍ਟਾ ਸ਼ਾਸਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਜਤਨ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੜੀ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੀਰਾਗਂ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਮ੍ । ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯੇਨ ਜਿਤਾਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸ਼੍ ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਤਿष੍ਠਤਾ
ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਂਡਵਿਆ ਨੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੂਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ।
ਅਨ੍ਧਕੂਪੇ ਸ੍ਥਿਤੇਨਾਪਿ ਮਾਨਸੈਰ੍ ਯਜ੍ਞਸਞ੍ਚਯੈਃ । ऋषਿਣਾ ਦੀਰ੍ਘਤਪਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵੈਬੁਧਂ ਪੁਰਮ੍
ਅੰਧੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਮਨ ਦੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਨ੍ਦੋਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ ਨਰੈਰ੍ ਏਵ ਪੁਰੁषਾਧ੍ਯਵਸਾਯਤਃ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਯਾ ਮਯਾਪਿ ਨ ਖਣ੍ਡ੍ਯਤੇ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਸਾਵਧਾਨਾ ਯੇ ਧੀਰਾਸ੍ ਸੁਰਮਹਰ੍षਯਃ । ਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ ਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਹੋਰ ਵੀ ਜੋ ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਧੀਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ਼ਾਪਾਃ ਪਾਪਦृਸ਼ਸ੍ ਤਥਾ । ਨ ਖਣ੍ਡਯਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਾਘਾਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਮ੍ ਇਵ
ਕਲੇਸ਼, ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਮੰਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਟ ਪਥਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਯੇ ਵਾਪਿ ਖਣ੍ਡਿਤਾਃ ਕੇਚਿਚ੍ ਛਾਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਆਧਿਸਾਯਕੈਃ । ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਾਕ੍ਸ਼ਮਂ ਤੇषਾਂ ਮਨੋ ਮਨ੍ਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪੌਰੁषਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਸਂਸਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨਮਨਾ ਮਨਾਕ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਦੋषਜਾਲੈਃ ਖਲੀਕृਤਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਮਨ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲਾਂ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਮਨ ਇੰਨਾ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰੁषੇਣ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਹ । ਸ੍ਵਕਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਕੇਨੈਵ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਪਾਵਨੇ ਪਥਿ
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਯਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯ ਤਥਾਰੂਪਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਮਨਃ ਪੀਨਂ ਬਾਲਵੇਤਾਲਵਨ੍ ਮੁਨੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਜੰਗਲ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ੍ਯਾਨੁਪਦਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ । ਕੁਲਾਲਕਰ੍ਮਾਨੁਪਦਂ ਘਟੋ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਕੁੰਢੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਮਨੋ ਮੁਨੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਂ ਵਾਰਿ ਯਥਾ ਤੁਙ੍ਗਤਰਙ੍ਗਤਾਮ੍
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੂਰ੍ਯਬਿਮ੍ਬੇ ऽਪਿ ਯਾਮਿਨੀਮ੍ । ਮਨਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬੇ ਦ੍ਵਿਤਾਮ੍ ਇਵ
ਸਿਰਫ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਤ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਦਲੇ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਫਲੀਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਮਨਃ । ਸਹ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਸਤ੍
ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁਪਦਂ ਚੈਤਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਸ਼ਤਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਾਹਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦਗ੍ਧਂ ਚ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚੰਦ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਾਂ ਲਪਟਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਲ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁਪਦਂ ਚੇਤਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰੇ ऽਪਿ ਹਿ ਰਸਾਯਨਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪਰਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਯਾਤਿ ਵਲ੍ਗਤਿ ਦृਪ੍ਯਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਖਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਵੱਡੀ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁਪਦਂ ਚੇਤੋ ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਵਨਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੁਨਾਤਿ ਲੂਤ੍ਵਾ ਚ ਪੁਨਰ੍ ਆਰੋਪਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਯਦ੍ ਏਵ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਾਤ ਚੇਤਃ । ਨਾਸਜ੍ ਜਗਨ੍ ਨ ਚ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਮ੍ਯ ਨੂਨਮ੍ ਏਨਾਂ ਦृਸ਼ਂ ਵਿਵਿਧਭੇਦਵਤੀਂ ਜਹੀਹਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਜੋ ਵੀ ਮਾਇਆ ਜਲਦੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਝੂਠ ਹੈ, ਨਾ ਸੱਚ; ਇਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਦਰਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰਾਮ ਤਰਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਜ੍ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਢ੍ਯਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਨਪਰ੍ਣਵਤ੍ । ਕਰ੍ਮਵਾਤ੍ਯਾ ਪਰਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਲੁਠਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿषੁ
ਕਈ ਜੀਵ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਮੇਯਭਵਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਨ੍ਤਤਾਜ੍ਞਾਨਮੋਹਿਤਾਃ । ਚਿਰਜਾਤਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਹ ਬਹੁਕਲ੍ਪਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਕਈ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ, ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸਦਾ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਤਿਪਯਾਤੀਤਮਨੋਰਮਭਵਾਨ੍ਤਰਾਃ । ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ
ਕਈ ਜੀਵ, ਕੁਝ ਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵਿਜ੍ਞਾਨਾਃ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਪਦਂ ਗਤਾਃ । ਵਾਤੋਦ੍ਧੂਤਾਃ ਪਯੋਮਧ੍ਯਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਇਵ ਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਬੂੰਦਾਂ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਵਬੀਜਾਨਾਮ੍ ਇਤਿ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਭਙ੍ਗੁਰਾ ਭਵਰਾਗਿਣੀ
ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਟਿਕਾਉ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾ ਵਿषਵੈषਮ੍ਯਵੈਧੁਰ੍ਯਜ੍ਵਰਧਾਰਿਣੀ । ਅਨਨ੍ਤਸਙ੍ਕਟਾਨਰ੍ਥਕਾਰ੍ਯਸਙ੍ਕਰਕਾਰਿਣੀ
ਵਾਸਨਾ, ਜਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਅਸਮਤਲਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਣਗਣੇ ਦੁੱਖ, ਗਲਤੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।