ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦृਸ਼੍ਯਾ ਵੇਧਦਾਤ੍ਰੀ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਸ੍ਮृਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਵਾ । ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਭੇਦਕਰੀ ਕ੍ਰੂਰਾ ਸੂਚਿਚੇष੍ਟੇਵ ਦੈਵਿਕੀ
ਬਹੁਤ ਨਜ਼ੁਕ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਛੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਤੇਜ਼, ਛੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨਿਰਦਈ, ਇਹ ਸੂਈ ਵਾਂਗ ਦੈਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਤੁਵੇਧਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਹਤੋ ऽਨ੍ਯ ਇਤਿ ਤੋषਿਤਾ । ਦੁਰ੍ਜਨੋ ਯੇਨ ਤੇਨੈਵ ਨਾਸ਼ਿਤੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਦੁष੍ਟਤਾਮ੍
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਗਾ ਚੁਭਾ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੁਰਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟਪਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਙ੍ਕੇ ਮਜ੍ਜਤਿ ਯਾਤਿ ਖੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵ੍ਯੋਮਾਨਿਲੈਰ੍ ਦਿਕ੍ਤਟਾਞ੍ ਸ਼ੇਤੇ ਪਾਂਸੁषੁ ਭੂਤਲੇ ਪਥਿ ਗृਹੇ ਹਟ੍ਟੇ ਵਨੇ ऽਨ੍ਤਃਪੁਰੇ । ਹਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸਰੋਰੁਹੇ ऽਥ ਮृਦੁਨਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਰ੍ਣਿਕਾਗਣ੍ਡਕੇ ਰਨ੍ਧ੍ਰੇ ਕਾष੍ਠਮृਦਾਂ ਚ ਨਾਡਿਹृਦਯੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤੈਵ ਸਾ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਰਸਤੇ ਤੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਕੰਨ ਦੇ ਕੰਵਲ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਦੀ ਨਰਮ ਉਨ ਵਿੱਚ, ਛੇਦ ਵਿੱਚ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਸਤੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੱਤ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਮੜ ਗਿਆ; ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਲਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ।
ਅਥ ਸਾ ਬਹੁਕਾਲੇਨ ਕਰ੍ਕਟੀ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਰਮਾਂਸਾਨਾਂ ਨੂਨਂ ਤृਪ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਯਯੌ
ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕਰਕਟੀ ਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਅਸਲ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾ ਲਈ।
ਪੂਰ੍ਵੇਣੈਵ ਕਿਲਾਹ੍ਨਾ ਸਾ ਤृਪ੍ਤਾ ਰੁਧਿਰਬਿਨ੍ਦੁਨਾ । ਸੂਚ੍ਯਾਂ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਮਾਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤृष੍ਣਾਸੂਚਿਸ੍ ਤੁ ਦੁਰ੍ਭਰਾ
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਇਕ ਬੂੰਦ ਖੂਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਜ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਆਸ ਦੀ ਸੂਈ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਵੇਂ ਭਰ ਸਕੀ, ਜਦ ਇਹਨਾ ਔਖੀ ਹੈ ਸਹਿਣੀ?
ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਸੂਚਿਤਾਂ ਗਤਾ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਹਤਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਮਯਿ ਗ੍ਰਾਸੋ ਨ ਮਾਤਿ ਚ
ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, 'ਹਾਏ, ਕਿੰਨੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹਾਂ, ਸੂਈ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਕ ਲੁੱਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੀ।'
ਕ੍ਵ ਮੇ ਤਾਨਿ ਵਿਸ਼ਾਲਾਨਿ ਗਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਃ । ਕਾਲਮੇਘਵਿਲਾਸਾਨਿ ਵਨੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣਾਨਿ ਪਰ੍ਣਵਤ੍
ਮੇਰੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਅੰਗ ਕਿੱਥੇ ਗਏ, ਝੱਲੀ ਮਨ? ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਜੰਗਲ 'ਚ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਮਯ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯਾਯਾਂ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਮਾਤਿ ਚ । ਸ੍ਵਾਦੁਮਾਂਸਰਸਗ੍ਰਾਸੋ ਵਸਾਵਾਸਿਤ ਆਸਵਃ
ਇਸ ਮੰਦ-ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਰਸਦਾਰ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਚਰਬੀ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਮਸਤੀਆਂ ਦਾ ਰਤਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਪਙ੍ਕੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਨਿਮਜ੍ਜਾਮਿ ਪਤਾਮਿ ਧਰਣੀਤਲੇ । ਹਤਾਸ੍ਮਿ ਜਨਪਦੌਘੈਸ੍ ਤਸ੍ਕਰੈਰ੍ ਦਲਿਤਾਸ੍ਮਿ ਚ
ਮੈਂ ਕੀਚੜ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਜੂਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹਾ ਹਤਾਹਮ੍ ਅਨਾਥਾਹਮ੍ ਅਨਾਸ਼੍ਵਾਸਾ ਨਿਰਾਸ੍ਪਦਾ । ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖੇ ਨਿਮਜ੍ਜਾਮਿ ਸਙ੍ਕਟਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਟੇ ऽਪਿ ਚ
ਹਾਏ, ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਢਾਢਸ ਨਹੀਂ। ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਮੇ ਸਖੀ ਨ ਮੇ ਦਾਸੀ ਨ ਮੇ ਮਾਤਾ ਨ ਮੇ ਪਿਤਾ । ਨ ਮੇ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਨ ਮੇ ਭृਤ੍ਯੋ ਨ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਨ ਮੇ ਸੁਤਃ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨੌਕਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਭਰਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ।
ਨ ਮੇ ਦੇਹੋ ਨ ਮੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨ ਮੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਨੈਕਸ੍ਥਾਨਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸੋ ਭ੍ਰਮਾਮਿ ਵਨਪਰ੍ਣਵਤ੍
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਨਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ। ਮੈਂ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ।
ਆਪਦਾਂ ਧੁਰਿ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਨਿਵਿष੍ਟਾਸ੍ਮਿ ਸੁਦਾਰੁਣੇ । ਅਭਾਵਮ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਾਮਿ ਸੋ ऽਪਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਨ ਮੇ
ਮੈਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਸ੍ਵਕੋ ਦੇਹਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਮੂਢਚੇਤਨਯਾ ਮਯਾ । ਕਾਚਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਮੂਢੇਨ ਹਸ੍ਤਾਚ੍ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਯਥਾ
ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਮਨ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੇਸਮਝ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਪਥਰ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਤਨ੍ਤੀ ਮਨੋਮੋਹਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਪਤ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਨਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਾਰਰੂਪੇਣ ਪ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਮੁਸੀਬਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਸੇषੁ ਪਰਿਸੁਪ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਮਾਰ੍ਗੇषੁ ਲੁਲਿਤਾਸ੍ਮਿ ਚ । ਵ੍ਰਣੇषੁ ਪ੍ਰੇषਿਤਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਹਾ ਮੇ ਦੁਃਖਪਰਮ੍ਪਰਾ
ਮੈਂ ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ ਸੋਇਆ ਹਾਂ, ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਝਟਕਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਪਰਪ੍ਰੇष੍ਯਕਰੀ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਸਞ੍ਚਾਰਚਾਰਿਣੀ । ਪਰਂ ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਜਾਤਾ ਪਰਵਸ਼ਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਦੌੜਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹਾਂ।
ਭृਤਿਂ ਕਰੋਮਿ ਤੁਚ੍ਛੈਵ ਸਾਪਿ ਵੇਧਨਰੂਪਿਣੀ । ਅਹੋ ਮਮਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਾਯਾ ਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਏ, ਮੇਰੇ ਜਿਹੇ ਮੰਦਭਾਗੀ ਲਈ ਤਾਂ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵੀ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ।
ਉਤ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਵੇਤਾਲਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਵ ਮੇ । ਸਰ੍ਵਨਾਸ਼ੋ ਧਨਾਦਾਨੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾ ਮਮੋਦਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਤਿੱਖਾ ਵੇਤਾਲ ਉਠ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਸ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰਣ ਲੱਗੀ, ਤਬਾਹੀ ਹੀ ਆ ਗਈ।
ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਧਯਾ ਮਯਾ ਤਾਦृਕ੍ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ ਮਹਾਵਪੁਃ । ਯਥਾ ਨਾਸ਼ੇਨ ਵਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਤਥੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੁਭਾ ਮਤਿਃ
ਮੈਂ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ? ਜਦੋਂ ਨਾਸ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੰਦ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਮ੍ ਅਵਾਨ੍ਤਰਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਾਂ ਨ੍ਯੂਨਾਂ ਕੀਟਕਣਾਦ੍ ਅਪਿ । ਉਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ਕੋ ਨਾਮ ਪਾਂਸੁਰਾਸ਼ਿषੁ ਹਾਰਿਤਾਮ੍
ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਕੀੜੇ ਦੇ ਪਰ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਬਚਾਏਗਾ?
