ਬੋਧਾਦ੍ ਗਲਿਤਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਰष੍ਟੁਸ੍ ਸਤ੍ਤੈਵ ਭਾਸਤੇ । ਅਬੁਦ੍ਧਕਟਕਤ੍ਵਸ੍ਯ ਹੇਮ੍ਨਃ ਕਨਕਤਾ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਸਤੀ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਕੜਾ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਨਾਸਤਿ । ਦ੍ਵਯੇਨ ਚ ਵਿਨਾ ਨੈਕ੍ਯਂ ਨੈਕ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚਾਨਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਦਿੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਇਕਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਣ।
ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਾਚਾਮ੍ ਅਵਿषਯਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਥ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਦੀਪੇਨੇਵਾਵਭਾਸਿਤਮ੍ । ਕृਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤੇਨ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਣੁਨਾ
ਆਤਮਾ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਨਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਤਿ ਸੁਖਮ ਅਣੂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤृਮੇਯਪ੍ਰਮਾਣਾਖ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧੌ ਨਿਗਿਰਤਿ ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਹੇਮੇਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜਾਣਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨ ਜਲਮ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦੇਃ ਪृਥਕ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਤਥੈਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਣੋਰ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪृਥਗ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਾਨੁਭਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨੁਭਵਰੂਪਤਃ । ਏਕਤ੍ਵਾਨੁਭਵੇ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯੇ ਰੂਢੇ ਸਰ੍ਵੈਕਤਾਸ੍ਯ ਹਿ
ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਤਜਰਬਾ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਤਜਰਬਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਕਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯੇਚ੍ਛਯਾ ਪृਥਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਵੀਚਿਤੇਵ ਮਹਾਮ੍ਭਸਃ । ਇਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਭਾਵਿਤਾਰ੍ਥੈਕਲਾਭਿਨਃ
ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤੂਆਂ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਕੇਵਲਃ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਾਨੁਭਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਧਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨ੍ ਏष ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਨ੍ਨ੍ ਅਨਵਬੋਧਤਃ । ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯੇ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯੇਤੇ ਸਤ੍ਯਰੂਪੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ; ਵੱਡੇ ਸੱਚੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦਵੈਤ ਹੈ, ਨਾ ਏਕਤਾ।
ਯਦਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦ੍ ਏਕਸ੍ਯੈਕਤਾ ਭਵੇਤ੍ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕ੍ਯਯੋਰ੍ ਮਿਥਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਆਤਪਚ੍ਛਾਯਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੀ ਏਕਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਦਵੈਤ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਥਿਤੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਹਿ ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਯੈਕਤਾ ਕਥਮ੍ । ਏਕਤਾਯਾਮ੍ ਅਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਦ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਕ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ? ਜਦੋਂ ਇਕਤਾ ਹੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਤੁ ਯਚ੍ ਛਿष੍ਟਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਰਿਕ੍ਤਮ੍ ਇਹਾਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਦ੍ਰਵ ਇਵਾਮ੍ਭਸਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਸ ਨਹੀਂ।
ਨਾਨਾਰਮ੍ਭਵਿਸ਼ਾਲਂ ਚ ਸਾਮ੍ਯੇਨਾਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਰੂਪਿ ਚ । ਬੀਜਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਰੁਰ੍ ਇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ।
ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪृਥਕ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧੇਮ੍ਨਃ ਕਟਕਤਾ ਯਥਾ । ਸਾਮ੍ਯਬੁਦ੍ਧਾਵਬੋਧੇ ਹਿ ਦ੍ਵੈਤਂ ਸਚ੍ ਚ ਨਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਵੈਤ ਵੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰਤਾ; ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਦਵੈਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਃ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਂ ਹਿ ਨ ਪृਥਗ੍ ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਵੈਤਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤੋਪਲਮ੍ਭੋ ਹਿ ਦੁਃਖਾਯੈष ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਮਨੇ । ਨਿਪੁਣੋ ऽਨੁਪਲਮ੍ਭੋ ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਯੋਸ੍ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਤੇ ਨਾਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੁਖਮਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖਣ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਮਾਤृਮਾਨਪ੍ਰਮੇਯਾਦਿ ਦ੍ਰष੍ਟृਦਰ੍ਸ਼ਨਦृਸ਼੍ਯਤਾਃ । ਏਤਾਵਜ੍ ਜਗਦ੍ ਏਤਚ੍ ਚ ਪਰਮਾਣੌ ਚਿਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਪਣ, ਤੇ ਮਾਪਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣਾ, ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸੁਖਮ ਕਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਯਂ ਜਗਦਣੁਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨੇਨਾਣੁਸੁਮੇਰੁਣਾ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਪਵਨੇਨੇਵ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗ ਏਵ ਧृਤਃ ਕੁਤਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਕਣ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਸੁਖਮ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਹੋ ਨੁ ਭੀਮਾ ਮਾਯੇਯਮ੍ ਅਥ ਵਾ ਮਾਯਿਤਾ ਪਰਾ । ਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਰਮ੍ਪਰਾ
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਣ ਵਿਚ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਥਾਸਮ੍ਭਵਮਾਯਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਵੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸੁਖਮ ਕਣ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਜਗਜ੍ਜਾਲੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏषੋ ऽਣੁਸ੍ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਜਨ੍ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਬृਹਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਬੀਜਂ ਭਾਣ੍ਡੋਦਰੇ ਯਥਾ
ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਜਾਲ ਵੀ ਉਸ ਕਣ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬੀਜੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਫਲਪਲ੍ਲਵਃ । ਪਰਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਜਗਚ੍ ਚ ਚਿਦਣੂਦਰੇ
ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੈਲਾਵਟ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ, ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਚਿੱਤ ਦੇ ਸੁਖਮ ਕਣ ਵਿਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਸ਼ਾਖਾਫਲਵृਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਹਦ੍ ਬੀਜਕੋਟਰੇ । ਯਥਾ ਤਰੁਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਵਿਕਾਸਿ ਚਿਦਣੌ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਫਲ ਤੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ੁਕ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦਾ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਬੀਜਕੋਸ਼ਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਦੋਵਾਂਪਣ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਵੈਤ ਦੇ ਬੀਜ-ਢੱਕਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਜ਼ੁਕ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦ੍ਵੈਤਂ ਨ ਚ ਵਾਦ੍ਵੈਤਂ ਨ ਬੀਜਂ ਨ ਚ ਵਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਨ ਸ੍ਥੂਲਂ ਨ ਚ ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਨਾਜਾਤਂ ਜਾਤਮ੍ ਏਵ ਨੋ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਦੋਵਾਂਪਣ ਹੈ, ਨਾ ਅਦਵੈਤ; ਨਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਕੁਰ; ਨਾ ਮੋਟਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਜ਼ੁਕ; ਨਾ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤੀਦਂ ਨ ਸੋਮ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਂ ਨ ਚ । ਤ੍ਰਿਜਗਚ੍ਚਿਦਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਥ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਇਹ ਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਨਾ ਨਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ; ਤਿੰਨ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਸਤਤ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ।
ਨ ਜਗਨ੍ ਨਾਜਗਦ੍ ਵਾਸ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਪਰਾਣੁਤਾ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਿਕਾ ਯਦਾ ਯਤ੍ਰ ਯਾ ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਤ੍ ਤਥਾ
ਨਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਿੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੈ।
ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਦਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏष ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਜृਮ੍ਭਿਤਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਣੁਰ੍ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਸਮਗ੍ਰਾਤ੍ਮਤਯੇਵ ਖੇ
ਇਹ ਪਰਮ ਨਿੱਘੀ ਆਤਮਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰੁਮੀਭੂਯੇਵ ਬੀਜਤ੍ਵਮ੍ ਇਵੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਦਯ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ਭਙ੍ਗ੍ਯਾ ਜਗਨ੍ਨਾਸ਼ੋਦਯੇਨ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ, ਦਰਖ਼ਤ ਬਣ ਕੇ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਮ ਸਤਿ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।