ਮਾਯਾਕਲਾਪਰਾਣੁਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਤਾ । ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਤ੍ਵੇਨ ਨਾਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸਮਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਮਾਇਆ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਗਣ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਕਟੋ ऽਨੇਨ ਦੀਪੇਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ऽਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਨਾਸ਼ਪੂਰ੍ਵੋ ਹਿ ਵਿਨਾਨੇਨ ਭਵੇਤ੍ ਤੁ ਸਃ
ਇਹ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਚਾਨਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਚਾਨਣ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਏਕਜਡਂ ਭਵੇਤ੍ । ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਵਾਥ ਕਿਮ੍
ਜੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਚਾਨਣ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਣੁਨਾ ਤੇਜੋ ਦृष੍ਟਂ ਬਹਿਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਹਰੋਂ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਤੇਜਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਵਹ੍ਨੀਨਾਮ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਤਮੋਘਨਾਤ੍ । ਏਤਾਵਾਨ੍ ਅਤ੍ਰ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਯਦ੍ ਵਰ੍ਣੇ ਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਕृष੍ਣਤੇ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਾਨਣਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰ ਕਰਕੇ। ਇੱਥੇ ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ।
ਯਾਦृਕ੍ ਕਜ੍ਜਲਨੀਹਾਰਮੇਘਨੀਹਾਰਯੋਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਾਦृਕ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਰ੍ ਭੇਦਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਤਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਜਲ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਪਸਾਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਡਯੋਰ੍ ਉਪਲਮ੍ਭਾਯ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਃ ਕਿਲੈਤਯੋਃ । ਯਦਾ ਤਪਤਿ ਤੇਨੈਤੇ ਲਬ੍ਧਸਤ੍ਤੈਕਤਾਂ ਗਤੇ
ਮੂੜ੍ਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਤ੍ਯ੍ ਏਕਸ਼੍ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰਿਨ੍ਦਿਵਮ੍ ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਸ੍ਤਮਯੋਦਯਃ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਭਾਤਿ ਤੇਨੇਯਂ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਨਾਨੋਪਲਮ੍ਭਭਾਣ੍ਡਾਢ੍ਯਾ ਕੁਟੀ ਕਠਿਨਕੋਟਰਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਝੋਪੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਖਤ ਖੋਹ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮਸੋ ਦੇਹਮ੍ ਅਵਿਨਾਸ਼ਯਤਾਮੁਨਾ । ਤਪ੍ਯਤੇ ਭਾਸਯਾ ਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਭਾਸ੍ਯਤੇ ਤਮਃ
ਤੂੰ ਹਨੇਰਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਅਟੱਲ ਚਾਨਣ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਤਪਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਹਨੇਰਾ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲੌ ਯਥਾਰ੍ਕੇਣ ਤਪਤਾ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤੌ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਸ੍ ਸਤ੍ਤੇ ਚਿਤੈਵਂ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਖਿਲਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਸਤੀ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਯਥਾ । ਚਿਤਿਸ੍ ਸਦਸਤੀ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਾਕੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸਨ੍ਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨੁਭਵਾਣਵਃ । ਯਥਾ ਮਧੁਰਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪਤ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਚੇਤਨ ਦੇ ਕਣ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਨਜ਼ੁਕ ਅਨੁਭਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਿਦਣੋਰ੍ ਏਤੇ ਸਮਗ੍ਰਾਨੁਭਵਾਣਵਃ । ਮਧੁਮਾਸਰਸਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਰਾ ਇਵ षਣ੍ਡਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਗੁੱਛੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੋਂ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਣੁਰ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਾਦਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ । ਸਮਗ੍ਰਸ੍ਵਾਦਸਤ੍ਤੈਕਜਨਕਸ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਬੂੰਦ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਪਰ ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ਨਾਮ ਰਸਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਯਾਂ ਕृਤਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਸ੍ਵਤਃ
ਜੋ ਵੀ ਰਸ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤ੍ਯਜਤਾ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਣੁਨਾ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਮਾਤਰ ਦੇ ਬੂੰਦ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸ਼ਕ੍ਤਯਾਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਜਗਤ੍ । ਚਿਤਾਣੁਤਾਮ੍ ਏਵ ਪਰਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਵਿਤਾਨਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਮ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਤਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਿਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਮ੍ਬਰਾਕृਤਿਃ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਗਜੋ ਦੂਰ੍ਵਾਵਨੇ ਯਥਾ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੂਪ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੌਜਵਾਨ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਘਾਹੀ ਵਿੱਚ ਚਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜ੍ਞਤਾਂ ਗੋਪਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਜਗਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਣਂ ਬਾਲ ਇਵਾਹੋ ਘਨਮਾਯਿਤਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਕੇ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਇਕ ਗੁੱਟ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣੁਨਯੇਨੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਮਭਿਜੀਵਤਿ । ਵਸਨ੍ਤਰਸਵੇਧੇਨ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇਵ ਵਨਾਵਲੀ
ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੁਖਮ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਜੀਵੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤੈਵੇਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ੍ਵਤੋ ਜਗਦ੍ ਇਵੋਦਿਤਾ । ਮਧੁਮਾਸਰਸੋਲ੍ਲਾਸੀ ਚਿਤ੍ਰੋ ਹਿ ਵਨषਣ੍ਡਕਃ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਸਤੀਆਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਖਿੜਦਾ ਤੇ ਰੰਗ-ਰੰਗੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਵਸਨ੍ਤਰਸਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਲ੍ਲਵਗੁਲ੍ਮਕਮ੍
ਇਹ ਜਗਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਜਾਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਰਸ ਹੀ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਿਸਾਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਕਰਲੋਚਨਃ । ਪਰਂਆਣੁਰ੍ ਅਸਾਵ੍ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯਾਨਵਯਵੋਦਯਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਇਕ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਅਣੂ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਤੇ indivisible ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਾਂਸ਼ਾਵਬੋਧੇ ऽਪਿ ਚਿਦਣੋਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਯਤਃ ਕਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰੌਘਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕਬਾਲ੍ਯਵਤ੍
ਇਕ ਪਲ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਵੀ ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਣੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁੱਗ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਾਂਗ ਤੇ ਛਣਕ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ ਸੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਨਿਮੇषਾਣੁਃ ਕਲ੍ਪਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਵਿਲਾਸੇਨ ਪ੍ਰਤਿਭੈਕਾ ਹਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਕ ਛਣਕ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਕਈ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਚਮਕ ਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭੁਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸ੍ ਤਦ੍ਵਨ੍ ਨਿਮੇषੇ ਕਲ੍ਪਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਾਧਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 'ਮੈਂ ਖਾਧਾ ਹੈ' ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਇਕ ਛਣਕ ਵਿਚ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਸਨਾਵਿष੍ਟਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਮਰਣਮ੍ ਯਥਾ
ਜੋ ਲੋਕ 'ਮੈਂ ਖਾਧਾ ਹੈ' ਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਖਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਗਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਣੌ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਤ ਏਵ ਹਿ ਜਾਗਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਥੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸੇ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮੁਦੇਤਿ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਆਕਾਰਿਣਿ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਗਗਨੇ ऽਮਲੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ; ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।