ਵਿਵਿਕ੍ਤਮਨਸਾਂ ਬੁਦ੍ਧੌ ਕ੍ਵ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਹਤਾਸ਼ਯਾਃ । ਗ੍ਰਾਮਮਾਰ੍ਗਤृਣਾਨੀਵ ਗਿਰੇਰ੍ ਉਪਰਿ ਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਆਸ ਕਿਵੇਂ ਉਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਘਾਹ ਵਾਂਗ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ।
ਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮ੍ ਅਜ੍ਞਸਮ੍ਬੋਧੇ ਕਥਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਯੋ ਭਵੇਤ੍ । ਅਣ੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਦੇਤਿ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਨ ਖਦ੍ਯੋਤਾਨੁਸੇਵਿਨਃ
ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜुगਨੂਆਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚਿੰਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦਾ।
ਅਤਃ ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਨੋ ਜਾਨੇ ਕਾਲਮ੍ ਆਵਲਿਤਾਪਦਮ੍ । ਮਯਾਪਚ੍ਛ੍ਵਭ੍ਰਗਰ੍ਤੇषੁ ਲੁਠਿਤਵ੍ਯਂ ਹਤੇਹਯਾ
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਲੁੱਟਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਸ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ।
ਕਦਾ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਞ੍ਜਨਮਹਾਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰਕਰੂਪਿਣੀ । ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵ੍ਯੋਰ੍ ਵੈਡੂਰ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ਭਤਾਮ੍ ਅਨੁਤਿष੍ਠਤੀ
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਵਾਂਗ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਨੀਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਹੋਵਾਂਗੀ?
ਮੇਘਮਾਲਾਸਮਭੁਜਾ ਸ੍ਥਿਰਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਛਟੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਨੀਹਾਰਜਾਲਵਸਨਾ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚਕੇਸ਼ਾਸਿਤਾਮ੍ਬਰਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਸਥਿਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਧੁੰਦ ਦੇ ਪਰਦੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਤੇ ਕਾਲਾ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਲਮ੍ਬੋਦਰਾਭ੍ਰਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਨਰ੍ਤਿਤਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨੀ । ਲਮ੍ਬਲੋਲਸ੍ਤਨੀ ਸ਼੍ਯਾਮਦੇਹਪਾਤਦ੍ਰਵਤ੍ਸੁਰਾ
ਉਸ ਦਾ ਪੇਟ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰੋੜੀ ਪੰਖੜੀ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਲੰਬੇ ਤੇ ਝੂਲਦੇ ਸਤਨ ਬਰਸਾਤੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਾਸਭਸ੍ਮਚ੍ਛਟਾਚ੍ਛਨ੍ਨਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਰੋਧਿਨੀ । ਕृਤਾਨ੍ਤਗ੍ਰਸਨੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਕृਤ੍ਯੈਕਾਕृਤਿਧਾਰਿਣੀ
ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਸੁੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕੁਣਾਲੋਲੂਖਲਬृਸੀਸ਼ੂਰ੍ਪਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਭਾਰਿਣੀ । ਪਰ੍ਵਤਾਤ੍ ਪਰ੍ਵਤੇ ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਂ ਵਿਹਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਪਿਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋੜ, ਓਖਲ, ਛਾਣਣ ਵਾਲੇ ਟੋਕਰੇ ਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।