ਅਨਾਖ੍ਯੈਵ ਪਰਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸ੍ਵਾਤਿਵਾਹਿਕਤਾਮ੍ ਇਵ । ਸਾ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਤਾਦृਕ੍ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਭਾਵਨਾਤ੍
ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ, ਜੋ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤृਮੇਯਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿ ਯਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਵੇਦਨਾਤ੍ । ਤਦਾਤਿਵਾਹਿਕੋਕ੍ਤੀਨਾਂ ਕਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਜਾਣਣ ਦਾ ਢੰਗ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਵਾਗਉਣ ਬਾਰੇ ਕਹੇ ਗਏ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹੀ ਇਕ ਸੱਚ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਵੇਦਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਃ ਪਰਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਤਿਵਾਹਿਕਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਵੇਦਨਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਸਾਨ੍ਯਥਾ
ਆਵਾਗਉਣ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਤਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਤਯਾਥਵਾ । ਕੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਕੋ ਵਿਚਾਰਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਲਂ ਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਨੈਃ
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੇਤਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਖੋਜ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਇਹ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੋਈਆਂ।
ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕਾਲ ਏਵੈष ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ ਤੇ ਰਾਮ ਰਾਜਤੇ । ਅਕਾਲਪੁष੍ਪਮਾਲਾ ਹਿ ਸ਼ੋਭਨਾਪਿ ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਰਾਮਾ, ਤੇਰਾ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਸਮੇਂ ਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸਾਰ੍ਥੈਵਾਨਰ੍ਥਿਕਾਕਾਲਮਾਲਾ ਵਿਵਲਿਤਾ ਯਥਾ । ਤਥੈਵਾਕਾਲਗੀਰ੍ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਲੇ ਹਿ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਗਲਤ ਵੇਲੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਾਲਾ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵ ਵਲੋਂ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਕਹੀ ਗਈ ਗੱਲ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੀ ਸੋਭਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਨਾਂ ਕਾਲੋ ਦਾਤੇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਨੁ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਕਾਲੇਨ ਫਲਯੋਗਿਤਾ
ਸਮਾਂ ਹੀ ਰੋਕਾਂ ਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਫਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏष ਸ ਜੀਵਾਤ੍ਮਾ ਸੁਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਪਿਤਾਮਹਤ੍ਵਮ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਕਾਲਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਓਮੁਚ੍ਚਾਰਣਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਂ ਵੇਦਾਨ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਸ ਤਨ੍ਮਤਿਃ
ਜੋ ਓਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਉਸ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ਵਦ੍ ਵਿਦਨ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸੁਤਾਤ੍ਮਨਿ । ਪਰ੍ਵਤੌਘਾਕृਤਿ ਵ੍ਯੋਮਜਗਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਖੁਦ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਨੇਹ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਜਗਦ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਰੂਪੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਬृਂਹਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਦੀਨਾਂ ਜੀਵਾਨਾਂ ਸਦਸਨ੍ਮਯੀ । ਸਤ੍ਤਾ ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਆਸਰੀਸृਪਮ੍ ਆਸੁਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਪ ਵਰਗੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਸੁਰ, ਦੋਹਾਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮ ਏਵਾਯਮ੍ ਏਵਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਆਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕੀਟਸਂਵਿਤ੍ਤੇਸ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਵੇਦਨਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਠਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਝੂਠੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੀੜੇ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੀਟਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ । ਕੀਟਸ੍ ਤੁ ਰੂਢਭੂਤੌਘਵਲਨਾਤ੍ ਤੁਚ੍ਛਕਰ੍ਮਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀੜਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀੜਾ, ਭਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅਣਮੱਤਲਬੀ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਜੀਵਨਂ ਜੀਵੇ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਪੌਰੁषਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਰਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ
ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੈ, ਓਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਹੈ, ਤੇ ਓਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਗਤਾਹਨ੍ਤੇ ਕੀਟਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਦੁਤ੍ਥਿਤੇ । ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਭਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੀੜੇ ਦੇ ਨਾਸ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਖਰੀ ਨਿਗਾਹ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤृਮਾਨਪ੍ਰਮੇਯਾਰ੍ਥੋ ਨ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਤਰੋ ਯਦਾ । ਤਦਾ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਵਾਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਾਬ੍ਜਿਨੀਸਮਃ
ਜਦੋਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੁਲਤਾ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਦ, ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਝੂਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਣ੍ਡਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਕੋਸ਼ਕਾਰੇਣ ਲਾਲਾਰੂਪਾਤ੍ਮਕਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ ਆਪਣੀ ਲਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘੋਸਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅੰਡਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਜਬੂਤ ਅਸਤੀਤਵ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਦृष੍ਟਂ ਵਿਭਾਤਿ ਤਤ੍ । ਤਤ੍ ਤਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯੈष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਗੱਲ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਦ੍ ਉਦਿਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਭਵੇਤ੍ । ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਪਿ ਕਲ੍ਪੋ ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯੈष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਪਲ ਜਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਇਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਾਰੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਅਲੀਕਮ੍ ਇਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਲੀਕਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਅਲੀਕਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਦਤੇ ਤਥਾਲੀਕਂ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਝੂਠ ਹੀ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਰ ਝੂਠ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਕਲਾਨ੍ਤਰੇ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਸਤ੍ਤਾਨਾਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਵਾ
ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਅੰਦਰ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਉਪਰ੍ਯ੍ ਅਧਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਾਨਪ੍ਰਮੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਮਾਤृਪਦਂ ਚ ਧਤ੍ਤੇ । ਨਿਤ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਤੇਨ ਸਮਸ੍ਤਸਤ੍ਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸੁਸਮਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਪੇਤਤੁਰ੍ਯਮ੍
ਚਿੱਤ ਹੀ ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ, ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ, perfectly balanced, ਤੇ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਜਾਲਮ੍ ਆਵਲਿਤਾਖਿਲਮ੍
ਇਥੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਕਜ੍ਜਲਪਙ੍ਕਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਇਵੋਗ੍ਰਾ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾ । ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਉਤ੍ਤਰੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕਰ੍ਕਟੀ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
ਕਾਲੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸਾਲਭੰਜਿਕਾ ਵਾਂਗ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਕਟੀ ਹੈ।
ਵਿषੂਚਿਕਾਭਿਧਾਨਾ ਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਸਾ ਨ੍ਯਾਯਬਾਧਿਕਾ । ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਟਵੀਵ ਦੇਹੇਨ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਵਿਸੂਚਿਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ।
ਮਹਾਬਲਾਗ੍ਨਿਨਯਨਾ ਰੋਦੋਰਨ੍ਧ੍ਰਾਵਪੂਰਿਣੀ । ਨੀਲਾਮ੍ਬਰਾਮ੍ਬਰਾ ਕृष੍ਣਾ ਦੇਹਬਦ੍ਧੇਵ ਯਾਮਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੱਕ ਦੇ ਛਿਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਨੀਹਾਰਵਸਨਾਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਮੇਦੁਰਾਭ੍ਰਸ਼ਿਰਃਪਟਾ । ਲਮ੍ਬਾਭ੍ਰਬਿਮ੍ਬੋਰਸਿਜਾ ਨਿਤ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਤਿਮਿਰੋਰ੍ਧ੍ਵਜਾ
ਉਹ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੋਟਾ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਪੱਟਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੂਤ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਰਵਿਦ੍ਯੁਲ੍ਲਤਾਨੇਤ੍ਰਾ ਤਮਾਲਤਰੁਤਾਰਕਾ । ਵੈਡੂਰ੍ਯਸ਼ੂਰ੍ਪਾਗ੍ਰਨਖੀ ਭਸ੍ਮਨੀਹਾਰਹਾਸਿਨੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤਮਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਨਖ ਬਿਲੌਰੀ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਖ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹੱਸਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਨਰਦੇਹੌਘਪੁष੍ਪਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਭੂषਿਤਾ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੋਗ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਰੋਤਸ਼ਵਮਾਲਾਵਿਰਾਜਿਤਾ
ਉਹ ਮਾਂਸ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।