ਭਾਰਤੋ ਹਿ ਤਯੋਸ਼੍ ਸ਼ਾਪਸ੍ ਸ ਸਮਰ੍ਥੋ ਬਭੂਵ ਹ । ਸ਼ਰੀਰਮਾਤ੍ਰਾਕ੍ਰਮਣੇ ਨ ਮਨੋਨਿਗ੍ਰਹੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਪ੍ਰਭੂ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਤਾਵ੍ ਅਦ੍ਯਾਵਧਿਤੇਨੈਵ ਦੇਹਸਂਸ੍ਕਾਰਹੇਤੁਨਾ । ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰੋਪਜਾਯੇਤੇ ਭਵਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦਮ੍ਪਤੀ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤਕ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਪ੍ਰੇਮਰਸਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਤਯੋਸ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਅਪਿ ਸ੍ਨੇਹਰਸਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਚੇष੍ਟਾਕੁਲਿਤਾ ਭਵਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇਨੈਤਦ੍ ਵਚ੍ਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਯਥਾਜਾਤਂ ਮਨੋ ਮੁਨੇ । ਅਨਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਭੇਦ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਾਪੈਰ੍ ਅਪਿ ਦੁਰਾਸਦੈਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਮਨ ਨਾਂ ਤਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਭੇਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਐਨ੍ਦਵਾਨਾਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨ ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
ਕਿਂ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਵਿਧੇषੁ ਜਗਤ੍ਸੁ ਵਾ । ਤਵਾਪਿ ਨਾਥ ਨਾਥਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਦੈਨ੍ਯਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਮਨੋ ਹਿ ਜਗਤਾਂ ਕਰ੍ਤृ ਮਨੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮਨਃਕृਤਂ ਕृਤਂ ਲੋਕੇ ਨ ਸ਼ਰੀਰਕृਤਂ ਕृਤਮ੍
ਮਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਯਨ੍ ਮਨੋਨਿਸ਼੍ਚਯਕृਤਂ ਤਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯੌषਧਿਦਣ੍ਡਨੈਃ । ਹਨ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਮਣੇਰ੍ ਇਵ
ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਜੋ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ, ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਹਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਤੇ ऽਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਾਸੁਰੈਸ੍ ਸਰ੍ਗਸਮ੍ਭ੍ਰਮੈਃ । ਤ੍ਵਂ ਸृष੍ਟ੍ਵੇਹ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਰਹਿਣ। ਤੂੰ ਇਥੇ ਜੀਵ ਰਚ ਕੇ, ਬੁਧੀ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਤृਤੀਯਕਃ । ਅਨਨ੍ਤਾਸ੍ ਤ੍ਰਯ ਏਵੈਤੇ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਾਃ
ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਤੇ ਤੀਜਾ ਸਰੀਰਕ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਬੇਅੰਤ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਏਕਂ ਦ੍ਵੌ ਵਾ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਪਿ ਕੁਰੁ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ । ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਗृਹੀਤਂ ਤਵੈਨ੍ਦਵੈਃ
ਹੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਚ ਰਹਿ। ਇੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?
