ਨੇਹ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਜਗਦ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਰੂਪੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਬृਂਹਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਦੀਨਾਂ ਜੀਵਾਨਾਂ ਸਦਸਨ੍ਮਯੀ । ਸਤ੍ਤਾ ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਆਸਰੀਸृਪਮ੍ ਆਸੁਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਪ ਵਰਗੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਸੁਰ, ਦੋਹਾਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮ ਏਵਾਯਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਆਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕੀਟਸਂਵਿਤ੍ਤੇਸ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਵੇਦਨਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਠਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਝੂਠੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੀੜੇ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੀਟਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ । ਕੀਟਸ੍ ਤੁ ਰੂਢਭੂਤੌਘਵਲਨਾਤ੍ ਤੁਚ੍ਛਕਰ੍ਮਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀੜਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀੜਾ, ਭਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅਣਮੱਤਲਬੀ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਜੀਵਨਂ ਜੀਵੇ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਪੌਰੁषਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਰਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ
ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੈ, ਓਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਹੈ, ਤੇ ਓਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਗਤਾਹਨ੍ਤੇ ਕੀਟਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਦੁਤ੍ਥਿਤੇ । ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਭਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੇ ਨਾਸ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਖਰੀ ਨਿਗਾਹ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤृਮਾਨਪ੍ਰਮੇਯਾਰ੍ਥੋ ਨ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਤਰੋ ਯਦਾ । ਤਦਾ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਵਾਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਾਬ੍ਜਿਨੀਸਮਃ
ਜਦੋਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੁਲਤਾ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਦ, ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਝੂਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਣ੍ਡਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਕੋਸ਼ਕਾਰੇਣ ਲਾਲਾਰੂਪਾਤ੍ਮਕਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਆਪਣੀ ਲਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘੋਸਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅੰਡਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਜਬੂਤ ਅਸਤੀਤਵ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਦृष੍ਟਂ ਵਿਭਾਤਿ ਤਤ੍ । ਤਤ੍ ਤਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯੈष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਗੱਲ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਦ੍ ਉਦਿਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਭਵੇਤ੍ । ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਪਿ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯੈष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਪਲ ਜਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਇਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਾਰੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਅਲੀਕਮ੍ ਇਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਲੀਕਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਲੀਕਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਦਤੇ ਤਥਾਲੀਕਂ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠ ਹੀ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਰ ਝੂਠ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਕਲਾਨ੍ਤਰੇ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਸਤ੍ਤਾਨਾਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਵਾ
ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਅੰਦਰ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਉਪਰ੍ਯ੍ ਅਧਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਾਨਪ੍ਰਮੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਮਾਤृਪਦਂ ਚ ਧਤ੍ਤੇ । ਨਿਤ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਤੇਨ ਸਮਸ੍ਤਸਤ੍ਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸੁਸਮਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਪੇਤਤੁਰ੍ਯਮ੍
ਚਿੱਤ ਹੀ ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ, ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ, perfectly balanced, ਤੇ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਜਾਲਮ੍ ਆਵਲਿਤਾਖਿਲਮ੍
ਇਥੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਕਜ੍ਜਲਪਙ੍ਕਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਇਵੋਗ੍ਰਾ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਉਤ੍ਤਰੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕਰ੍ਕਟੀ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
ਕਾਲੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸਾਲਭੰਜਿਕਾ ਵਾਂਗ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਕਟੀ ਹੈ।
ਵਿषੂਚਿਕਾਭਿਧਾਨਾ ਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਸਾ ਨ੍ਯਾਯਬਾਧਿਕਾ । ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਟਵੀਵ ਦੇਹੇਨ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਵਿਸੂਚਿਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ।
ਮਹਾਬਲਾਗ੍ਨਿਨਯਨਾ ਰੋਦੋਰਨ੍ਧ੍ਰਾਵਪੂਰਿਣੀ । ਨੀਲਾਮ੍ਬਰਾਮ੍ਬਰਾ ਕृष੍ਣਾ ਦੇਹਬਦ੍ਧੇਵ ਯਾਮਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੱਕ ਦੇ ਛਿਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਨੀਹਾਰਵਸਨਾਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਮੇਦੁਰਾਭ੍ਰਸ਼ਿਰਃਪਟਾ । ਲਮ੍ਬਾਭ੍ਰਬਿਮ੍ਬੋਰਸਿਜਾ ਨਿਤ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਤਿਮਿਰੋਰ੍ਧ੍ਵਜਾ
ਉਹ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੋਟਾ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਪੱਟਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੂਤ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਰਵਿਦ੍ਯੁਲ੍ਲਤਾਨੇਤ੍ਰਾ ਤਮਾਲਤਰੁਤਾਰਕਾ । ਵੈਡੂਰ੍ਯਸ਼ੂਰ੍ਪਾਗ੍ਰਨਖੀ ਭਸ੍ਮਨੀਹਾਰਹਾਸਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤਮਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਨਖ ਬਿਲੌਰੀ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਖ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹੱਸਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਨਰਦੇਹੌਘਪੁष੍ਪਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਭੂषਿਤਾ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੋਗ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਰੋਤਸ਼ਵਮਾਲਾਵਿਰਾਜਿਤਾ
ਉਹ ਮਾਂਸ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਵੇਤਾਲਾਵੇਸ਼ਵਿਵਲਤ੍ਕਾਲਕਙ੍ਕਾਲਕੁਣ੍ਡਲਾ । ਅਰ੍ਕਾਦਾਨੋਤ੍ਕਦੀਪ੍ਤਾਭ੍ਰਭੀਮੋਗ੍ਰਭੁਜਮਣ੍ਡਲਾ
ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਪੁਲਕਾਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਲਭਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਜਾਨ੍ਧਸਃ । ਅਤृਪ੍ਤੋ ऽਰ੍ਣਵਲੇਖਾਯਾ ਇਵਾਭੂਜ੍ ਜਾਠਰੋ ऽਨਲਃ
ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੁਝੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਬੁਝਦੀ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਸਾ ਤृਪ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਮਹੋਦਰੀ । ਵਡਵਾਨਲਜਿਹ੍ਵੇਵ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਚੈਕਦਾ
ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਕਦੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਚੈਨ ਰਹੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪਗਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਗਿਰਾਮਿ ਜਨਾਨ੍ ਯਦਿ । ਅਨਾਰਤਮ੍ ਅਨੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਜਲਰਾਸ਼ੀਨ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜੇ ਮੈਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਵਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮੇਘੇਨ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਤਨ੍ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਅਵਿਰੁਦ੍ਧੈਵ ਸਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਯਯਾਪਦਿ ਹਿ ਜੀਵ੍ਯਤੇ
ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ; ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਢੰਗ ਠੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਸਕੇ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਤਪੋਦਾਨਦੇਵਪੂਜਾਦਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਸਮਮ੍ ਏਵ ਜਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਬਾਧਂ ਕਃ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ
ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਜੜੀਆਂ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਕੌਣ ਤੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਪਃ ਕਰੋਮਿ ਪਰਮਮ੍ ਅਖਿਨ੍ਨੇਨੈਵ ਚੇਤਸਾ । ਤਪਸੈਵ ਮਹੋਗ੍ਰੇਣ ਯਦ੍ ਦੁਰਾਪਂ ਤਦ੍ ਆਪ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਨ ਨੂੰ ਥੱਕਣ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਜ਼ ਤਪ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਾ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁਜਾਤਜਿਘਤ੍ਸਯਾ । ਤਪੋऽਰ੍ਥਮ੍ ਅਥ ਸਸ੍ਮਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਭੂਤਦੁਰ੍ਗਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਆਰੁਰੋਹ ਚ ਤਚ੍ ਛृਙ੍ਗਂ ਸ੍ਥਿਰਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਿਲੋਚਨਾ । ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਮਦ੍ਦੇਹਾ ਸ਼੍ਯਾਮਲੇਵਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲੀ
ਉਹ ਉਸ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੱਥ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਾਲੀ ਘਣ ਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਬਰਾਮ੍ਬਰਾ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਤਪਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਕृਤਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਏਕਪਾਦੇਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਸ੍ਪਨ੍ਦਲੋਚਨਾ
ਉਥੇ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ।