ਚਿਦਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਬਹਿਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇष੍ਟਾਲਿਙ੍ਗਨਾਦਿ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਹਿ ਰਾਗਿਣਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਣੂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਾਗੀ ਲਈ ਉਦਾਹਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਯਥਾ ਚੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਤਥਾਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਤਿਵਤ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਚੇਤਨਾ ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭਿਜਾਤਾਸ਼ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਤਤ੍ ਤਥਾ ਪਸ਼੍ਯਤੀਵਾਸੌ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਰਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੁਤ ਏਵਾਪਿ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਣਾਮੁਨਾਣੁਨਾ । ਪਰਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਮੇਨੈਵ ਵਿਸ਼੍ਵਗ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਪੂਰਿਤਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੀ ਕਣ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਣੁਰ੍ ਏਵ ਨ ਮਾਤ੍ਯ੍ ਏष ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਵੇਦਨਾਕृਤਿਃ
ਇਹ ਕਣ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਚਾਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਸਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਧੂਰ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਡ੍ਗੇਨ ਪੁਂਸਾ ਬਾਲਃ ਪ੍ਰਨਾਟ੍ਯਤੇ । ਸਭ੍ਰੂਵਿਕਾਰਨਯਨਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਵਿਚੇष੍ਟਿਤੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਲਾਕ ਮਨੁੱਖ, ਭੌਂਹਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਚਿਦਾਲੋਕੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਸਪਰ੍ਵਤਤृਣਂ ਜਗਤ੍ । ਨਾਟ੍ਯਤੇ ऽਵਿਰਤਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਵਿਵृਤ੍ਯਾਭਿਨਯਂ ਸਦਾ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਘਾਹ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਖੇਡ ਤੇ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨੈਵਾਨਨ੍ਤਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਣੁਨਾ ਵਾਸਸਾ ਯਥਾ । ਸਂਵਿਦਨ੍ਤਰ੍ ਭਵੇਦ੍ ਬਾਹ੍ਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੇਰ੍ਵਾਦਿ ਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਸੁਗੰਧ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਮੇਰੁਤੋ ਬृਹਤ੍ । ਵਾਲਾਗ੍ਰਸ਼ਤਭਾਗਾਤ੍ਮਾਪ੍ਯ੍ ਏष ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਪਰੋ ऽਣੁਕਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਹੈ—ਵਾਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵੇਦਨਾਕਾਸ਼ਰੂਪਸ੍ਯ ਪਰਮਾਣੁਨਾ । ਸ਼ੋਭਤੇ ਨ ਹਿ ਸਾਮ੍ਯੋਕ੍ਤਿਰ੍ ਮੇਰੁਸਰ੍षਪਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮ ਅਣੂ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ।
ਮਾਯਾਕਲਾਪਰਾਣੁਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਤਾ । ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਤ੍ਵੇਨ ਨਾਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸਮਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਮਾਇਆ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਗਣ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਕਟੋ ऽਨੇਨ ਦੀਪੇਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ऽਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਨਾਸ਼ਪੂਰ੍ਵੋ ਹਿ ਵਿਨਾਨੇਨ ਭਵੇਤ੍ ਤੁ ਸਃ
ਇਹ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਚਾਨਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਚਾਨਣ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਏਕਜਡਂ ਭਵੇਤ੍ । ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਵਾਥ ਕਿਮ੍
ਜੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਚਾਨਣ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਣੁਨਾ ਤੇਜੋ ਦृष੍ਟਂ ਬਹਿਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਹਰੋਂ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਤੇਜਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਵਹ੍ਨੀਨਾਮ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਤਮੋਘਨਾਤ੍ । ਏਤਾਵਾਨ੍ ਅਤ੍ਰ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਯਦ੍ ਵਰ੍ਣੇ ਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਕृष੍ਣਤੇ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਾਨਣਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰ ਕਰਕੇ। ਇੱਥੇ ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ।
ਯਾਦृਕ੍ ਕਜ੍ਜਲਨੀਹਾਰਮੇਘਨੀਹਾਰਯੋਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਾਦृਕ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਰ੍ ਭੇਦਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਤਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਜਲ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਪਸਾਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਡਯੋਰ੍ ਉਪਲਮ੍ਭਾਯ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਃ ਕਿਲੈਤਯੋਃ । ਯਦਾ ਤਪਤਿ ਤੇਨੈਤੇ ਲਬ੍ਧਸਤ੍ਤੈਕਤਾਂ ਗਤੇ
ਮੂੜ੍ਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਤ੍ਯ੍ ਏਕਸ਼੍ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰਿਨ੍ਦਿਵਮ੍ ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਸ੍ਤਮਯੋਦਯਃ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਭਾਤਿ ਤੇਨੇਯਂ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਨਾਨੋਪਲਮ੍ਭਭਾਣ੍ਡਾਢ੍ਯਾ ਕੁਟੀ ਕਠਿਨਕੋਟਰਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਝੋਪੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਖਤ ਖੋਹ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮਸੋ ਦੇਹਮ੍ ਅਵਿਨਾਸ਼ਯਤਾਮੁਨਾ । ਤਪ੍ਯਤੇ ਭਾਸਯਾ ਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਭਾਸ੍ਯਤੇ ਤਮਃ
ਤੂੰ ਹਨੇਰਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਅਟੱਲ ਚਾਨਣ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਤਪਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਹਨੇਰਾ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲੌ ਯਥਾਰ੍ਕੇਣ ਤਪਤਾ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤੌ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਸ੍ ਸਤ੍ਤੇ ਚਿਤੈਵਂ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਖਿਲਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਹਸਤੀ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਯਥਾ । ਚਿਤਿਸ੍ ਸਦਸਤੀ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਾਕੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸਨ੍ਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨੁਭਵਾਣਵਃ । ਯਥਾ ਮਧੁਰਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪਤ੍ਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਚੇਤਨ ਦੇ ਕਣ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਨਜ਼ੁਕ ਅਨੁਭਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਿਦਣੋਰ੍ ਏਤੇ ਸਮਗ੍ਰਾਨੁਭਵਾਣਵਃ । ਮਧੁਮਾਸਰਸਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਰਾ ਇਵ षਣ੍ਡਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਗੁੱਛੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੋਂ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਣੁਰ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਾਦਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ । ਸਮਗ੍ਰਸ੍ਵਾਦਸਤ੍ਤੈਕਜਨਕਸ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਬੂੰਦ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਪਰ ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ਨਾਮ ਰਸਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਯਾਂ ਕृਤਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਸ੍ਵਤਃ
ਜੋ ਵੀ ਰਸ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤ੍ਯਜਤਾ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਮਾਣੁਨਾ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜਗਦ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਮਾਤਰ ਦੇ ਬੂੰਦ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸ਼ਕ੍ਤਯਾਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਜਗਤ੍ । ਚਿਤਾਣੁਤਾਮ੍ ਏਵ ਪਰਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਵਿਤਾਨਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁਖਮਤਮ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਤਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਿਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਮ੍ਬਰਾਕृਤਿਃ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਗਜੋ ਦੂਰ੍ਵਾਵਨੇ ਯਥਾ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੂਪ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੌਜਵਾਨ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਘਾਹੀ ਵਿੱਚ ਚਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜ੍ਞਤਾਂ ਗੋਪਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਜਗਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਣਂ ਬਾਲ ਇਵਾਹੋ ਘਨਮਾਯਿਤਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਕੇ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਇਕ ਗੁੱਟ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।