ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਮੌ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੇ ऽਹਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਲੀਲਯਾ । ਕਿਂ ਮਾਨਜ੍ਞਾਨਕਾਵ੍ ਏਤਾਵ੍ ਇਤਿ ਤਾਮਰਸੇਕ੍ਸ਼ਣੌ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਕੀ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਇੱਜ਼ਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਕਮਲ-ਅੱਖ ਵਾਲੋ?
ਆਦੌ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸੁਗੁਣਾਗੁਣਲੇਸ਼ਯੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਸ੍ ਤਤੋ ऽਧਿਕਤਰਂ ਚ ਗੁਣਾਦ੍ ਯਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਤਸ੍ ਸਮੁਪਪਤ੍ਤਿਵਸ਼ੇਨ ਦਣ੍ਡਂ ਦਣ੍ਡ੍ਯਸ੍ਯ ਲਘ੍ਵ੍ ਅਥ ਦृਢਂ ਧਨਸਮ੍ਭਵੇ ਵਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਕਦਰ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੰਦਾ ਗੁਣ ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਕਦੇ ਹਲਕੀ, ਕਦੇ ਸਖਤ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਕਾ ਹੋਵੇ।
ਅਥ ਸਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਰਕ੍ਸ਼ਃਕੁਲਕਾਨਨਮਞ੍ਜਰੀ । ਤਮਸ੍ਯ੍ ਏਵਾਭ੍ਰਲੇਖੇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਨਿਨਨਾਦ ਸਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਫੁੱਲ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜ ਮਾਰੀ।
ਨਾਦਾਨ੍ਤੇ ਸਮੁਵਾਚੇਦਂ ਪ੍ਰੀਙ੍ਕਾਰਪਰੁषਂ ਵਚਃ । ਗਰ੍ਜਿਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜਾਤਕਰਕਾਸ਼ਨਿਸ਼ਬ੍ਦਵਤ੍
ਉਸ ਗੂੰਜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੜਕ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਗਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਵੇ।
ਭੋ ਭੋ ਘੋਰਾਟਵੀਵ੍ਯੋਮਪਦਵੀਸ਼ਸ਼ਿਭਾਸ੍ਕਰੌ । ਮਹਾਮਾਯਾਤਮਃਪੀਠਸ਼ਿਲਾਕੋਟਰਕੀਟਕੌ
ਹੋ ਹੋ! ਜੰਗਲ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਅਟਵੀ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾ ਮਾਇਆ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਹੋ।
ਕੌ ਭਵਨ੍ਤੌ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੀ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੀ ਵਾ ਸਮਾਗਤੌ । ਮਦ੍ਗ੍ਰਾਸਪਥਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਮਰਣਕੋਵਿਦੌ
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ — ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲੇ — ਜੋ ਮੇਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਆਏ ਹੋ, ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਹਰ ਬਣ ਕੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋ?
ਭੋ ਭੋ ਭੂਤਕ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਤਿष੍ਠਸਿ ਚ ਦੇਹਕਮ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਵ ਗਿਰਃ ਕੋ ਬਿਭੇਤ੍ਯ੍ ਅਲਿਨੀਧ੍ਵਨੇਃ
ਸੁਣੋ! ਆਤਮਾ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਖੜਾ ਹੈ? ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾ, ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਓ — ਭੰਨੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੋਂ ਕੌਣ ਡਰਦਾ ਹੈ?
ਸਿਂਹਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਵੇਗੇਨ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਕਿਲਾਰ੍ਥਿਨਃ । ਸਮਮ੍ ਆਕਾਰਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਵਯਾਸ੍ਮਾਨ੍ ਬਿਭੇषਿ ਕਿਮ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ ऋਤੇ
ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਰੂਪ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ — ਕਿਉਂ? ਜੋ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਰਾਜ੍ਞੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੇ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਾ ਤਯੋਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਧੈਰ੍ਯਾਯ ਨਨਾਦ ਚ ਜਹਾਸ ਚ
ਜਦੋਂ 'ਰਾਜਾ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੋਚੀ, 'ਇਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸੋਹਣਾ ਸੀ,' ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਚੈਨੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੂੰਜੀ ਤੇ ਹੱਸ ਪਈ।
ਤਤੋ ਦਦृਸ਼ਤੁਸ੍ ਤੌ ਤਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਪੂਰਿਤਦਿਗ੍ਗਣਾਮ੍ । ਸ੍ਵਾਟ੍ਟਹਾਸਪ੍ਰਭਾਪਿਣ੍ਡਪੂਰਪ੍ਰਕਟਿਤਾਕृਤਿਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਸੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਕਲ੍ਪਾਭ੍ਰਾਂਸ਼ਨਿਕਾਸ਼ੇਨ ਘृष੍ਟਾਮ੍ ਅਦ੍ਰਿਤਟੀਮ੍ ਇਵ । ਸ੍ਵਨੇਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਲਯਾਵਲਨਾਜ੍ਵਲਿਤਾਮ੍ਬਰਾਮ੍
ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਬੱਦਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਘੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਿਮਿਰੈਕਾਰ੍ਣਵੌਰ੍ਵਾਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਵਿਵਲਨਾਮ੍ ਇਵ । ਗਰ੍ਜਦ੍ਘਨਘਟਾਟੋਪਪੀਵਰਾਸਿਤਕਨ੍ਧਰਾਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਮੋਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਸੀ, ਗੁੰਬਦ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਠ ਰਹੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਲਗਦੀ ਸੀ।
ਰਣਦ੍ਵਦਨਸਂਰਮ੍ਭਹਾਹਾਹਤਨਿਸ਼ਾਚਰਾਮ੍ । ਰੋਦਸੀਕਜ੍ਜਲਸ੍ਤਮ੍ਭਲੀਲਯੋਲ੍ਲਾਸਿਤਾਂ ਪੁਰਃ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਹਾਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਕਾਸ਼ ਕਾਲੀ ਕਾਜਲ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਕੇਸ਼ੀਂ ਸਿਰਾਲਾਙ੍ਗੀਂ ਕਪਿਲਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਤਮੋਮਯੀਮ੍ । ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਃਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਲ੍ਪਭਯਪ੍ਰਦਾਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਪੂਰਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਦਰੀਰਨ੍ਧ੍ਰਲਸਤ੍ਸ੍ਵਾਸ੍ਯਾਂ ਵਾਤਝਾਙ੍ਕਾਰਭੀषਣਾਮ੍ । ਮੁਸੁਲੋਲੂਖਲਾਲਾਤਾਂ ਹਲਸ਼ੂਰ੍ਪਕਸ਼ੇਖਰਾਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਠੋਕਣ ਤੇ ਘੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹਲ ਤੇ ਛਾਣਣੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੀਮ੍ ਇਵ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਵੈਡੂਰ੍ਯਸ਼ਿਖਰਿਸ੍ਥਲੀਮ੍ । ਹਾਸਘਟ੍ਟਿਤਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਅੰਤ ਸਮੇਂ 'ਚ ਬੈਲੂਰੀ ਪਹਾੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਾਲ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।
ਘਨਵ੍ਯੋਮਾਟਵੀਂ ਸਾਭ੍ਰਾਂ ਕृਤਦੇਹਾਮ੍ ਇਵਾਗਤਾਮ੍ । ਸ਼ਰੀਰਿਣੀਂ ਮਹਾਭ੍ਰਾਢ੍ਯਾਂ ਯਾਮਿਨੀਮ੍ ਇਵ ਮਾਂਸਲਾਮ੍
ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਜੰਗਲ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਾਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਪਙ੍ਕਪੀਠੀਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਤਨੁਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਯੁਦ੍ਧਾਯ ਤਮਸੇਵ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਕਾਇਆ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਠੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਤਟਸ਼੍ਵਭ੍ਰਲਮ੍ਬਾਭ੍ਰਯੁਗਲੋਪਮੌ । ਉਲੂਖਲਾਦਿਹਾਲਾਢ੍ਯੌ ਦਧਾਨਾਮ੍ ਅਸਿਤੌ ਸ੍ਤਨੌ
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਤਨ ਨੀਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰੇ, ਲਟਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਢੋਲੀ ਤੇ ਹਲ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਸੀ।
ਨਗ੍ਨਾਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸ਼ੇਨ ਸਮਾਲਬ੍ਧਮਹਾਤਨੁਮ੍ । ਦ੍ਰੁਮਾਭਾਸ੍ਪਦਸਮਿਰਲਲਦ੍ਭੁਜਲਤਾਤਨੁਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੰਗੀ ਕਾਇਆ ਅੰਗਾਰਾਂ ਦੀ ਲਉ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਾਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਹਾਵੀਰੌ ਤਥੈਵਾਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੌ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਮੋਹਾਯ ਯਦ੍ ਵਿਵਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੋ ਮਹਾਂਵੀਰ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਅਡੋਲ ਰਹੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਟਕਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਮਹਾਰਾਕ੍ਸ਼ਸਿ ਸਂਰਮ੍ਭੋ ਹਾਸਾਤ੍ਮਾ ਕਿਮ੍ ਅਯਂ ਤਵ । ਲਘਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਲਾਘਵੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਃ
ਓ ਵੱਡੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਹਾਸੇ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੰਭੀਰ ਹੈ? ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਦਿਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇਪਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਯਜ ਸਂਰਮ੍ਭਮ੍ ਆਰਮ੍ਭੋ ਨਾਯਂ ਤਵ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਵਿषਯੇ ਹਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਧੀਮਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਾਃ
ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਇਹ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮषਿਕਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਬਲੇ । ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਵਾਸਨਾਵਾਤ੍ਯਾਵ੍ਯੂਢਾਨਿ ਤृਣਪਰ੍ਣਵਤ੍
ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਓ ਨਿਰਬਲ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਸਾਡੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਦਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਂਰਮ੍ਭਜ੍ਵਰਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸਮਯਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਯਾ ਧਿਯਾ । ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣ੍ਯਾ ਸੋ ऽਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ
ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਿਧ੍ਯਤੁ ਮਾਥਵਾ । ਮਹਾਨਿਯਤਿਨੀਤ੍ਯੈਵ ਭ੍ਰਮਸ੍ਯਾਵਸਰੋ ਹਿ ਕਃ
ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਮਾਥਵਾ। ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਕਮ ਹੇਠ, ਭਟਕਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕਥਯਾਭਿਮਤਂ ਕਿਂ ਤੇ ਕਿਮ੍ ਅਰ੍ਥਯਸਿ ਵਾਰ੍ਥਿਨੀ । ਅਰ੍ਥੀ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਨਾਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਰ੍ਥਃ ਪੁਰੋਗਤਃ
ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਦੱਸ। ਕੀ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਜੋ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਸਾ ਤਦਾ ਤੇਨ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ । ਅਹੋ ਨੁ ਵਿਮਲਾਚਾਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸਿਂਹਯੋਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਵਾਹ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸਿੰਘ-ਵਰਗੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਕਿੰਨਾ ਸਾਫ ਹੈ।'
ਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਵ੍ ਇਮੌ ਮਨ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਰੈਵੇਯਂ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ । ਵਚੋਵਕ੍ਤ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ; ਇਹ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ, ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਦੱਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਚੋਵਕ੍ਤ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ ਧੀਮਤਾਮ੍ ਆਸ਼ਯਾ ਮਿਥਃ । ਏਕੀਭਵਨ੍ਤਿ ਸਰਿਤਾਂ ਪਯਾਂਸਿ ਵਲਨੈਰ੍ ਇਵ
ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਬੋਲ, ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।