ਅਥ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਾ ਦੇਹਃ ਕੇਵਲਂ ਚੇਤਸੋਹਿਤਃ । ਮੁਧਾਨੁਭੂਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮृਗਤृष੍ਣਾਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ, ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਦੂਜਾ ਚੰਦ।
ਏਕਨਾਸ਼ੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਏਵ ਨਾਸ਼ੋ ऽਤ੍ਰਾਭ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਅਵਸ਼੍ਯਭਾਵੀ ਤੁ ਮਨੋਨਾਸ਼ੇ ਦੇਹਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇੱਥੇ ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਪਾਦਿਭਿਰ੍ ਦੋषੈਃ ਕਥਂ ਨਾਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਭੋ । ਕਥਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਆਦਿਕ ਦੋਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਕੋਸ਼ੇ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਨੁਪਾਤਿਨਾ । ਯਤ੍ ਪੌਰੁषੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਨ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯਤੇ ਜਨੈਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਜਾਤਯਃ । ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਿਸ਼ਰੀਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੜ ਤੱਕ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਕੋਲ ਦੋ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਕਂ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਾਰਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚਲਮ੍ । ਅਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਾਂਸਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਇੱਕ ਮਨ-ਦੇਹ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਾਇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਦੂਜਾ ਦੇਹ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸਮਯਃ ਕਾਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਵਸ਼ਙ੍ਗਤਃ । ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਆਯਾਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਪੈਸ੍ ਤਥਾਧਿਵ੍ਯਾਧਿਸਞ੍ਚਯੈਃ
ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੂਕਪ੍ਰਾਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਸੌ ਦੀਨਃ ਕ੍ਸ਼ਣਵਿਨਸ਼੍ਵਰਃ । ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਚਪਲੋ ਦੇਵਾਦਿਵਿਵਸ਼ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਹ ਲਗਭਗ ਗੂੰਗਾ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਵਤੇਆਂ ਆਦਿਕ ਵਾਂਗ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯਃ ਕਾਯਃ ਕਾਯਵਤਾਮ੍ ਇਹ । ਸ ਆਯਤ੍ਤੋ ऽਪਿ ਨਾਯਤ੍ਤੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਦੂਜਾ ਦੇਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਪੌਰੁषਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਧੈਰ੍ਯਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਗਮ੍ਯੋ ऽਸੌ ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਤਦ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਃ
ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਸਦੀਵੀ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਯਥਾ ਯਥਾਸੌ ਯਤਤੇ ਮਨੋਦੇਹੋ ਹਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਤਥਾ ਤਥਾਸੌ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਫਲੈਕਭਾਕ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਸਚੇ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਸਫਲੋ ਮਾਂਸਦੇਹਸ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੌਰੁषਕ੍ਰਮਃ । ਮਨੋਦੇਹਸ੍ਯ ਸਫਲਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਮਾਂਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ; ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਰ ਚਲ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ ਚੇਤਸਾ ਯਸ੍ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਨਿष੍ਫਲਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਯਾਮ੍ ਇਵ ਸਾਯਕਾਃ
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਆਦਿ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਪਤਤ੍ਵ੍ ਅਮ੍ਭਸਿ ਵਹ੍ਨੌ ਵਾ ਕਰ੍ਦਮੇ ਵਾ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਮਨੋ ਯਦ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਤ੍ਤੇ ਤਦ੍ ਏਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਚਾਹਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪੱਕਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰੁषਾਤਿਸ਼ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੋਪਮਰ੍ਦਜਃ । ਦਦਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਘ੍ਨੇਨ ਫਲਂ ਮਨੋ ਹਿ ਮਨਸੋ ਮੁਨੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੱਡਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਤਨ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি।
ਪੌਰੁषੇਣ ਬਲੇਨਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਾਮਯਮ੍ । ਕृਤ੍ਰਿਮੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਦृष੍ਟਾ ਸ਼ਾਸਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਜਤਨ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੜੀ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੀਰਾਗਂ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਮ੍ । ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯੇਨ ਜਿਤਾਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸ਼੍ ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਤਿष੍ਠਤਾ
ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਂਡਵਿਆ ਨੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੂਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ।
ਅਨ੍ਧਕੂਪੇ ਸ੍ਥਿਤੇਨਾਪਿ ਮਾਨਸੈਰ੍ ਯਜ੍ਞਸਞ੍ਚਯੈਃ । ऋषਿਣਾ ਦੀਰ੍ਘਤਪਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵੈਬੁਧਂ ਪੁਰਮ੍
ਅੰਧੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਮਨ ਦੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇਨ੍ਦੋਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ ਨਰੈਰ੍ ਏਵ ਪੁਰੁषਾਧ੍ਯਵਸਾਯਤਃ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਯਾ ਮਯਾਪਿ ਨ ਖਣ੍ਡ੍ਯਤੇ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਸਾਵਧਾਨਾ ਯੇ ਧੀਰਾਸ੍ ਸੁਰਮਹਰ੍षਯਃ । ਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ ਨ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਹੋਰ ਵੀ ਜੋ ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਧੀਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ਼ਾਪਾਃ ਪਾਪਦृਸ਼ਸ੍ ਤਥਾ । ਨ ਖਣ੍ਡਯਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਤ੍ਰਾਘਾਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਮ੍ ਇਵ
ਕਲੇਸ਼, ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਮੰਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਟ ਪਥਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਯੇ ਵਾਪਿ ਖਣ੍ਡਿਤਾਃ ਕੇਚਿਚ੍ ਛਾਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਆਧਿਸਾਯਕੈਃ । ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਾਕ੍ਸ਼ਮਂ ਤੇषਾਂ ਮਨੋ ਮਨ੍ਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਪੌਰੁषਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਸਂਸਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨਮਨਾ ਮਨਾਕ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਦੋषਜਾਲੈਃ ਖਲੀਕृਤਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਮਨ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲਾਂ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਮਨ ਇੰਨਾ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰੁषੇਣ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਹ । ਸ੍ਵਕਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਕੇਨੈਵ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਪਾਵਨੇ ਪਥਿ
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਯਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯ ਤਥਾਰੂਪਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਮਨਃ ਪੀਨਂ ਬਾਲਵੇਤਾਲਵਨ੍ ਮੁਨੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਜੰਗਲ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ੍ਯਾਨੁਪਦਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ । ਕੁਲਾਲਕਰ੍ਮਾਨੁਪਦਂ ਘਟੋ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਕੁੰਢੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਮਨੋ ਮੁਨੇ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਂ ਵਾਰਿ ਯਥਾ ਤੁਙ੍ਗਤਰਙ੍ਗਤਾਮ੍
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੂਰ੍ਯਬਿਮ੍ਬੇ ऽਪਿ ਯਾਮਿਨੀਮ੍ । ਮਨਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬੇ ਦ੍ਵਿਤਾਮ੍ ਇਵ
ਸਿਰਫ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਤ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਦਲੇ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਫਲੀਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਮਨਃ । ਸਹ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਸਤ੍
ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਨੁਪਦਂ ਚੈਤਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਸ਼ਤਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਾਹਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦਗ੍ਧਂ ਚ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚੰਦ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਾਂ ਲਪਟਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਲ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।