ਵਿਹृਤਂ ਰੁਧਿਰੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੇਵ ਵਾਰਿषੁ । ਅਬ੍ਧਿष੍ਵ੍ ਆਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤ੍ਯੇਵ ਜਠਰੇषੁ ਵਿਵਲ੍ਗਿਤਮ੍
ਉਹ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ; ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਵਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਂਗ; ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋੜਦੀ ਤੇ ਉਲਟਦੀ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਤਂ ਮੇਦਸ੍ਸੁ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇषੁ ਸ਼ੇषਾਙ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਸ਼ੌਰਿਣਾ । ਸ੍ਵਾਦਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਮਗਨ੍ਧੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵਾਤਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਮृਤਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੁੱਚੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਹਿਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਰੁਗੁਲ੍ਮੌषਧਾਦੀਨਾਂ ਹृਤ੍ਸ੍ਥਾਰਣ੍ਯਾਨਿਲਸ਼੍ਰਿਯਾ । ਪਰਿਭੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤਾਨਿ ਹਿਂਸਯਾ ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿ ਚ
ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਹਵਾ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਣਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਤਾਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਂ ਜੀਵਮਯੀ ਸੂਚੀ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਇਤੀਚ੍ਛਾਵਰੇਣ ਸਾ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਾਨਸੀ ਸੂਚਿਸ਼੍ ਚੇਤਨੀ ਪਾਵਨੀ ਸ਼ਿਤਾ
ਇਹ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਸੂਈ ਬਣ ਜਾਵਾਂ'; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚੇਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਯਾ ਤਯਾ ਤੇਨ ਮਾਰੁਤੋਗ੍ਰਤੁਰਙ੍ਗਯਾ । ਅਯਸ੍ਸੂਚੀਨਿਲਯਯਾ ਵਿਹृਤਂ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਰੁਦ੍ਧਯਾ
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸੂਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਸ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ।
ਪੀਤਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਿਲਸਿਤਂ ਹਸਿਤਂ ਦਤ੍ਤਮ੍ ਆਹृਤਮ੍ । ਨਰ੍ਤਿਤਂ ਗੀਤਮ੍ ਉषਿਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਣਿਦੇਹਕੈਃ
ਪੀਣਾ, ਖਾਣਾ, ਖੇਡਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਦੇਣਾ, ਲੈਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਗਾਉਣਾ, ਜਾਗਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਣਗਿਨਤ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਯਾ ਸ਼ਰੀਰਿਣ੍ਯਾ ਮਨਃ ਪਵਨਦੇਹਯਾ । ਕृਤਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣ੍ਯਾ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਤਯਾ
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਨ ਤੇ ਹਵਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
ਮਤ੍ਤਯਾਸ਼ਕ੍ਤਯਾ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਂਸ਼੍ ਚਰ੍ਵਿਤੁਮ੍ ਏਤਯਾ । ਬਾਲਯਾਲਾਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਿਣ੍ਯੇਵ ਵਿਵਲ੍ਗਿਤਮ੍
ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਆਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਗਰਮ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
ਕਲ੍ਲੋਲਬਹਲਾਦ੍ਯੂਨਦੇਹਦੁष੍ਟਨਦੀष੍ਵ੍ ਅਲਮ੍ । ਵੇਗੈਰ੍ ਵੈਧੁਰ੍ਯਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਮਤ੍ਤਯਾ ਮਕਰਾਯਿਤਮ੍
ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਘਟੀਆਂ ਜਾਂ ਗੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਗਰਮੱਛ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼ਕ੍ਤਯਾ ਨਿਗਿਰਿਤੁਂ ਮੇਦੋਮਾਂਸਂ ਤਯਾ ਹृਦਿ । ਦੂਨਂ ਸੁਚਿਰਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਢ੍ਯਵृਦ੍ਧਾਤੁਰਧਿਯਾ ਯਥਾ
ਇਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।
ਗਜੋष੍ਟ੍ਰਮृਗਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਸਿਂਹਾਦਿਹृਦਿ ਨਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਨਰ੍ਤਕ੍ਯੇਵ ਚਿਰਂ ਰਙ੍ਗੇ ਵੇਲ੍ਲਯਨ੍ਤ੍ਯਾਙ੍ਗਮ੍ ਅਙ੍ਗਕੇ
ਹਾਥੀ, ਉਠ, ਹਿਰਨ, ਘੋੜੇ, ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਵਾਯੂਨਾਮ੍ ਏਕਤ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਯਾਤਯਾ । ਗਨ੍ਧਲੇਖਿਕਯੇਵਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਂ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਯਾਨਯਾ
ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਾਸ਼ਨਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਹਚਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਤਪੋਦਾਨਦੇਵਪੂਜਾਦਿਭਿਰ੍ ਹਿਤਾ । ਵਲ੍ਗਦ੍ਗਿਰਿਨਦੀਤੁਙ੍ਗਤਰਙ੍ਗਵਦ੍ ਅਪਦ੍ਰੁਤਾ
ਮੰਤ੍ਰ, ਜੜੀਆਂ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਦੇ ਲਾਭ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆ ਦੀ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਦੀਪਪ੍ਰਭੇਵਾਵਿਜ੍ਞਾਤਗਤਿਰ੍ ਗਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਲੀਯਤੇ । ਅਯਸ੍ਸੂਚ੍ਯਾਂ ਮਾਤਰੀਵ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵृਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਸਾ
ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਵਾਂਗ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਨੁਸਾਰੇਣ ਸਰ੍ਵ ਆਸ੍ਪਦਮ੍ ਈਹਤੇ । ਸੂਚਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾ ਸੂਚਿਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਪਦੀਕृਤਮ੍
ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ; ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਹृਤ੍ਯਾਪਿ ਦਿਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਪਦਮ੍ ਆਪਦਿ । ਜੀਵਸੂਚੀ ਲੋਹਸੂਚੀਮ੍ ਇਵਾਯਾਤਿ ਜਡੋ ਜਨਃ
ਹਰ ਕੋਈ ਚੌਂਫੇਰ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਦੀ ਸੂਈ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਾ ਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਮਾਨਸੀਂ ਤृਪ੍ਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਸ਼ਾਰੀਰੀਂ ਕਦਾਚਨ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸਤਿ ਧਰ੍ਮਿਣਿ ਧਰ੍ਮਾ ਹਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਨਾਸਤਿ । ਸ਼ਰੀਰਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਕਿਲ ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਗੁਣ ਤਾਂ ਤਬ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ; ਜਦ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਗੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤਸੱਲੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਤृਪ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਸ੍ਯ ਸਾ । ਬਭੂਵ ਦੁਃਖਿਤਾ ਸ੍ਵਾਦੁਪੂਰ੍ਣੋਦਰਸੁਖਾਰ੍ਥਿਨੀ
ਫਿਰ, ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਸੱਲੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਦੇਹਾਰ੍ਥਂ ਕਰੋਮਿ ਵਿਪੁਲਂ ਤਪਃ । ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤਪਸੇ ਦੇਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਚਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੋਚੀ ਕਿ 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ خاطر ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ,' ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਲਈ ਥਾਂ ਚੁਣੀ।
ਵਿਵੇਸ਼ਾਕਾਸ਼ਗृਧ੍ਰਸ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਤਰੁਣਸ੍ਯ ਸਾ । ਪ੍ਰਾਣਮਾਰੁਤਮਾਰ੍ਗੇਣ ਖਂ ਮृਗੇਵ ਖਖੇਲਗਾ
ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅਕਾਸ਼-ਗ੍ਰਿਧ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਟੀ ਰਾਹੀਂ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਸ ਗृਧ੍ਰਸ੍ ਤਾਮ੍ ਅਯਸ੍ਸੂਚੀਂ ਕਾਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵਂਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਮ੍ । ਚਿਤਾ ਤਯੇਰਿਤਸ਼੍ ਚਞ੍ਚ੍ਵਾ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਮਨ ਇਵਾਦਧੇ
ਉਹ ਗ੍ਰਿਧ ਨੇ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੰਚ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਆਪਣੀ ਕਰਤਬ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਚੀਮ੍ ਆਦਾਯ ਗृਧ੍ਰੋ ऽਸੌ ਯਯੌ ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਗਿਰਿਮ੍ । ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸੂਚੀਪਿਸ਼ਾਚ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨੁਨ੍ਨੋ ऽਬ੍ਦ ਇਵ ਵਾਯੁਨਾ
ਸੂਈ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਧ ਉਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਸੂਈ-ਪਿਸਾਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਜਨੇ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਾਮ੍ ਅਸੌ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਹਿਤੇ ਪਦੇ ਯੋਗੀਵ ਚੇਤਨਾਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਵੱਡੇ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੇਨੈਵਾਣੁਨਾ ਤੇਨ ਪਾਦਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਛਿਤਾ । ਸਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਿਤੇਵਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਗृਧ੍ਰੇਣ ਦੇਵਤਾ
ਉਹ, ਪੈਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੀ ਕਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਰਜਃਕਣਬृਹਚ੍ਛृਙ੍ਗਸ਼ਿਰਸ੍ਯ੍ ਏਕੇਨ ਸਾਣੁਨਾ । ਪਾਦੇਨਾਤਿष੍ਠਦ੍ ਉਦ੍ਗ੍ਰੀਵਂ ਸ਼ਿਖੇਵ ਗਿਰਿਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਦੇ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਕੋਨੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਨ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਉਤ੍ਥਿਤਾਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾਂ ਸੂਚੀਂ ਗृਧ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ ਜੀਵਸੂਚਿਕਾ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਹਿਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਗਨ੍ਤੁਂ ਖਗਦੇਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ
ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਗਿੱਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਜੀਵ-ਸੂਈ ਨੂੰ ਉਠੀ ਹੋਈ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।
ਗृਧ੍ਰਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਜਗਾਮ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰੋਨ੍ਮੁਖਚੇਤਨਾ । ਪਵਨਾਦ੍ ਗਨ੍ਧਲੇਖੇਵ ਘ੍ਰਾਣਵਾਤਲਵੋਨ੍ਮੁਖੀ
ਗਿੱਧ ਦੀ ਜਿੰਦ ਸੂਈ ਵਾਂਗ ਉੱਡ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੱਕ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੋਵੇ।
ਜਗਾਮ ਗृਧ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਵਂ ਦੇਸ਼ਂ ਭਾਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੇਵ ਭਾਰਿਕਃ । ਨਿਵृਤ੍ਤਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਇਵ ਸ ਬਭੂਵਾਨ੍ਤਰਨਾਕੁਲਃ
ਗਿੱਧ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਜਦੂਰ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰੋਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਅਯਸ੍ਸੂਚਿਤਯਾਧਾਰਸ੍ ਤਪਸੇ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਦृਢਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ੋ ऽਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਨਿਯੋਗੋ ਹਿ ਰਾਜਤੇ
ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਤਪਸਿਆ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਦਾ ਸਹੀ ਉਪਯੋਗ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।