ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲੌ ਯਥਾਰ੍ਕੇਣ ਤਪਤਾ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤੌ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਸ੍ ਸਤ੍ਤੇ ਚਿਤੈਵਂ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਖਿਲਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਸਤੀ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਯਥਾ । ਚਿਤਿਸ੍ ਸਦਸਤੀ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਾਕੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸਨ੍ਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨੁਭਵਾਣਵਃ । ਯਥਾ ਮਧੁਰਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪਤ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਚੇਤਨ ਦੇ ਕਣ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਨਜ਼ੁਕ ਅਨੁਭਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਿਦਣੋਰ੍ ਏਤੇ ਸਮਗ੍ਰਾਨੁਭਵਾਣਵਃ । ਮਧੁਮਾਸਰਸਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਰਾ ਇਵ षਣ੍ਡਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਗੁੱਛੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੋਂ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਣੁਰ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਾਦਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ । ਸਮਗ੍ਰਸ੍ਵਾਦਸਤ੍ਤੈਕਜਨਕਸ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਬੂੰਦ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਪਰ ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ਨਾਮ ਰਸਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਯਾਂ ਕृਤਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਸ੍ਵਤਃ
ਜੋ ਵੀ ਰਸ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤ੍ਯਜਤਾ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਣੁਨਾ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਮਾਤਰ ਦੇ ਬੂੰਦ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸ਼ਕ੍ਤਯਾਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਜਗਤ੍ । ਚਿਤਾਣੁਤਾਮ੍ ਏਵ ਪਰਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਵਿਤਾਨਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਮ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਤਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਿਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਮ੍ਬਰਾਕृਤਿਃ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਗਜੋ ਦੂਰ੍ਵਾਵਨੇ ਯਥਾ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੂਪ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੌਜਵਾਨ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਘਾਹੀ ਵਿੱਚ ਚਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜ੍ਞਤਾਂ ਗੋਪਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਜਗਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਣਂ ਬਾਲ ਇਵਾਹੋ ਘਨਮਾਯਿਤਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਕੇ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਇਕ ਗੁੱਟ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣੁਨਯੇਨੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਮਭਿਜੀਵਤਿ । ਵਸਨ੍ਤਰਸਵੇਧੇਨ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇਵ ਵਨਾਵਲੀ
ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੁਖਮ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਜੀਵੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤੈਵੇਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ੍ਵਤੋ ਜਗਦ੍ ਇਵੋਦਿਤਾ । ਮਧੁਮਾਸਰਸੋਲ੍ਲਾਸੀ ਚਿਤ੍ਰੋ ਹਿ ਵਨषਣ੍ਡਕਃ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਸਤੀਆਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਖਿੜਦਾ ਤੇ ਰੰਗ-ਰੰਗੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਵਸਨ੍ਤਰਸਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਲ੍ਲਵਗੁਲ੍ਮਕਮ੍
ਇਹ ਜਗਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਜਾਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਹੀ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਿਸਾਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਕਰਲੋਚਨਃ । ਪਰਂਆਣੁਰ੍ ਅਸਾਵ੍ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯਾਨਵਯਵੋਦਯਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਇਕ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਅਣੂ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਤੇ indivisible ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਾਂਸ਼ਾਵਬੋਧੇ ऽਪਿ ਚਿਦਣੋਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਯਤਃ ਕਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰੌਘਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕਬਾਲ੍ਯਵਤ੍
ਇਕ ਪਲ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਵੀ ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਣੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁੱਗ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਾਂਗ ਤੇ ਛਣਕ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ ਸੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਨਿਮੇषਾਣੁਃ ਕਲ੍ਪਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਵਿਲਾਸੇਨ ਪ੍ਰਤਿਭੈਕਾ ਹਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਕ ਛਣਕ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਕਈ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਚਮਕ ਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭੁਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸ੍ ਤਦ੍ਵਨ੍ ਨਿਮੇषੇ ਕਲ੍ਪਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਾਧਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 'ਮੈਂ ਖਾਧਾ ਹੈ' ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਇਕ ਛਣਕ ਵਿਚ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਸਨਾਵਿष੍ਟਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣਮ੍ ਯਥਾ
ਜੋ ਲੋਕ 'ਮੈਂ ਖਾਧਾ ਹੈ' ਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਖਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਗਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਣੌ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਤ ਏਵ ਹਿ ਜਾਗਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਥੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸੇ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮੁਦੇਤਿ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਆਕਾਰਿਣਿ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਗਗਨੇ ऽਮਲੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ । ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਬੀਜੇ ਦ੍ਰੁਮਾ ਇਵ
ਜੋ ਜੀਵ ਹੁਣ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਰੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਮੇषਕਲ੍ਪਾਵ੍ ਏਤੇਨ ਤੁषੇਣਾਨ੍ਨਕਣਾਵ੍ ਇਵ । ਵਲਿਤੌ ਨੈष ਚੈਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਣੁਸ੍ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਾਤ੍ਮਕਸ਼੍ ਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਦਾਣਾ ਤੇ ਇਕ ਲੁੱਕਮ blink ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਵਕਰੇ ਜਾਂ ਸਿੱਧੇ—ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਣੂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਉਦਾਸੀਨਵਦ੍ ਆਸੀਨੋ ਨ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਏष ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਕਰ੍ਤृਤ੍ਵੈਃ ਖਾਤ੍ਮਾ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਉਦਾਸੀਨ ਵਾਂਗ ਬੈਠਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਅਸਮਾਨ-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਸਤ੍ਤੋਦਿਤੇਯਂ ਹਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਪਰਮਾਣੁਤਃ । ਪਰਾਮਣੋਸ਼੍ ਚ ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਕਰ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਕ੍ਵੇਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਸਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਚ atom ਵਿੱਚ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ?
ਜਗਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਵਿਲੀਯਤੇ ਚ ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਖਣ੍ਡਨਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਰਸਾਭਾਸਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਗਮ੍ । ਜਗਤ੍ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦਾਖ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਨਾਖ੍ਯਂ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਿ
ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਇਕ ਹੀ ਸੁਆਦ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸੰਸਾਰ-ਚਲਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ।
ਚਿਦਣੁਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਆਨ੍ਤਰੀਂ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕृਤਿਮ੍ । ਬਹੀਰੂਪਤਯਾ ਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍
ਚਿੱਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਰੂਪ, ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਜੀਬ ਚੇਤਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਬਹਿਸ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੇ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਉਪਦੇਸ਼ਾਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਇਹ ਜੋ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨੋਂ ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਦृਸ਼੍ਯਪਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਨੇਤ੍ਰਂ ਦृਸ਼੍ਯਾਭਿਪਾਤੀਵ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲੀ ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਅਵਾਸ੍ਤਵਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕਥਂ ਪੁਰਃ
ਪਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸਚਮੁਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਝੂਠਾ ਤੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?