ਬੀਜਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਾਦ੍ਵੈਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਯਥਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਜਗਤੋ ਵ੍ਯੋਮਾਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁੱਖ ਅਦਵਿੱਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਂ ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਕਾਚਨ ਕਲਾ ਕਲਨਾਃ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ । ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤਿਰੇਕਮ੍ ਅਨੇਕਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਆਭਾਸਰੂਪਮ੍ ਅਲਮ੍ ਏਕਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਪੂਰਾ, ਅਜਨਮਾ, ਇਕੋ ਹੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ, ਦੁਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵੱਖਰਾ, ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਫ, ਸਿਰਫ਼ ਛਾਂ-ਝਲਕ ਵਾਂਗ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾ।
ਅਹੋ ਨੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥੋਕ੍ਤਿਃ ਪਾਵਨੀ ਤਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ । ਰਾਜਾ ਰਾਜੀਵਪਤ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਏष ਭਾषਤਾਮ੍
ਅਹਾ! ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ।
ਏषੋ ऽਣੁਵੇਦਨਾਦ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ਵਾਯੁਸ਼੍ ਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦृष੍ਟਿਤਃ । ਤਤੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚੇਤਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਣੂ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਵੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਵੇਦਨਾਚ੍ ਛਬ੍ਦਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ ਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਤਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਦृष੍ਟਿਰ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਧੁਨੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੋਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੋ ऽਣੁਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚ ਸੋ ऽਹਂ ਨਾਹਂ ਸ ਏਵ ਚ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ऽਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤਿਭੈਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਤੱਤ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹੀ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਹੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਯਤ੍ਨਸ਼ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋ ਲਬ੍ਧੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਲਬ੍ਧਂ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ ਚੈਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਨਾਮ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਆਤਮਾ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ 'ਕੁਝ ਨਹੀਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਜ੍ ਜਨ੍ਮਵਸਨ੍ਤੇषੁ ਸਂਸृਤਿਵ੍ਰਤਤਿਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਵਿਕਸਤ੍ਯ੍ ਉਦਿਤੋ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਬੋਧੋ ਮੂਲਕਾषਕृਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਜਨਮ-ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਸੰਤਾਂ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਣੁਨਾਨੇਨ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਇਵ ਗਚ੍ਛਤਾ । ਤਾਪੇਨਾਮ੍ਬੁ ਧਿਯੈਵੇਵ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਨੈਵਾਪਹਾਰਿਤਮ੍
ਇਹ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ 'ਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਸਂਵਿਦਂ ਨਾਨਾ ਮੇਰੁਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਤृਣਮ੍ । ਵਮਿਤ੍ਵਾ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਮਾਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ, ਬਾਹਰਲੇ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਵੀ—ਨਿਕਾਲ ਕੇ, ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਬਹਿਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇष੍ਟਾਲਿਙ੍ਗਨਾਦਿ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਹਿ ਰਾਗਿਣਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਣੂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਾਗੀ ਲਈ ਉਦਾਹਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਯਥਾ ਚੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਤਥਾਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਤਿਵਤ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਚੇਤਨਾ ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭਿਜਾਤਾਸ਼ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਤਤ੍ ਤਥਾ ਪਸ਼੍ਯਤੀਵਾਸੌ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਰਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੁਤ ਏਵਾਪਿ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਣਾਮੁਨਾਣੁਨਾ । ਪਰਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਮੇਨੈਵ ਵਿਸ਼੍ਵਗ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਪੂਰਿਤਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੀ ਕਣ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਣੁਰ੍ ਏਵ ਨ ਮਾਤ੍ਯ੍ ਏष ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਵੇਦਨਾਕृਤਿਃ
ਇਹ ਕਣ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਚਾਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਸਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਧੂਰ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਡ੍ਗੇਨ ਪੁਂਸਾ ਬਾਲਃ ਪ੍ਰਨਾਟ੍ਯਤੇ । ਸਭ੍ਰੂਵਿਕਾਰਨਯਨਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਵਿਚੇष੍ਟਿਤੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਲਾਕ ਮਨੁੱਖ, ਭੌਂਹਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਚਿਦਾਲੋਕੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਸਪਰ੍ਵਤਤृਣਂ ਜਗਤ੍ । ਨਾਟ੍ਯਤੇ ऽਵਿਰਤਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਵਿਵृਤ੍ਯਾਭਿਨਯਂ ਸਦਾ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਘਾਹ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਖੇਡ ਤੇ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨੈਵਾਨਨ੍ਤਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਣੁਨਾ ਵਾਸਸਾ ਯਥਾ । ਸਂਵਿਦਨ੍ਤਰ੍ ਭਵੇਦ੍ ਬਾਹ੍ਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੇਰ੍ਵਾਦਿ ਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਸੁਗੰਧ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ ਮੇਰੁਤੋ ਬृਹਤ੍ । ਵਾਲਾਗ੍ਰਸ਼ਤਭਾਗਾਤ੍ਮਾਪ੍ਯ੍ ਏष ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਪਰੋ ऽਣੁਕਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਹੈ—ਵਾਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵੇਦਨਾਕਾਸ਼ਰੂਪਸ੍ਯ ਪਰਮਾਣੁਨਾ । ਸ਼ੋਭਤੇ ਨ ਹਿ ਸਾਮ੍ਯੋਕ੍ਤਿਰ੍ ਮੇਰੁਸਰ੍षਪਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮ ਅਣੂ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ।
ਮਾਯਾਕਲਾਪਰਾਣੁਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਤਾ । ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਤ੍ਵੇਨ ਨਾਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸਮਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਮਾਇਆ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਗਣ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਕਟੋ ऽਨੇਨ ਦੀਪੇਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ऽਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਨਾਸ਼ਪੂਰ੍ਵੋ ਹਿ ਵਿਨਾਨੇਨ ਭਵੇਤ੍ ਤੁ ਸਃ
ਇਹ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਚਾਨਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਚਾਨਣ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਏਕਜਡਂ ਭਵੇਤ੍ । ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਵ ਵਾਥ ਕਿਮ੍
ਜੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਚਾਨਣ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਣੁਨਾ ਤੇਜੋ ਦृष੍ਟਂ ਬਹਿਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਹਰੋਂ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਤੇਜਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਵਹ੍ਨੀਨਾਮ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਤਮੋਘਨਾਤ੍ । ਏਤਾਵਾਨ੍ ਅਤ੍ਰ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਯਦ੍ ਵਰ੍ਣੇ ਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਕृष੍ਣਤੇ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਾਨਣਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰ ਕਰਕੇ। ਇੱਥੇ ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ।
ਯਾਦृਕ੍ ਕਜ੍ਜਲਨੀਹਾਰਮੇਘਨੀਹਾਰਯੋਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਾਦृਕ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਰ੍ ਭੇਦਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਤਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਜਲ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਪਸਾਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਡਯੋਰ੍ ਉਪਲਮ੍ਭਾਯ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਃ ਕਿਲੈਤਯੋਃ । ਯਦਾ ਤਪਤਿ ਤੇਨੈਤੇ ਲਬ੍ਧਸਤ੍ਤੈਕਤਾਂ ਗਤੇ
ਮੂੜ੍ਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਤ੍ਯ੍ ਏਕਸ਼੍ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰਿਨ੍ਦਿਵਮ੍ ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਸ੍ਤਮਯੋਦਯਃ
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਭਾਤਿ ਤੇਨੇਯਂ ਜੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਨਾਨੋਪਲਮ੍ਭਭਾਣ੍ਡਾਢ੍ਯਾ ਕੁਟੀ ਕਠਿਨਕੋਟਰਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਝੋਪੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਖਤ ਖੋਹ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਮਸੋ ਦੇਹਮ੍ ਅਵਿਨਾਸ਼ਯਤਾਮੁਨਾ । ਤਪ੍ਯਤੇ ਭਾਸਯਾ ਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਭਾਸ੍ਯਤੇ ਤਮਃ
ਤੂੰ ਹਨੇਰਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਅਟੱਲ ਚਾਨਣ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਤਪਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਹਨੇਰਾ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।