ਦਹਨੈਕਾਰ੍ਥਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਕਾਯਕਾष੍ਠਾਨਿ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਸਂਸਾਰਾਬ੍ਧਾਵ੍ ਇਹੋਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਤੇषੁ ਨਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਾੜਨ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
ਦੀਰ੍ਘਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਚਲਯਾ ਨਿਪਾਤਫਲਯਾਨਯਾ । ਨ ਦੇਹਲਤਯਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਵੇਕਿਨਃ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ, ਹਿਲਦੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਿੱਗਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲਈ ਇਸ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
ਮਜ੍ਜਨ੍ ਕਰ੍ਦਮਕੋਸ਼ੇषੁ ਝਗਿਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਰਾਂ ਗਤਃ । ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਚਿਰਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਕਥਂ ਦੇਹਦਰ੍ਦੁਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਦ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਚਲਦੀ ਉਮਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਡੱਡੂ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ।
ਨਿਸ੍ਸਾਰਸਕਲਾਰਮ੍ਭਾਃ ਕਾਯਾਸ਼੍ ਚਪਲਵਾਯਵਃ । ਰਜੋਮਾਰ੍ਗੇਣ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨੇਹ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਬੇਮਤਲਬ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਚੰਚਲ ਹਵਾਵਾਂ ਧੂੜ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।
ਵਾਯੋਰ੍ ਦੀਪਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਗਚ੍ਛਤੋ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਗਤਿਃ । ਆਗਚ੍ਛਤਸ਼੍ ਚ ਭਗਵਨ੍ ਨ ਸ਼ਰੀਰਸ਼ਰਸ੍ਯ ਨਃ
ਹਵਾ, ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਚਲਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ।
ਬਦ੍ਧਾਸ਼ਾ ਯੇ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਬਦ੍ਧਾਸ਼ਾ ਯੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਤਾਨ੍ ਮੋਹਮਦਿਰੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਨ੍ ਧਿਗ੍ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ—ਉਹ ਜੋ ਮੋਹ ਦੀ ਮਦਿਰਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੰਘਾ ਹੋਵੇ।
ਨਾਹਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਨੋ ਦੇਹੋ ਮਮ ਨਾਯਮ੍ ਅਹਂ ਤਥਾ । ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਯੇ ਤੇ ਮੁਨੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, 'ਨਾ ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਰੀਰ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ'—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਮਾਨਾਵਮਾਨਬਹੁਲਾ ਬਹੁਲਾਭਮਨੋਰਮਾਃ । ਸ਼ਰੀਰਮਾਤ੍ਰਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦੋषਦृਸ਼ੋ ਨਰਮ੍
ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਅਪਮਾਨ, ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰਸਙ੍ਗਸ਼ਾਯਿਨ੍ਯਾ ਪਿਸ਼ਾਚ੍ਯਾ ਪੇਸ਼ਲਾਙ੍ਗਯਾ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਚਮਤ੍ਕृਤ੍ਯਾ ਛਲੇਨ ਚ੍ਛਲਿਤਾ ਵਯਮ੍
ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸੁੰਦਰ ਪਿਸਾਚਣ ਦੀ ਲੁਭਾਵਣੀ ਚਲ ਦੇ ਫੜੇ ਗਏ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵਰਾਕੀ ਸਰ੍ਵੈਵ ਕਾਯਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਯਾਨਯਾ । ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਕੁਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾ ਛਲਿਤਾ ਕष੍ਟਮ੍ ਏਕਿਕਾ
ਸਾਰੀ ਸਮਝ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਂਗ, ਇਕੱਲੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕ ਗਈ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਤੇਨ ਹਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਚਿਤ੍ਰਂ ਦਗ੍ਧਸ਼ਰੀਰੇਣ ਜਨਤਾ ਵਿਪ੍ਰਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹਦੇ ਜਲ ਚੁੱਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਠੱਗਿਆ ਜਾਣਾ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹੈ।
ਦਿਨੈਃ ਕਤਿਪਯੈਰ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਝਰਾਮ੍ਬੁਕਣੋ ਯਥਾ । ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍ ਅਯਤ੍ਨੇਨ ਜਰ੍ਜਰਃ ਕਾਯਪਲ੍ਲਵਃ
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਝਰਣੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੂੰਦ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਝੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਯੋ ऽਯਮ੍ ਅਚਿਰਾਪਾਯੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦੋ ऽਮ੍ਬੁਨਿਧਾਵ੍ ਇਵ । ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯਪਰਾਵਰ੍ਤੇ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਨਿष੍ਫਲਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਵਿਕਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮਪਤ੍ਤਨੇ । ਕਾਯੇ ਸ੍ਫੁਟਤਰਾਪਾਯੇ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਸ੍ਥਾ ਨ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਤਡਿਤ੍ਸੁ ਸ਼ਰਦਭ੍ਰੇषੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰੇषੁ ਚ । ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਯੇਨ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਵਿਗ੍ਰਹੇ
ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਉ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਤਤਭਙ੍ਗੁਰਕਾਰ੍ਯਪਰਮ੍ਪਰਾਵਿਜਯਿ ਜਾਤਜਯਂ ਸ਼ਠਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਸਕਲਦੋषਮ੍ ਇਦਂ ਕੁਕਲੇਵਰਂ ਤृਣਮ੍ ਇਵਾਹਮ੍ ਉਪੋਜ੍ਝ੍ਯ ਸੁਖਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਨਿਕੰਮਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਛਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਪਿ ਤਰਲਾਕਾਰੇ ਕਾਰ੍ਯਭਾਰਤਰਙ੍ਗਿਣਿ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ ਜਨ੍ਮ ਬਾਲ੍ਯਂ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂਪ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਬਚਪਨ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਆਪਦਸ੍ ਤृष੍ਣਾ ਮੂਕਤਾ ਮੂਢਬੁਦ੍ਧਿਤਾ । ਗृਧ੍ਨੁਤਾ ਲੋਲਤਾ ਦੈਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਾਲ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥਤਾ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ, ਲਾਲਚ, ਗੂੰਗਾਪਣ, ਮੱਤ ਦਾ ਮੰਦ ਹੋਣਾ, ਹਵਸ, ਚੰਚਲਤਾ ਤੇ ਮਲਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਰੋषਰੋਦਨਰੌਦ੍ਰੀषੁ ਦੈਨ੍ਯਜਰ੍ਜਰਿਤਾਸੁ ਚ । ਦਸ਼ਾਸੁ ਬਨ੍ਧਨਂ ਬਾਲ੍ਯਮ੍ ਆਲਾਨਂ ਕਰਿਣੀष੍ਵ੍ ਇਵ
ਗੁੱਸੇ, ਰੋਣ, ਕਠੋਰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮृਤੌ ਨ ਜਰਾਰੋਗੇ ਨ ਚਾਪਦਿ ਨ ਯੌਵਨੇ । ਤਾਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾ ਵਿਨਿਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਹृਦਯਂ ਸ਼ੈਸ਼ਵੇषੁ ਯਾਃ
ਜੋ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ, ਰੋਗ, ਮੁਸੀਬਤ ਜਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਜਾਤਿਸਮਾਰਮ੍ਭਸ੍ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵਾਵਧੀਰਿਤਃ । ਲੋਲੋ ਬਾਲਜਨਾਚਾਰੋ ਮਰਣਾਦ੍ ਅਪਿ ਦੁਃਖਦਃ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਜਾਤੀ ਵਰਗਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਘਨਾਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਾਨਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੇਲਵਮ੍ । ਬਾਲ੍ਯਮ੍ ਆਲੂਨਸਂਸ਼ੀਰ੍ਣਮਨਃ ਕਸ੍ਯ ਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਣਗਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬਚਪਨ ਤਾਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ।
ਜਡਸ਼੍ਯਾਮਲਯਾਜਸ੍ਰਂ ਜਾਤਭੀਤ੍ਯਾ ਪਦੇ ਪਦੇ । ਯਦ੍ ਭਯਂ ਸ਼ੈਸ਼ਵੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਸ੍ਯਾਮ੍ ਆਪਦਿ ਤਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਡਰ, ਜੋ ਮੂੜਤਾ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਸਮਝਦਾਰ ਇਨਸਾਨ ਚਾਹ ਕੇ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਸਹੇਗਾ?
ਲੀਲਾਸੁ ਦੁਰ੍ਵਿਲਾਸੇषੁ ਦੁਰੀਹਾਸੁ ਦੁਰਾਸ਼ਯੇ । ਪਰਮਂ ਮੋਹਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਬਾਲੋ ਬਲਵਦਾਪਦਮ੍
ਬੱਚਾ ਜਦ ਖੇਡਾਂ, ਗਲਤ ਮਜ਼ਿਆਂ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਚਾਹਵਾਂ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਲ੍ਪਕਲਿਲਾਰਮ੍ਭਂ ਦੁਰ੍ਵਿਲਾਸਂ ਦੁਰਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਸ਼ੈਸ਼ਵਂ ਸ਼ਾਸਨਾਯੈਵ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਬਚਪਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਏ, ਗਲਤ ਮਜ਼ੇ ਤੇ ਪੂਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਯੇ ਦੋषਾ ਯੇ ਦੁਰਾਚਾਰਾ ਦੁष੍ਕ੍ਰਮਾ ਯੇ ਦੁਰਾਧਯਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਬਾਲ੍ਯੇ ਦੁਰ੍ਗਰ੍ਤ ਇਵ ਕੌਸ਼ਿਕਾਃ
ਜੋ ਵੀ ਗਲਤੀਆਂ, ਮੰਦੇ ਕੰਮ, ਔਖੇ ਕਰਤਬ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ।
ਬਾਲ੍ਯਂ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਬੁਦ੍ਧਯਃ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਤਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਖਪੁਰੁषਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਹਤਚੇਤਸਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸੋਚ ਸਮਝ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਚਪਨ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਹਨਾਂ ਮੂਰਖ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਹੀ ਮਿਲੇ।
ਯਤ੍ਰ ਲੋਲਾਕृਤਿ ਮਨਃ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਤੁष੍ਟਯੇ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਚੈਵ ਹਿ । ਮਨਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਬਾਲ੍ਯੇ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਮੁਨੇ
ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਚੰਚਲਤਾ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਚਲਂ ਬਾਲ੍ਯਂ ਚ ਚਲਤਾਵਰਮ੍ । ਤਯੋਸ੍ ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਸ੍ ਤਾਤ ਕੇਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਕੁਚਾਪਲੇ
ਮਨ ਤਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਚਪਨ ਚੰਚਲਤਾ ਦਾ ਸਿਰਾ ਹੈ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਪਿਆਰੇ, ਫਿਰ ਅੰਦਰਲੀ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ?