ਯਥਾਤ੍ਮਾ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨੀਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਕਥਾਕ੍ਰਮੈਃ
ਕਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦਵੈਤ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਸੁਣ।
ਯਤ੍ ਕਥ੍ਯਤੇ ਹਿ ਹृਦਯਙ੍ਗਮਯੋਪਮਾਨਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਿਰਾ ਮਧੁਰਮੁਗ੍ਧਪਦਾਰ੍ਥਯਾ ਚ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਸ੍ ਤਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਹृਦਯਂ ਪਰਿਤੋ ਵਿਸਾਰਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤੈਲਮ੍ ਇਵ ਵਾਰਿਣਿ ਵਾਰ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਉਚਿਤ ਉਪਮਾ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੁਪਚਾਪ ਵਿਆਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤੋਪਮਾਨਮ੍ ਅਮਨੋਜ੍ਞਪਦਂ ਦੁਰਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਤ੍ਵਰਾਵਿਧੁਰਿਤਂ ਵਿਨਿਗੀਰ੍ਣਵਰ੍ਣਮ੍ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਰ੍ ਨ ਯਾਤਿ ਹृਦਯਂ ਪ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਸਂਯਾਤਿ ਚਾਜ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਭਸ੍ਮਨਿ ਹੂਯਮਾਨਮ੍
ਪਰ ਜੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਬਦ ਰੁਖੇ, ਅਸਪਸ਼ਟ, ਉਲਝਣ ਵਾਲੇ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀ, ਸਗੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਖ੍ਯਾਨਕਾਨਿ ਭੁਵਿ ਯਾਨਿ ਕਥਾਸ਼੍ ਚ ਯਾ ਯਾ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਯਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਪਰਿਪੇਸ਼ਲਂ ਵਾ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਦृष੍ਟਿਕਥਨੇਨ ਤਦ੍ ਏਤਿ ਸਾਧੋ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਭੁਵਨਂ ਸਿਤਰਸ਼੍ਮਿਨੇਵ
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੇ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸਣ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਕਿਰਣ ਹਰ ਥਾਂ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਗਸਙ੍ਕਥਯਾਨਘ । ਯਦ੍ ਇਦਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਯਿ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਰਾਘਵ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
ਪੁਰਾ ਮਯਾ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਪृष੍ਟਃ ਕਮਲਸਮ੍ਭਵਃ । ਇਮੇ ਕਥਮ੍ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਗਗਣਾ ਇਤਿ
ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ: 'ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ?'
ਏਵਂ ਹਿ ਮਨ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਭੂਤਵਤ੍ । ਚਲੈਰ੍ ਜਲਾਸ਼ਯਸ੍ ਸ੍ਫਾਰੈਰ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ ਚਕ੍ਰਕੈਰ੍ ਇਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਪਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹਿਲਦੀਆਂ ਤੇ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਲ ਜਿਹੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿਨਾਦੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਂ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਃ । ਪੁਰਾਕਲ੍ਪੇ ਹਿ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਛृਣੁ ਕਿਂ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਮੇ
ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ ਪਿਆਰੇ, ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਸਰ੍ਗਂ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਦਿਵਸਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਏਕ ਏਵਾਹਮ੍ ਏਕਾਗ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਾਮ੍ ਅਨਯਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍
ਕਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਲੰਘਾਇਆ ਸੀ।
ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਸਨ੍ ਸਾਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਵਿਧਿਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਦृਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਫਾਰੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਯੋਜਿਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਗ ਕੇ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵੱਡੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਲਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
ਯਾਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਗਨਂ ਨ ਤਮੋਭਿਰ੍ ਨ ਤੇਜਸਾ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਤਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ; ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਡਾ, ਖਾਲੀ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਰ੍ਗਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਾਮੀਮਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤਨ੍ ਮਯਾ । ਖਮ੍ ਏਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍ ਆਰਬ੍ਧਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇਣ ਚੇਤਸਾ
ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੋਚਾਂਗਾ', ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕਰਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਅਥਾਹਂ ਦृष੍ਟਵਾਂਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਮਨਸਾ ਵਿਤਤੇ ऽਮ੍ਬਰੇ । ਪृਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾਨ੍ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਨਿਰਰ੍ਗਲਾਨ੍
ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਚਾਦृष੍ਟਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਸਂਯੁਤਾਨ੍ । ਸਸੁਰਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰੋਰਗਮਾਨਵਾਨ੍
ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਕੈਲਾਸਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਮਲਯਾਚਲਾਨ੍ । ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਨਦੀਸ਼ਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਦਸ਼ਭਾਸੁਰਾਨ੍
ਉਥੇ ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਕੈਲਾਸ, ਮਹਿੰਦਰ, ਮਲਯਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ, ਮਹਾਂਦਵੀਪ, ਟਾਪੂ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰ, ਦਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਤੇषੁ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਭਾਃ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਾਧਿਵਾਸਿਨਃ । ਰਾਜਹਂਸਰਥਾਰੂਢਾਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਦਸ਼ਪਦ੍ਮਜਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਦਸ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਰਾਜਹੰਸ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪृਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਦਸ਼ਸੁ ਤੇषੂਦ੍ਯਦ੍ਭੂਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿषੁ । ਜ੍ਵਲਜ੍ਜ੍ਵਾਲੇषੁ ਦੀਰ੍ਘੇषੁ ਜਗਤ੍ਸੂਜ੍ਜ੍ਵਲਦੀਪ੍ਤਿषੁ
ਉਹ ਦਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਉਗੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਜਾਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪ੍ਰਵਹਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧ੍ਵਨਨ੍ਤਿ ਤਥਾਬ੍ਧਯਃ । ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉष੍ਣਰੁਚਯਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ ऽਨਿਲਾਃ
ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ ਧੁੱਪ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦਿਵਿ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਵਿਬੁਧਾ ਭੁਵਿ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਦਾਨਵਾ ਭੋਗਿਨਸ਼੍ ਚੈਵ ਪਾਤਾਲੇषੁ ਸੁਖਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਨਵ ਤੇ ਸਪਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਚਕ੍ਰਪਰਿਪ੍ਰੋਤਾष੍ षਟ੍ ਛੁਭਾਸ੍ ਸਕਲਰ੍ਤਵਃ । ਯਥਾਕਾਲਂ ਫਲਪੂਰ੍ਣਾਂ ਭੂषਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਤੋ ਮਹੀਮ੍
ਸਾਰੇ ਮੌਸਮ, ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੌਢਿਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਚਾਰਸ੍ਥਿਤਯਃ ਕਕੁਭਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਫਲਦਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮੁਪਾਗਤਾਃ
ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਹਾਲਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ਫਲਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਸ੍ ਸਮਸ੍ਤਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਸਮੀਹਿਤਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਪ੍ਰਯਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਸ੍ ਤਥਾ ਦ੍ਵੀਪਾਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਗਿਰਯਸ੍ ਤਥਾ । ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਰੁਤਰਾਰਵਮ੍
ਸੱਤ ਲੋਕ, ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਰਾਤ੍ਰਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਰ੍ਵਤਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਤਮਸ੍ ਤੇਜੋਲਵਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਕਿਤੇ ਰਾਤ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਉਹ ਠੀਕ ਰਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
ਨਭੋਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਭ੍ਰਮਦਭ੍ਰਮਧੁਵ੍ਰਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤ੍ਤਾਰਕਾਜਾਲਂ ਕੇਸਰਾਪੂਰਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਮਲ-ਕੋਸ ਵਿੱਚ, ਬਦਲੀ ਦੀ ਮਧੁਮੱਖੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਘਨਨੀਹਾਰੋ ਮੇਰੁਕੁਞ੍ਜੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ਼ਲ੍ਮਲੇਰ੍ ਅਮਲਂ ਤੂਲਮ੍ ਅष੍ਠੀਲਾਕੋਟਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਘਣੀ ਧੁੰਦ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਲਮਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਈ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਾਲੋਕਾਦ੍ਰਿਰਸ਼ਨਾਂ ਰਣਦਰ੍ਣਵਘੁਰ੍ਘੁਰਾਮ੍ । ਤਮਃਖਣ੍ਡੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਾਢ੍ਯਾਂ ਨਿਜਰਤ੍ਨਵਿਰਾਜਿਤਾਮ੍
ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕਮਰ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਨੀਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਦਧਾਨਾ ਵਸੁਧਾ ਭੂਤਰਵਕਾਕਲਿਘੁਙ੍ਘੁਮਾਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਭੁਵਨਾਭੋਗੇ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਃਪੁਰ ਇਵਾਙ੍ਗਨਾ
ਧਰਤੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਝਲਦੀ ਹੋਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਖੜੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਰਤ ਖੜੀ ਹੋਵੇ।
ਗੌਰਾਹਃਪਙ੍ਕ੍ਤਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਰਜਨੀਰਾਜਿਰਾਜਿਤਾਃ । ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਸ੍ਰਜ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਸਾਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਨ, ਚਿੱਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਕੌਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਦੇ ਹਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਗਰ੍ਭਵਿਭਾਗਸ੍ਥਭੂਤਲੋਕਾਃ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ । ਤੇਜੋऽਰੁਣਾ ਵਿਲੋਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਡਿਮਾਨੀਵ षਣ੍ਡਕੇ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਦਾਂ ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਹੋਣ।