ਕੋ ऽਣੁਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੋਰ੍ ਦੀਪਃ ਪ੍ਰਕਟਨਪ੍ਰਦਃ । ਕਸ੍ਯਾਣੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸਨ੍ਤਿ ਸਮਗ੍ਰਾਨੁਭਵਾਣਵਃ
ਕਿਹੜਾ ਰੇਸ਼ਾ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਨਿੱਘੇ ਅਨੁਭਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ?
ਕੋ ऽਣੁਰ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਸ੍ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ ਅਪਿ ਸਂਸ੍ਵਦਤੇ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਕੇਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਤਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਣੁਨਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਰਸ-ਰਹਿਤ ਕਣ ਹੈ, ਜੋ ਫਿਰ ਵੀ ਬੜੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਚੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਕਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਕੇਨਾਤ੍ਮਾਚ੍ਛਾਦਨਾਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਅਣੁਨਾਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਜਗਤ੍ । ਜਗਨ੍ ਨਯੇਨ ਕਸ੍ਯਾਣੋਸ੍ ਸਦ੍ਭੂਤਮ੍ ਅਭਿਜੀਵਤਿ
ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਕਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਕਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?
ਅਜਾਤਾਵਯਵਃ ਕੋ ऽਣੁਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਕਰਲੋਚਨਃ । ਕੋ ਨਿਮੇषੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸ਼ਤਾਨਿ ਵਾ
ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਕਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹਨ? ਇਕ ਪਲ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਯੁਗ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ?
ਅਣੌ ਜਗਨ੍ਤਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਬੀਜ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਾਃ । ਬੀਜਾਦ੍ਯਾਨਿ ਫਲਾਨ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਫੁਟਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਦਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਕਿਹੜੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ? ਬੀਜ ਤੋਂ ਫਲ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਖੁਲਿਆ ਜਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਃ ਕਸ੍ਯ ਨਿਮੇषਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਃ ਪ੍ਰਯੋਜਕਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਾਰਕਃ
ਕਿਹੜੇ ਪਲ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਯੁਗ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਕਰਤਾਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਦृਸ਼੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਯੇ ਦ੍ਰष੍ਟਾਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਨਯੇਤ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਕੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨੇਤ੍ਰਵਤ੍
ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਲਈ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਖ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਆਪਣੀ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ?
ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਲਿਤਦृਸ਼੍ਯਂ ਚ ਕ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਯੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪੁਰੋ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਆਤਮਾ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦਿੱਖ ਸਮਾ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਕੋ ਭਾਸਯਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਵਤ੍ । ਕਟਕਾਦੀਨਿ ਹੇਮ੍ਨੇਵ ਨਿਗੀਰ੍ਣਂ ਕੇਨ ਚ ਤ੍ਰਯਮ੍
ਆਤਮਾ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਦਿੱਖ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਕੜਾ ਆਦਿ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਲਏ ਹਨ?
ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚ ਪृਥਗ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦੀਵ ਮਹਾਮ੍ਭਸਃ । ਕਸ੍ਯੇਚ੍ਛਯਾ ਪृਥਕ੍ ਚਾਸ੍ਤਿ ਵੀਚਿਤੇਵ ਮਹਾਮ੍ਭਸਃ
ਕਿਉਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਝਾਗ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ?
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਦ੍ ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸਤਸ੍ ਸਤਃ । ਦ੍ਵੈਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪृਥਕ੍ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਤੇਵ ਮਹਾਮ੍ਭਸਃ
ਉਹ ਇਕ ਜੋ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜੋ ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦਵੈਤ ਵੀ ਕਿਉਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਗਤਕ੍ਰਮਮ੍ । ਕੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ਬੀਜਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਗਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਗਮ੍
ਕੌਣ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠਾ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਿष੍ਯਸ੍ਥਂ ਜਗਦ੍ਵृਨ੍ਦਂ ਬृਹਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਬੀਜਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਕਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਵੱਡਾ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਜਗਤ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁੱਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?
ਬੀਜਂ ਦ੍ਰੁਮਤਯੈਵਾਸ਼ੁ ਦ੍ਰੁਮੋ ਬੀਜਤਯੈਵ ਚ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਦਿਤੋ ऽਪਿ ਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਇੱਕ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਉਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਬਿਸਤਨ੍ਤੁਰ੍ ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ ਭੋ ਰਾਜਨ੍ ਯਦਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਤਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯੋਦਰੇ ਸਨ੍ਤਿ ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਕੋਟਯਃ
ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ, ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਚੋਟੀਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ?
ਕੇਨੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ ਅਨੇਕਚਿਦ੍ ਏਵ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕਿਂਸਾਰ ਏਵਮ੍ ਅਭਿਵਲ੍ਗਸਿ ਹਂਸਿ ਪਾਸਿ । ਕਿਂਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਨ ਭਵਸ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਸਦ੍ ਏਵ ਨੂਨਂ ਭਵਸ੍ਯ੍ ਅਸਮਦृਗ੍ ਵਦ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ
ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਹਨ, ਕਿਸ ਨੇ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ? ਤੂੰ ਇਤਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾਸ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਤੂੰ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਜਾਂ ਹੋਂਦ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਸਕੇ।
ਏषੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰਗਲਤੁ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਮੋਚ੍ਚੈਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਰੀਮੁਖਮਿਹਿਕਾਮਲਾਨੁਲੇਪਃ । ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਨ ਗਲਤਿ ਸਂਸ਼ਯਸ੍ ਸਮੂਲੋ ਨੈਵਾਸੌ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋਕ੍ਤਿਮ੍ ਏਤਿ
ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਮਨ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੇ ਝੜਦੇ ਝਰਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਸੰਦੇਹ ਜੜ ਤੋਂ ਨਾ ਮਿਟੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਠੀਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ।
ਏਨਂ ਮੇ ਯਦਿ ਨ ਨਯਿष੍ਯਥਃ ਕ੍ਰਮੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਲਘੁਤਰਸਂਸ਼ਯਂ ਸੁਬੁਦ੍ਧੀ । ਤਦ੍ ਰਕ੍ਸ਼ੋਜਠਰਹੁਤਾਸ਼ਨੇਨ੍ਧਨਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਝਗਿਤਿ ਗਮਿष੍ਯਥਃ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਲੱਕੜ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸੜ ਜਾਵੋਗੇ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਤਾਂ ਜਨਪਦਮਣ੍ਡਲੀਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਭਾਵਤ੍ਕੀਮ੍ ਉਰੁਜਠਰਾ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਗ੍ਰਸੇ ऽਹਮ੍ । ਏਵਂ ਤੇ ਭਵਤਿ ਸੁਰਾਜਤੇਵ ਮਨ੍ਯੇ ਮੂਰ੍ਖਾਨਾਮ੍ ਅਤਿਰਸ ਏਵ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਐਸਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਪੁਲਗਭੀਰਮੇਘਨਾਦ ਪ੍ਰੋਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਕਟਗਿਰਾ ਨਿਸ਼ਾਚਰੀ ਸਾ । ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਵਿਕਟਾਕृਤਿਸ੍ ਤਦਾਸੀਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਰਦਮਲਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲੀਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੂੜ੍ਹ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੀ ਵਾਸਣੀ, ਆਪਣੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਬੱਦਲ।
ਮਹਾਨਿਸ਼ਿ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਮਹਾਰਾਕ੍ਸ਼ਸਕਨ੍ਯਯਾ । ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇ ਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਗਿਰਂ ਦਦੌ
ਵੱਡੀ ਰਾਤ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕੁੜੀ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ृਣੁ ਤੋਯਦਸਙ੍ਕਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮ੍ ਏਨਂ ਭਿਨਦ੍ਮਿ ਤੇ । ਅਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਂ ਮਤ੍ਤਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਕੇਸਰੀ
ਸੁਣੋ, ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।
ਭਵਤ੍ਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮੈष ਕਥਿਤਃ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣੇ । ਅਨਯੈਵ ਵਚੋਭਙ੍ਗ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਬੋਧਯੋਗ੍ਯਯਾ
ਕਮਲ-ਅੱਖ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਇਹੀ ਬੋਲਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਅਨਾਖ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਗਮ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਨਸਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਗੋਚਰਃ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਣੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਪਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਕਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁਖਮ।
ਚਿਦਣੋਃ ਪਰਮਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ਤਾਪ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਅਸਤ੍ਤੇਵ ਸ੍ਫੁਰਤੀਦਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਣੂ ਵਿਚ, ਹੋਣਾ ਐਸਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨੁਭੂਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਤਦਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਾਵਸਤ੍ਤਾਂ ਕਿਲਾਗਤਃ
ਇਹ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਤਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।
ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ ਏਵਾਣੁਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਕਃ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਚ ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਹੈ; ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ।
ਚਿਦਣੋਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦ੍ ਏਕਸ੍ਯਾਨੇਕਤੋਦਿਤਾ । ਅਸਤ੍ਯੈਵਾਪਿ ਸਤ੍ਯੇਵ ਹੇਮ੍ਨਃ ਕਟਕਤਾ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਕੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਏषੋ ऽਣੁਃ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਖਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤੀਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ऽਪਿ ਸਨ੍
ਇਹ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਮਨ ਅਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਸ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਨੈਵਾਸੌ ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ । ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਵਕ੍ਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਗਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।