ਅਥੈਨ੍ਦਵੇ ਜਗਜ੍ਜਾਲੇ ਭਾਨੁਨੇਤ੍ਥਮ੍ ਉਦਾਹृਤੇ । ਮਯਾ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸੁਚਿਰਮ੍ ਇਦਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਲੰਬੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਭਾਨੋ ਵਿਤਤਂ ਹਿ ਕਿਲਾਮ੍ਬਰਮ੍ । ਮਨਸ਼੍ ਚ ਵਿਤਤਂ ਚਾਪਿ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਵਿਸ੍ਤृਤਃ
ਤੂੰ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਯਥਾਭਿਮਤਂ ਸਰ੍ਗਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਕਲ੍ਪਯਾਮਿ ਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਭੂਤਜਾਲਾਨਿ ਭਾਸ੍ਕਰ
ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੂਰਜ।
ਤਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਤ੍ਰ ਮਨੁਰ੍ ਭਵ । ਕੁਰੁ ਸਰ੍ਗਂ ਯਥਾਕਾਮਂ ਮਯਾ ਸਮਭਿਚੋਦਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਹੀ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਮਨੂ ਬਣ ਜਾ; ਮੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ।
ਅਥੈਤਤ੍ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਮ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ । ਅਙ੍ਗੀਕृਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚਕਾਰ ਤਪਤਾਂ ਵਰਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ, ਤਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ।
ਏਕੇਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਪੁषਾ ਸੂਰ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ । ਵ੍ਯੋਮਾਧ੍ਵਗਤਯਾ ਸਰ੍ਗੇ ਤਤਾਨ ਦਿਵਸਾਵਲੀਮ੍
ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਬਣ ਗਿਆ; ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਮਨ੍ਮਨੁਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਵਪੁषਾ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸਸਰ੍ਜ ਸਕਲਾਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਤਤਾਮ੍ ਅਭਿਮਤਾਂ ਮਮ
ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰੂਪਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਚਾਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਹਿ ਚੇਤਸਃ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਸਫਲਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਤੇ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਮਾਨ੍ਯਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਿਲ । ਐਨ੍ਦਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਂ ਯਾਤਾ ਮਨਸਃ ਪਸ਼੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾਮ੍
ਆਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ, ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
ਯਥੈਵੈਨ੍ਦਵਜੀਵਾਸ੍ ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਵਯਂ ਤਥੈਵ ਚਿਦ੍ਭਾਵਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਏ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਤ੍ਮ ਯਚ੍ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਦੇਹਾਦਿਖਾਭਂ ਨਾਤੋ ऽਸ੍ਤਿ ਦੇਹਦृਕ੍
ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਕਲਪਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਚਮਤ੍ਕਾਰਸ੍ ਤਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਵਤਃ । ਯਦ੍ ਯਾਵਤ੍ਸਮ੍ਭਵਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਰਿਚਾਤ੍ਮਵਤ੍
ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅਸਚਰਜ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਹੀ ਅਸਚਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ।
ਤਦ੍ ਏਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਦ੍ ਭਾਤਮ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਨਾਮਕਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਦੇਹਨਾਮ੍ਨਾ ਘਨਂ ਭ੍ਰਮਿ
ਇਹ ਜੋ ਮਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਾਹਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਗਾੜਾ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਕਥ੍ਯਤੇ ਜੀਵਨਾਮ੍ਨੈਤਚ੍ ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਤਨੁਵਾਸਨਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦੇਹਚਮਤ੍ਕਾਰਂ ਜੀਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਰਮ੍
ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਨਾਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਸਚਰਜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਉੱਚਾ ਜਾਣੋ।
ਨਾਹਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵਸਿष੍ਠੈਨ੍ਦਵਸਂਵਿਦ੍ਵਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਇਵਾਗਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਇਹ ਮਨ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਯਥੈਨ੍ਦਵਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥੈਵਾਯਮ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਮਤ੍ਕृਤਂ ਚਾਹਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮੈਵ ਭਾਸਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਿਲਾਸੋ ऽਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਵਭਾਵ ਏਵ ਦੇਹਾਦਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਰਾਤ੍ਮਖਾਤ੍
ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ' ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਦੇਹ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖਾਲੀਪਨ ਦੀ ਮਾਫ਼ਕ ਹੀ ਸਮਝ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮੈਕਰੂਪਿਣੀਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਨਾਤ੍ । ਜੀਵੀਭੂਯ ਮਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵੇਤ੍ਤੀਤ੍ਥਂ ਦੇਹਤਾਂ ਮੁਧਾ
ਜਦੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਇਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਐਨ੍ਦਵਸਂਸਾਰਵਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਚਿਦ੍ਵਪੁਃ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਪ੍ਰਬੋਧਾਤ੍ਮ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਜਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਾਗਣ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ।