ਯਯੌ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਆਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿਮਵਚ੍ਛਿਰਃ । ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਲਬ੍ਧਹੇਮੇਵ ਗृਹਮ੍ ਉਗ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਣੀ
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਔਰਤ ਸੋਨਾ ਲੱਭ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾ ਤृਪ੍ਤੇਰ੍ ਭृਸ਼ਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਸੁਪ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਨਦ੍ਵਯਮ੍ । ਆਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਸੁਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਸਾ ਸਮਾਧਿਵਤੀ ਪੁਨਃ
ਉਥੇ, ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾ ਕੇ ਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌ ਕੇ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਤਾਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਡੂੰਘੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਈ।
ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ ਵਾ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਵਾਪਿ ਵਰ੍षੈਸ੍ ਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤਿ । ਤਤ੍ ਤਤੋ ਮਣ੍ਡਲਂ ਯਾਤਿ ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਈ, ਫਿਰ ਸਭਾ ਵਿਚ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਭਗਰ੍ਭਾਭਿਃ ਕਥਾਭਿਃ ਕਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਸਾ । ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਕਾਲਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ ਵਧ੍ਯਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਪਦਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਥ
ਉਥੇ, ਭਰੋਸੇ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੰਡਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਯੈਵਮ੍ ਏਵ ਵਿਪਿਨੇ ਸਾਦ੍ਯਾਪਿ ਰਕ੍ਸ਼ੋऽਙ੍ਗਨਾ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਗਿਰੌ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਗਲਿਤਧ੍ਯਾਨੈਕਤਾਨਾਸ਼ਯਾ
ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਣੀ, ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਇਕਾਗਰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਜਨਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਤਵਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤੈषਣੇਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਤਦ੍ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਧਿਪਸੌਹृਦੈਸ੍ ਸ੍ਵਕਵਲਾਨ੍ ਆਸ੍ਵਾਦਯਨ੍ਤੀ ਚਿਰਮ੍
ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲਈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲੱਗੀ।
ਕਿਰਾਤਮਣ੍ਡਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੇ ਯੇ ਸਨ੍ਤਿ ਮਹੀਭृਤਃ । ਤੈਸ੍ ਤੈਸ੍ ਸਹ ਪਰਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਮਭਿਜਾਯਤੇ
ਉਸ ਕਿਰਾਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜੇ ਸਨ, ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਮਹੋਤ੍ਪਾਤਾਨ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਭਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਰੋਗਾਂਸ਼੍ ਚ ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਾ ਸਾ ਨਿਵਾਰਯਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
ਉਥੇ, ਉਹ ਜੋਗ-ਸਿੱਧ ਰਾਕਸ਼ੀ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ, ਪਿਸਾਚਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਬਹੁਵਰ੍षਗਣੈਰ੍ ਨੈषਾ ਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ ਵਿਰਤਿਮ੍ ਆਗਤਾ । ਤਤ੍ਰਾਗਤ੍ਯ ਸਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਵਧ੍ਯਾਞ੍ ਜਨ੍ਤੂਨ੍ ਸੁਸਞ੍ਚਿਤਾਨ੍
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਹਟਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਥੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।
ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਵਧ੍ਯਾਸ੍ ਤੇ ਤਦਰ੍ਥਂ ਮਹੀਭੁਜਾ । ਦੀਯਨ੍ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਸਮ੍ਮਾਨੇ ਕੇ ਹਿ ਨਾਧ੍ਯਵਸਾਯਿਨਃ
ਅੱਜ ਵੀ ਉਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਿਤਰਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
ਤਸ੍ਯਾਂ ਧ੍ਯਾਨਨਿषਣ੍ਣਾਯਾਂ ਕਿਰਾਤਜਨਮਣ੍ਡਲੇ । ਅਨਾਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਜਨਦੋषਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾ ਦੇਵੀ ਕਨ੍ਦਰਾਨਾਮ੍ਨੀ ਮਙ੍ਗਲੇਤਰਨਾਮਿਕਾ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚੈਃ ਪੁਰੇ ਗਹਨਕੋਟਰੇ
ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੰਦਰਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਗਲੈਤਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯੋ ਯੋ ਯੋ ਭਵਤਿ ਭੂਮਿਪਃ । ਸ ਕਨ੍ਦਰਾਂ ਭਗਵਤੀਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਯਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਦਰਾ ਭਗਵਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਕਨ੍ਦਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵਾ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨृਪੋ ऽਧਮਃ । ਤਸ੍ਯੋਪਤਾਪਨਿਚਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਜਿਹੜਾ ਮਾੜਾ ਰਾਜਾ ਕੰਦਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪੂਜਨਾਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜਨਸ੍ ਤਤ੍ਰੇਪ੍ਸਿਤਂ ਫਲਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਨਾਵਸ਼ੋਚ੍ਛੂਨਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਪ੍ਰਪੂਜਨਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਵਧ੍ਯਲੋਕੋਪਚਾਰੇਣ ਸਾ ਦੇਵੀ ਪਰਿਪੂਜ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਦ੍ਯਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਫਲਦਾਯਿਨੀ
ਉਹ ਦੇਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚਲੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਕਲਲੋਕਸਮਙ੍ਗਲਕਾਰਿਣੀ ਕਵਲਿਤਾਖਿਲਵਧ੍ਯਮਹਾਜਨਾ । ਜਯਤਿ ਸਾਤ੍ਰ ਕਿਰਾਤਜਨਾਸ੍ਪਦਾ ਪਰਮਬੋਧਵਤੀ ਚਿਰਦੇਵਤਾ
ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾਈ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਗਿਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਇਥੇ ਉਹ ਹੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਖ੍ਯਾਨਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍ । ਕਰ੍ਕਟ੍ਯਾ ਵਨਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾ ਯਥਾਵਦ੍ ਅਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਕਟੀ ਵਨ-ਰਾਖਸਣੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਿਮਵਦ੍ਗਹ੍ਵਰਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾ ਕਥਂ ਕृष੍ਣਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ । ਕਥਂ ਚ ਕਰ੍ਕਟੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਯਥਾਵਦ੍ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ ਦੱਸੋ ਕਿ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਕਾਲੀ ਰਾਖਸਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਕਟੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ?
ਕੁਲਾਨਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਾਨਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਤਾਨਿ ਕृष੍ਣਾਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਿ ਹਰਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਾਨਿ ਚ
ਰਾਖਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੰਸ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਆਂ, ਚਿੱਟੀਆਂ, ਹਰੀਆਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ ਹਨ।
ਕਰ੍ਕਟਪ੍ਰਾਣਿਸਦृਸ਼ਃ ਕਰ੍ਕਟੋ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ । ਬਭੂਵ ਤਜ੍ਜਾ ਸਾ ਕृष੍ਣਾ ਕਰ੍ਕਟੀ ਕਰ੍ਕਟਾਕृਤਿਃ
ਕਰਕਟ ਜਿਹਾ ਇੱਕ ਰਾਖਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਕਟ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਲੀ ਕਰਕਟੀ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਕਰਕਟ ਵਰਗੀ ਸੀ।
ਕਰ੍ਕਟੀਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਮਯੈषਾ ਕਥਿਤਾ ਤਵ । ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮੋਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਨਿਰੂਪਣੇ
ਕਰਕਟੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਇਦਂ ਜਗਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ ਪਰਮਕਾਰਣਾਤ੍
ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਤੋਂ, ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਧੂਰਾ ਦੋਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਉੱਚੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਿਨ੍ਯੋ ਵੀਚਯੋ ਵਾਰਿਣ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਨ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਯਥਾ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਅਪਿ ਪਰੇ ਸृष੍ਟਯਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਅਜ੍ਵਲਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਕਾष੍ਠੇषੁ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਂ ਯਥਾ । ਕਰੋਤਿ ਮਰ੍ਕਟਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੀਤਾਪਹਰਣਾਦਿਕਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਠੰਡ ਦੂਰ ਕਰਨਾ।
ਸਮਂ ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਹਦ੍ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤਸ੍ਥਿਤਿ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਰੋਤੀਦਂ ਨਾਨਾਕਰ੍ਤੇਵ ਸਜ੍ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਗਤ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਗਤ ਏਵਾਯਮ੍ ਏਵਂ ਸਰ੍ਗ ਉਪਾਗਤਃ । ਭੋਸ੍ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਸਂਵਿਦ੍ ਦਾਰੁਣੀਵ ਸੁਬੋਧਿਤਾ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸੂਝ, ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੀਜਾਦ੍ ਯਥਾਨਨ੍ਯਦ੍ ਅਪਿ ਫਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਤੇਸ੍ ਤਥਾਨਨ੍ਯਦ੍ ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਫਲ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਫਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਵਸਤੂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਅਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ ਏਕਸਤ੍ਤਾਯਾ ਨ ਭੇਦਃ ਫਲਬੀਜਯੋਃ । ਚਿਚ੍ਚੇਤ੍ਯਯੋਸ਼੍ ਚ ਵਾਰ੍ਯੂਰ੍ਮ੍ਯੋਰ੍ ਇਵ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਇਕ ਹੀ ਸਤ ਦਾ ਅਟੱਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬੀਜ ਤੇ ਫਲ, ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਅਵਿਚਾਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਭੇਦੋ ਨੈਤਯੋਰ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਦਿਤਸ੍ ਸ ਵਿਚਾਰੇਣ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।