ਪਦਂ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਲਙ੍ਘ੍ਯੇ ऽਪਿ ਤृਪ੍ਤਾਪਿ ਫਲਮ੍ ਈਹਤੇ । ਚਿਰਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨੈਕਤ੍ਰ ਤृष੍ਣਾਚਪਲਮਰ੍ਕਟੀ
ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ—ਇੱਛਾ ਦੀ ਚੰਚਲ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ।
ਇਦਂ ਕृਤ੍ਵੇਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸਮਞ੍ਜਸਮ੍ । ਅਨਾਰਤਂ ਚ ਯਤਤੇ ਤृष੍ਣਾ ਚੇष੍ਟੇਵ ਦੈਵਿਕੀ
ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਦੌੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਚਲਾਇਆ ਹੋਵੇ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਪਾਤਾਲਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯਾਤਿ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਦਿਕ੍ਕੁਞ੍ਜੇ ਤृष੍ਣਾਹृਤ੍ਪਦ੍ਮषਟ੍ਪਦੀ
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਲ ਅਸਮਾਨ ਚ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇੱਛਾ ਦੀ ਮਧੁਮੱਖੀ, ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ।
ਸਰ੍ਵਸਂਸਾਰਦੋषਾਣਾਂ ਤृष੍ਣੈਕਾ ਦੀਰ੍ਘਦੁਃਖਦਾ । ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਸ੍ਥਮ੍ ਅਪਿ ਯਾ ਯੋਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਸਙ੍ਕਟੇ
ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਛਾ ਹੀ ਲੰਮਾ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਪਰਂ ਜਾਡ੍ਯਂ ਪਰਮਾਲੋਕਰੋਧਿਨੀ । ਮੋਹਨੀਹਾਰਗਹਨਾ ਤृष੍ਣਾਜਲਦਮਾਲਿਕਾ
ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੁਸਤਪਣ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅੱਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜਨ੍ਤੁਜਾਲਾਨਾਂ ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾਮ੍ । ਪਰਿਪ੍ਰੋਤਮਨੋਮਾਲਾਸ੍ ਤृष੍ਣਾ ਬਨ੍ਧਨਰਜ੍ਜਵਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਛਾ ਮਨ ਦੇ ਦਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੰਝੀ ਹੋਈ ਰੱਸਸੀ ਹੈ—ਬੰਨ੍ਹਨ ਦਾ ਡੋਰਾ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾ ਵਿਗੁਣਾ ਦੀਰ੍ਘਾ ਮਲਿਨਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ਪਦਾ ਤृष੍ਣਾ ਸ਼ਕ੍ਰਕਾਰ੍ਮੁਕਧਰ੍ਮਿਣੀ
ਇਹ ਲਾਲਸਾ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਲੰਮੀ ਤੇ ਮੈਲੇ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੈ।
ਅਸ਼ਨਿਰ੍ ਗੁਣਸਸ੍ਯਾਨਾਂ ਫਲਿਤਾ ਸ਼ਰਦ੍ ਆਪਦੇ । ਹਿਮਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਸਰੋਜਿਨ੍ਯਾਸ੍ ਤਮਸਾਂ ਦੀਰ੍ਘਯਾਮਿਨੀ
ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਪਤਝੜ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕੌਂਵਲ ਲਈ ਪਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਲਈ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਨਾਟਕਨਟੀ ਕਾਯਾਲਯਵਿਹਙ੍ਗਮੀ । ਮਾਨਸਾਰਣ੍ਯਹਰਿਣੀ ਸ੍ਮਰਸਙ੍ਗੀਤਵਲ੍ਲਕੀ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਿਰਣ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤੰਬੂਰੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਬ੍ਧਿਲਹਰੀ ਮੋਹਮਾਤਙ੍ਗਸ਼ृਙ੍ਖਲਾ । ਮਾਰ੍ਗਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸੁਭਗਾ ਦੁਃਖਕੈਰਵਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ
ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਹੈ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੁਹਣਾ ਬੋਹੜ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੌਂਵਲ ਲਈ ਚਾਨਣ ਹੈ।
ਜਰਾਮਰਣਦੁਃਖਾਨਾਮ੍ ਏਕਾ ਰਤ੍ਨਸਮੁਦ੍ਗਿਕਾ । ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਲਾਸਾਨਾਂ ਨਿਤ੍ਯਮਤ੍ਤਾ ਵਿਲਾਸਿਨੀ
ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਖ਼ਜਾਨਾ-ਡੱਬੀ ਇਹ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੇ ਪੀੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਲੋਕਵਿਮਲਾ ਸਾਨ੍ਧਕਾਰਲਵਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮਵੀਥੀਸਮਾ ਤृष੍ਣਾ ਨੀਹਾਰਗਹਨਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਕਦੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਲਚ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪੰਘ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਕਦੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਧੁੰਦ ਵਾਂਗ ਘਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਚ੍ਛਤੂਪਸ਼ਮਂ ਤृष੍ਣਾ ਕਾਰ੍ਯਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਤਮੀ ਘਨਤਮਃਕृष੍ਣਾ ਯਥਾ ਰਕ੍ਸ਼ੋਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ
ਸਕੂਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ।
ਤਾਵਨ੍ ਮੁਹ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਮੂਕੋ ਵਿਲੁਲਿਤਾਸ਼ਯਃ । ਯਾਵਦ੍ ਏਵਾਨੁਸਨ੍ਧਤ੍ਤੇ ਤृष੍ਣਾਵਿषਵਿषੂਚਿਕਾਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਲਾਲਚ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੂਕਾ ਤੇ ਭਟਕੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕੋ ऽਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਦੁਃਖਂ ਚਿਨ੍ਤਯੋਜ੍ਝਿਤ ਉਜ੍ਝਤਿ । ਚਿਨ੍ਤਾਵਿषੂਚਿਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਤ੍ਯਾਗੋ ਹਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤृਣਪਾषਾਣਕਾष੍ਠਾਦਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਮਿषਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । ਆਦਧਾਨਾ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤृष੍ਣਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯੀ ਹ੍ਰਦੇ ਯਥਾ
ਘਾਸ, ਪੱਥਰ, ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦੀ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲਚ ਅੰਦਰੋਂ ਤਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ।
ਰੋਗਾਰ੍ਤਿਰਙ੍ਗਗਾ ਤृष੍ਣਾ ਗਮ੍ਭੀਰਮ੍ ਅਪਿ ਮਾਨਵਮ੍ । ਉਤ੍ਤਾਨਤਾਂ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ਵ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਲਾਲਚ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁਲ੍ਹੇ ਪਟ ਤੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਕਮਲ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਤ੍ਯੋ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਕਣ੍ਟਕਾਃ । ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਸ਼੍ਰਿਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤृष੍ਣਾ ਵੇਣੁਲਤਾ ਇਵ
ਲਾਲਚ ਬਾਂਸ ਦੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ: ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ, ਗਠਾਂ ਵਾਲੀ, ਲੰਮੀ, ਅੰਕੁਰ ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ — ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ਬਤ ਮਹਚ੍ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤृष੍ਣਾਮ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਧਿਯਃ । ਦੁਸ਼੍ਛੇਦ੍ਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਵੇਕੇਨਾਮਲਾਸਿਨਾ
ਵਾਹ, ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵੀ, ਬੜੀ ਔਖੀ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ, ਸਾਫ ਸੋਚ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਸਿਧਾਰਾ ਨ ਵਜ੍ਰਾਗ੍ਨਿਰ੍ ਨ ਤਪ੍ਤਾਯਃਕਣਾਰ੍ਚਿषਃ । ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤृष੍ਣੇਯਂ ਹृਦਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਾ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ, ਨਾ ਤਪਦੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਕਜ੍ਜਲਾਸਿਤਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰਾਸ੍ ਸ੍ਨੇਹਦੀਰ੍ਘਦਸ਼ਾਪਰਾਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਦਾਹਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ ਤृष੍ਣਾ ਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਇਵ
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲੌਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਇਸ ਦਾ ਚੋਟੀ ਕਾਜਲ ਨਾਲ ਕਾਲੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲੰਮਾ, ਇਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਛੂਹਾ ਸਾੜਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਮੇਰੂਪਮਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮ੍ ਅਪਿ ਸ਼ੂਰਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਤृਣੀਕਰੋਤਿ ਤृष੍ਣੈਕਾ ਨਿਮੇषੇਣ ਨਰੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇਕਲਾ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਸੂਰਮਾ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਮਨੁੱਖ — ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਗਹਨਾ ਭੀਮਾ ਘਨਜਾਲਰਜੋਮਯੀ । ਸਾਨ੍ਧਕਾਰੋਗ੍ਰਨੀਹਾਰਾ ਤृष੍ਣਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਹਾਟਵੀ
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੰਧਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹੈ: ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਘਣੀ, ਡਰਾਉਣੀ, ਬੱਦਲ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਕੁਹਾਸਾ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ।
ਏਕੈਵ ਸਰ੍ਵਭੁਵਨਾਨ੍ਤਰਲਬ੍ਧਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਤਾਮ੍ ਉਪਗਤੇਵ ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥਿਤੈਵ । ਤृष੍ਣਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਜਗਤਿ ਚਞ੍ਚਲਵੀਚਿਮਾਲੇ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਰ੍ਣਵਾਮ੍ਬੁਪਟਲੇ ਮਧੁਰੇਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇਕਲਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਛਾਣਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੈ; ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰੀਗਹਨੋ ਵਿਕਾਰੀ ਪਰਿਤਾਪਵਾਨ੍ । ਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਸੋ ऽਪਿ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਟਿਲ ਬਣਤਰ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸਦृਸ਼ੋ ਵਲਿਤਾਤ੍ਮਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ । ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਭਵ੍ਯੋ ਮੇ ਨ ਜਡੋ ਨਾਪਿ ਚੇਤਨਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਦੇ ਭਲਾ ਤੇ ਕਦੇ ਮਾੜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨ ਹੈ।
ਜਡਾਜਡਦृਸ਼ੋਰ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਦੋਲਾਯਿਤਦੁਰਾਸ਼ਯਃ । ਨ ਵਿਵੇਕੀ ਨ ਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਮੋਹਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵੀ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਨਾ ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਰਖ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਰਮ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤੋਕੇਨਾਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ੍ਤੋਕੇਨਾਯਾਤਿ ਖੇਦਿਤਾਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਹਸਮਸ਼੍ ਸ਼ੋਚ੍ਯੋ ਨੀਚੋ ਗੁਣਬਹਿष੍ਕृਤਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੁਖੀ, ਨੀਚ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਗਮਾਪਾਯਿਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਨ੍ਤਕੇਸਰਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਵਿਕਾਸਿਸ੍ਮਿਤਪੁष੍ਪੇਣ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਲਙ੍ਕृਤਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਲ ਖਿੜਦੇ ਮੁੱਖ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੁਜਸ਼ਾਖੌਘਨਮਿਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸੁਸ੍ਥਿਤਃ । ਲੋਚਨਾਲਿਵਪਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਰਃਪੀਠਬृਹਤ੍ਫਲਃ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਡੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਸਥੰਭਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਗਰਦਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵੱਡਾ ਫਲ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਹਨ।