ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਜਾਤਿਸਮਾਰਮ੍ਭਸ੍ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵਾਵਧੀਰਿਤਃ । ਲੋਲੋ ਬਾਲਜਨਾਚਾਰੋ ਮਰਣਾਦ੍ ਅਪਿ ਦੁਃਖਦਃ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਜਾਤੀ ਵਰਗਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਘਨਾਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਾਨਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੇਲਵਮ੍ । ਬਾਲ੍ਯਮ੍ ਆਲੂਨਸਂਸ਼ੀਰ੍ਣਮਨਃ ਕਸ੍ਯ ਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਣਗਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬਚਪਨ ਤਾਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ।
ਜਡਸ਼੍ਯਾਮਲਯਾਜਸ੍ਰਂ ਜਾਤਭੀਤ੍ਯਾ ਪਦੇ ਪਦੇ । ਯਦ੍ ਭਯਂ ਸ਼ੈਸ਼ਵੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਸ੍ਯਾਮ੍ ਆਪਦਿ ਤਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਡਰ, ਜੋ ਮੂੜਤਾ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਸਮਝਦਾਰ ਇਨਸਾਨ ਚਾਹ ਕੇ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਸਹੇਗਾ?
ਲੀਲਾਸੁ ਦੁਰ੍ਵਿਲਾਸੇषੁ ਦੁਰੀਹਾਸੁ ਦੁਰਾਸ਼ਯੇ । ਪਰਮਂ ਮੋਹਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਬਾਲੋ ਬਲਵਦਾਪਦਮ੍
ਬੱਚਾ ਜਦ ਖੇਡਾਂ, ਗਲਤ ਮਜ਼ਿਆਂ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਚਾਹਵਾਂ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਲ੍ਪਕਲਿਲਾਰਮ੍ਭਂ ਦੁਰ੍ਵਿਲਾਸਂ ਦੁਰਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਸ਼ੈਸ਼ਵਂ ਸ਼ਾਸਨਾਯੈਵ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਬਚਪਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਏ, ਗਲਤ ਮਜ਼ੇ ਤੇ ਪੂਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇ ਦੋषਾ ਯੇ ਦੁਰਾਚਾਰਾ ਦੁष੍ਕ੍ਰਮਾ ਯੇ ਦੁਰਾਧਯਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਬਾਲ੍ਯੇ ਦੁਰ੍ਗਰ੍ਤ ਇਵ ਕੌਸ਼ਿਕਾਃ
ਜੋ ਵੀ ਗਲਤੀਆਂ, ਮੰਦੇ ਕੰਮ, ਔਖੇ ਕਰਤਬ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ।
ਬਾਲ੍ਯਂ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਬੁਦ੍ਧਯਃ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਤਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਖਪੁਰੁषਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਹਤਚੇਤਸਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸੋਚ ਸਮਝ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਚਪਨ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਹਨਾਂ ਮੂਰਖ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਹੀ ਮਿਲੇ।
ਯਤ੍ਰ ਲੋਲਾਕृਤਿ ਮਨਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਤੁष੍ਟਯੇ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਚੈਵ ਹਿ । ਮਨਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਬਾਲ੍ਯੇ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਮੁਨੇ
ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਚੰਚਲਤਾ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਚਲਂ ਬਾਲ੍ਯਂ ਚ ਚਲਤਾਵਰਮ੍ । ਤਯੋਸ੍ ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਸ੍ ਤਾਤ ਕੇਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਕੁਚਾਪਲੇ
ਮਨ ਤਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਚਪਨ ਚੰਚਲਤਾ ਦਾ ਸਿਰਾ ਹੈ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਪਿਆਰੇ, ਫਿਰ ਅੰਦਰਲੀ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਤ੍ਰੀਲੋਚਨੈਸ੍ ਤਡਿਤ੍ਪੁਞ੍ਜੈਰ੍ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲੈਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਕੈਃ । ਚਾਪਲਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ ਸ਼ੈਸ਼ਵਾਨ੍ ਮਨਸੋ ऽਥ ਵਾ
ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਅੱਗ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਚੰਚਲਤਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੈਸ਼ਵਂ ਚ ਮਨਸ਼੍ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵ੍ ਏਵ ਹਿ ਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਭ੍ਰਾਤਰਾਵ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇਤੇ ਸਤਤਂ ਭਙ੍ਗੁਰਸ੍ਥਿਤੀ
ਬਚਪਨ ਤੇ ਮਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਟਿਕਾਊ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦੁष੍ਟਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਦੋषਾ ਦੁਰਾਸ਼ਯਾਃ । ਬਾਲ੍ਯਮ੍ ਏਵੋਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਮਾਨਵਾਃ
ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਜੀਵ, ਸਾਰੇ ਅਵਗੁਣ ਤੇ ਮੰਦੇ ਇਰਾਦੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਚਪਨ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਧਨਵਾਨ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਨਵਂ ਨਵਂ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਨ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਯਦਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਅਸੌ ਯਾਤਿ ਵਿषਵੇਗਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਛਨਾਮ੍
ਜੇ ਬੱਚਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਤੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤੋਕੇਨ ਵਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ੍ਤੋਕੇਨੈਤਿ ਵਿਕਾਰਿਤਾਮ੍ । ਅਮੇਧ੍ਯ ਏਵ ਰਮਤੇ ਬਾਲਃ ਕੌਲੇਯਕੋ ਯਥਾ
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਬੱਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕੁਲੇਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵਾਂਗ।
ਅਜਸ੍ਰਂ ਬਾष੍ਪਵਦਨਃ ਕਰ੍ਦਮਾਨ੍ਤਰ੍ ਜਡਾਸ਼ਯਃ । ਵਰ੍षੋਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਲਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ
ਬੱਚਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਣ ਵਾਲਾ, ਗੰਦਲੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ।
ਭਯਾਹਾਰਪਰਂ ਦੀਨਂ ਯਥਾਦृष੍ਟਾਭਿਲਾषਿ ਚ । ਲੋਲਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਪੁਰ੍ ਧਤ੍ਤੇ ਬਾਲੋ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਦੁਖੀ, ਜੋ ਵੇਖੇ ਉਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਨ-ਮੱਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੀ ਬਣੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਭਿਲषਿਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਪ੍ਤਧੀਃ । ਦੁਃਖਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਬਲੋ ਬਾਲੋ ਵਿਨਿਕृਤ੍ਤ ਇਵਾਸ਼ਯੇ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਨਿਕੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਨ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਝ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਦੁਰੀਹਾਲਬ੍ਧਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਬਹੁਪਕ੍ਸ਼ੋਲ੍ਵਣਾਨਿ ਚ । ਬਾਲਸ੍ਯ ਯਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਮੁਨੇ ਤਾਨਿ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਚਾਹਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਬਾਲੋ ਬਲਵਤਾਸ਼੍ਵ੍ ਏਵ ਮਨੋਰਥਵਿਲਾਸਿਨਾ । ਮਨਸਾ ਤਪ੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇਣੇਵ ਵਨਸ੍ਥਲਮ੍
ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਸੜਦਾ ਹੋਵੇ।
ਵਿਦ੍ਯਾਗृਹਗਤੋ ਬਾਲਃ ਪਰਾਮ੍ ਏਤਿ ਕਦਰ੍ਥਨਾਮ੍ । ਆਲਾਨ ਇਵ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿषਵੈषਮ੍ਯਭੀषਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਸੱਪ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਨਾਨਾਮਨੋਰਥਮਯੀ ਮਿਥ੍ਯਾਕਲ੍ਪਿਤਕਲ੍ਪਨਾ । ਦੁਃਖਾਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੀਰ੍ਘਾਯ ਬਾਲਤਾ ਪੇਲਵਾਸ਼ਯਾ
ਬਚਪਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਹਵਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਭृष੍ਟਂ ਤੁਹਿਨਂ ਭੋਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਮ੍ ਆਦਾਤੁਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਾਤ੍ । ਵਾਞ੍ਛ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣ ਤਤ੍ ਸੁਖਾਯ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਕੋਈ ਜੇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਬਰਫ਼ ਖਾਣ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਚੰਨ ਲੈ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਚਿਤੇਰ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਤਪਨਿਵਾਰਣੇ । ਕੋ ਵਿਸ਼ੇषੋ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਬਾਲਸ੍ਯੋਰ੍ਵੀਰੁਹਸ੍ਯ ਚ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਢ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉਡ੍ਡੀਨਮ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ । ਭਯਾਹਾਰਪਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਾਲਾ ਵਿਹਗਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਬੱਚੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਡਰ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੈਸ਼ਵੇ ਗੁਰੁਤੋ ਭੀਤਿਰ੍ ਮਾਤृਤਃ ਪਿਤृਤਸ੍ ਤਥਾ । ਜਨਤੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਬਾਲਾਚ੍ ਚ ਸ਼ੈਸ਼ਵਂ ਭਯਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਡਰ, ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦਾ ਡਰ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਚਪਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਰ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਸਕਲਦੋषਦਸ਼ਾਵਿਹਤਾਸ਼ਯਂ ਸ਼ਰਣਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਵੇਕਵਿਲਾਸਿਨਃ । ਇਹ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਏਵ ਮਹਾਮੁਨੇ ਭਵਤਿ ਬਾਲ੍ਯਮ੍ ਅਲਂ ਪਰਿਤੁष੍ਟਿਦਮ੍
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਬਚਪਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੱਜਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਬਾਲ੍ਯਾਨਰ੍ਥਮ੍ ਅਥ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਮਾਨ੍ ਅਭਿਹਤਾਸ਼ਯਃ । ਆਰੋਹਤਿ ਨਿਪਾਤਾਯ ਯੌਵਨਸ਼੍ਵਭ੍ਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍
ਫਿਰ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਉਲਝਣ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਵਿਲਾਸਸ੍ਯ ਲੋਲਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ । ਵृਤ੍ਤੀਰ੍ ਅਨੁਸਰਨ੍ ਯਾਤਿ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਤਰਂ ਜਡਃ
ਉੱਥੇ, ਆਪਣੀ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚੰਚਲ ਸੋਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਬਿਲਸਂਸ੍ਥੇਨ ਨਾਨਾਸਮ੍ਭ੍ਰਮਕਾਰਿਣਾ । ਬਲਾਤ੍ ਕਾਮਪਿਸ਼ਾਚੇਨ ਵਿਵਸ਼ਃ ਪਰਿਭੂਯਤੇ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਭੂਤ ਵਲੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।