ਤੀਵ੍ਰਵੇਗੇਨ ਸਂਸਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤੇ । ਮਨਸ਼੍ ਚਾਲਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨ ਮਹਾਦ੍ਰਿਂ ਮृਗਾ ਇਵ
ਜੋ ਮਨ ਕਿਸੇ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਰਾਮੇਯਮ੍ ਅਸਿਤਾਪਾਙ੍ਗਾ ਮਨਃਕੋਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । ਦੇਵਾਗਾਰੇ ਮਹੋਤ੍ਸੇਧੇ ਦੇਵੀ ਭਗਵਤੀ ਯਥਾ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉੱਚ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਨ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਾਮਿ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਜੀਵਰਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਗਿਰਿਰ੍ ਗ੍ਰੀष੍ਮਦਸ਼ਾਦਾਹਂ ਲਗ੍ਨਯੇਵਾਭ੍ਰਮਾਲਯਾ
ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਦੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਚਲੀ ਜਾਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਗਰਮੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ ਰਾਜਂਸ੍ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਅਭਿਪਤਾਮਿ ਵਾ । ਤਤ੍ਰੇष੍ਟਾਸਙ੍ਗਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਿਙ੍ਚਿਨ੍ ਨਾਨੁਭਵਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਹਾਂ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਚੱਲਾਂ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀ ਹੋਈ ਲਗਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਅਹਲ੍ਯਾਦਯਿਤਾਨਾਮ੍ਨਾ ਮਨਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਭਿਧਂ ਮਨਃ । ਸਂਸਕ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਜਾਂ ਮਨ ਦਾ ਇੰਦਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਏਕਕਾਰ੍ਯਨਿਵਿष੍ਟਂ ਹਿ ਮਨੋ ਧੀਰਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇ । ਨ ਚਾਲ੍ਯਤੇ ਮੇਰੁਰ੍ ਇਵ ਵਰਸ਼ਾਪਬਲੈਰ੍ ਅਪਿ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਮਨ ਇੱਕ ਹੀ ਮਕਸਦ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਦੇਹੋ ਹਿ ਵਰਸ਼ਾਪਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ । ਨ ਤੁ ਧੀਰਂ ਮਨੋ ਰਾਜਨ੍ ਵਿਜਿਗੀषੁਤਯੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ, ਮਹਾਰਾਜ।
ਏਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਰ ਮਨਸਾਂ ਨ ਚ ਕਾਰਣਾਨਿ ਰਾਜਞ੍ ਸ਼ਰੀਰਸ਼ਕਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਨਿ । ਚੇਤੋ ਹਿ ਕਾਰਣਮ੍ ਅਮੀषੁ ਸ਼ਰੀਰਕੇषੁ ਵਾਰੀਵ ਸਰ੍ਵਵਨषਣ੍ਡਲਤਾਰਸੇषੁ
ਇਥੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਮਨ ਹੀ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਹਰ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਦ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਇਹ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਜਗਤਿ ਤੇਨ ਸ਼ਰੀਰਸਙ੍ਘਾਃ । ਆਦ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਅਭਿਤਿष੍ਠਤਿ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਭृਸ਼ਂ ਫਲਤਿ ਨੇਤਰਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇਥੇ ਮੁੱਖ ਸਰੀਰ ਮਨ ਹੈ; ਇਸ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸਰੀਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।
ਮੁਖ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਂ ਸੁਭਗ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਨੋ ਹਿ ਪੁਂਸੋ ਦੇਹਾਸ੍ ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸृਤਾਸ੍ ਤਰੁਪਲ੍ਲਵਾਭਾਃ । ਨष੍ਟੇ ऽਙ੍ਕੁਰੇ ਪੁਨਰ੍ ਉਦੇਤਿ ਨ ਪਲ੍ਲਵਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਦਲਕ੍ਸ਼ਯੇषੁ
ਸੁਭਾਗਾ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮਨ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਕੁਰ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਉੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਅੰਕੁਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਜਦ ਪੱਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਕੁਰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦੇਹਕ੍ਸ਼ਯੇ ਵਿਵਿਧਦੇਹਗਣਂ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਨਾਵ੍ ਇਵ ਵਨਂ ਨਵਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਚੇਤਃ । ਚਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਨ ਤੁ ਕਰੋਤਿ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਦੇਹਸ੍ ਤਤਸ੍ ਸਮਨੁਪਾਲਯ ਚਿਤ੍ਤਰਤ੍ਨਮ੍
ਜਦ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਤੁਰੰਤ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਬਣਾਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਜੰਗਲ ਉੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ।
ਦਿਸ਼ਿ ਦਿਸ਼ਿ ਹਰਿਣਾਕ੍ਸ਼ੀਮ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਯੁਵਤਿਮਨਸ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ । ਤਵ ਸੁਖਵਿਕृਤੀਨਾਂ ਯਤ੍ ਫਲਂ ਦੁਃਖਦਾਯਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਥ ਸੁਚਿਰਂ ਵਾ ਤਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਪਲ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖਦਾਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣੈਵਮ੍ ਉਕ੍ਤੋ ऽਸੌ ਰਾਜਾ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ । ਮੁਨਿਂ ਭਰਤਨਾਮਾਨਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਂਸ੍ਥਮ੍ ਉਵਾਚ ਹ
ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਭਰਤਾ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪਸ਼੍ਯਸ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ । ਭृਸ਼ਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਮੁਖੇ ਸ੍ਫਾਰਂ ਧਾਰ੍ष੍ਟ੍ਯਂ ਮਦ੍ਦਾਰਹਾਰਿਣਃ
ਪੂਜਨਯੋਗ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੌਸਲਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ?
ਪਾਪਾਨੁਰੂਪਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਂ ਦੇਹਿ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਯਦ੍ ਅਵਧ੍ਯਵਧਾਤ੍ ਪਾਪਂ ਵਧਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੋ ਰਾਜਸਿਂਹੇਨ ਭਰਤੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਯਥਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਾਪਂ ਤਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ।
ਸਹਾਨਯਾ ਦੁष੍ਕृਤਿਨ੍ਯਾ ਭਰ੍ਤृਦ੍ਰੋਹਾਭਿਭੂਤਯਾ । ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਇਤਿ ਸ਼ਾਪਂ ਵਿਸृष੍ਟਵਾਨ੍
ਇਸ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਸ੍ ਤੌ ਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਬਦ੍ਧਮਨਸ੍ਕਾਵ੍ ਏਵ ਸ਼ਾਪਤਃ । ਪਤਿਤੌ ਭੂਤਲੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਵਿਚ੍ਯੁਤਾਵ੍ ਇਵ ਪਲ੍ਲਵੌ
ਫਿਰ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੋਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਉਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪੱਤੇ ਹਿਲ ਕੇ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵ੍ਯਸਨਸਂਸਕ੍ਤੌ ਮृਗਯੋਨਿਮ੍ ਉਪਾਗਤੌ । ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਅਪਿ ਸਂਸਕ੍ਤੌ ਭੂਯੋ ਜਾਤੌ ਵਿਹਙ੍ਗਮੌ
ਫਿਰ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਿਰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਏ।
ਅਦ੍ਯਾਸ੍ਮਾਕਂ ਵਿਭੋ ਸਰ੍ਗੇ ਮਿਥਸ੍ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਭਾਵਨੌ । ਤਪਃਪਰੌ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯੌ ਜਾਤੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਦਮ੍ਪਤੀ
ਅੱਜ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜਾ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਭਾਰਤੋ ਹਿ ਤਯੋਸ਼੍ ਸ਼ਾਪਸ੍ ਸ ਸਮਰ੍ਥੋ ਬਭੂਵ ਹ । ਸ਼ਰੀਰਮਾਤ੍ਰਾਕ੍ਰਮਣੇ ਨ ਮਨੋਨਿਗ੍ਰਹੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਪ੍ਰਭੂ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਤਾਵ੍ ਅਦ੍ਯਾਵਧਿਤੇਨੈਵ ਦੇਹਸਂਸ੍ਕਾਰਹੇਤੁਨਾ । ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰੋਪਜਾਯੇਤੇ ਭਵਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦਮ੍ਪਤੀ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤਕ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਪ੍ਰੇਮਰਸਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਤਯੋਸ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਅਪਿ ਸ੍ਨੇਹਰਸਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਚੇष੍ਟਾਕੁਲਿਤਾ ਭਵਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇਨੈਤਦ੍ ਵਚ੍ਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਯਥਾਜਾਤਂ ਮਨੋ ਮੁਨੇ । ਅਨਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਭੇਦ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਾਪੈਰ੍ ਅਪਿ ਦੁਰਾਸਦੈਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਮਨ ਨਾਂ ਤਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਭੇਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਐਨ੍ਦਵਾਨਾਮ੍ ਅਤਸ੍ ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨ ਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
ਕਿਂ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਵਿਧੇषੁ ਜਗਤ੍ਸੁ ਵਾ । ਤਵਾਪਿ ਨਾਥ ਨਾਥਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਦੈਨ੍ਯਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਮਨੋ ਹਿ ਜਗਤਾਂ ਕਰ੍ਤृ ਮਨੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮਨਃਕृਤਂ ਕृਤਂ ਲੋਕੇ ਨ ਸ਼ਰੀਰਕृਤਂ ਕृਤਮ੍
ਮਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਯਨ੍ ਮਨੋਨਿਸ਼੍ਚਯਕृਤਂ ਤਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯੌषਧਿਦਣ੍ਡਨੈਃ । ਹਨ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਮਣੇਰ੍ ਇਵ
ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਜੋ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ, ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਹਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਤੇ ऽਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਾਸੁਰੈਸ੍ ਸਰ੍ਗਸਮ੍ਭ੍ਰਮੈਃ । ਤ੍ਵਂ ਸृष੍ਟ੍ਵੇਹ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਰਹਿਣ। ਤੂੰ ਇਥੇ ਜੀਵ ਰਚ ਕੇ, ਬੁਧੀ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਚਿਤ੍ਤਾਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਤृਤੀਯਕਃ । ਅਨਨ੍ਤਾਸ੍ ਤ੍ਰਯ ਏਵੈਤੇ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਾਃ
ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਤੇ ਤੀਜਾ ਸਰੀਰਕ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਬੇਅੰਤ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।