ਅਨਯਾ ਪੌਰੁषੀ ਸਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਸ੍ਯਾਃ ਪੌਰੁषੇਣ ਚ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇਤੇ ਭਵਨਂ ਯਾਤੇ ਦ੍ਵੇ ਏਕਾਤ੍ਮਤਯੇਤਿ ਹਿ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਰੇਣ ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕੇ ਉਭੇ । ਈਦृਸ਼੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਨਿਯਤਿਪੌਰੁषਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਜੋੜ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੋ ऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਮ ਦੈਵਪੌਰੁषਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ਮਦੁਕ੍ਤਂ ਪੌਰੁषਂ ਪਾਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯੇਤਿ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਹੜਾ ਹੌਸਲਾ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ।
ਭੋਜਯਿष੍ਯਤਿ ਮਾਂ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਦੈਵਪਰਾਯਣਃ । ਯਤ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਰਿਯੋ ਮੌਨਂ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, 'ਕਿਸਮਤ ਮੈਨੂੰ ਖਵਾਏਗੀ' ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਸਮਾਹृਤ੍ਯ ਭੋਗਾਨ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨਰਸ਼੍ ਚ ਯਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ, ਇਹ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ ਨ ਕਲ੍ਪਨਿਚਯੈਰ੍ ਅਪਿ । ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਯਚ੍ ਛਰੀਰੌਘੈਰ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਮੁਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਨਾਕृਤਿਃ । ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਕਲ੍ਪਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਿਤਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਲਙ੍ਘਯਿਤੁਮ੍ ਅਪਿ ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ
ਇਹ ਹਾਲਤ—‘ਇਹ ਜਰੂਰ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ’—ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਪੌਰੁषਮ੍ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍ ਏਨਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਧੀਮਤਾ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਰੂਪੇਣ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਹਿ ਨਿਯਾਮਿਕਾ
ਜਤਨ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਜਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਪੌਰੁषਂ ਹਿ ਨਿਯਤਿਃ ਪੌਰੁषਂ ਸੈਵ ਸਰ੍ਗਗਾ । ਨਿष੍ਫਲਾਪੌਰੁषਾਕਾਰਾ ਸਫਲਾ ਪੌਰੁषਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਕਿਸਮਤ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਗਤ ਦੇ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਅਸਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤ੍ਯਾ ਮੂਕਤਾਹੇਤੁਨਿष੍ਪੌਰੁषਤਯਾਕ੍ਰਿਯਃ । ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪ੍ਰਾਣਮਰੁਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਲਹਿਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਅਥ ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਰਿਯਾਰੋਧਮ੍ ਅਪਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਰਾਮਦਮ੍ । ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਤ੍ ਸਾਧੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪੌਰੁषੈਕਾਤ੍ਮਤਾ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਕਰ੍ਮਤਾ । ਆਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਬਲਃ ਪਕ੍ਸ਼ੋ ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਅਤੇ ਆਤਮਕਤਾ ਇਕ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੁਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਡੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਚੇਤ੍ ਪਰਿਣਮ੍ਯਤੇ । ਨੂਨਂ ਪਰਮਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਵ ਪਰਾ ਗਤਿਃ
ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਤਿ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤੈਰ੍ ਨਿਯਤ੍ਯਾਦਿਮਹਾਵਿਲਾਸੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਵਿਸ੍ਫੂਰ੍ਜਤਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਮ । ਤृਣਾਦਿਵਲ੍ਲੀਤਰੁਗੁਲ੍ਮਜਾਲੈਸ੍ ਸਤ੍ਤੇਵ ਤੋਯਸ੍ਯ ਧਰਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾ
ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਖੇਡਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘਾਹ, ਬੇਲ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਜਾੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਹਿ ਯਾ ਯੈਵ ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥੈਵ ਸਾ । ਤਦਾ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਨਾਭਾਰੂਪਿਣੀ ਸਾ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜੋ ਵੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ऽਯਂ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਦੇਵਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭਵਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋ ऽਨ੍ਤਾਦਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਹ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਂਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਆਰੰਭ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪਿਣਃ । ਜੀਵਸ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਤਤੋ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਿਪ੍ਰਮਾਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬृਂਹਿਤੇ । ਕਥਂ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜੀਵਕੋ ਦ੍ਵੈਤਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਵਜੂਦ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸਦਾਭਾਸਮ੍ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤੀਹ ਪ੍ਰਬृਂਹਿਤਮ੍ । ਬृਂਹਚ੍ਚਿਦ੍ਭੈਰਵਵਪੁਰ੍ ਆਨਨ੍ਦਾਭਿਧਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਵੱਡਾ, ਚੇਤਨ, ਭੈਰਵ-ਸਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਆਨੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਸਮਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਚਿਹ੍ਨਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ਵਿਦਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਂ ਤਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ, ਜੋ ਸਮ, ਪੂਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਵਰਨਣਯ ਹੈ; ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਵੋਦ੍ਯਨ੍ ਮਹਾਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਤਤ੍ ਤਜ੍ ਜੀਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸਚੇਤਨਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਜੀਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੇਮਾਃ ਪਰਮਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਾਤ੍ਮਿਕਾਃ । ਅਸਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਨ੍ਤਿ ਜਗਜ੍ਜਾਲਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਇਸ ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿਚ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਇਹ ਝੂਠੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਦ੍ ਅਵਾਤਾਮ੍ਬੁਧੇਰ੍ ਇਵ । ਦੀਪਸ੍ਯ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਵਾਤਸ੍ਯ ਤਜ੍ ਜੀਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਚਮਕ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਰਾਘਵ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਤ੍ਵਾਪਗਮੇ ऽਚ੍ਛਸ੍ਯ ਮਨਾਕ੍ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸੋ ऽਙ੍ਗ ਜੀਵਕਃ
ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਾਫ਼ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਮਕ, ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਜੀਵ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।
ਯਥਾ ਵਾਤਸ੍ਯ ਚਲਨਂ ਕृਸ਼ਾਣੋਰ੍ ਉष੍ਣਤਾ ਯਥਾ । ਸ਼ੀਤਤਾ ਵਾ ਤੁषਾਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਜੀਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਣ, ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਰਫ ਦੀ ਠੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਮਨਾਕ੍ਸਂਵੇਦਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਤਜ੍ ਜੀਵ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੁਰਤ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਘਨਸਂਵਿਤ੍ਤਿ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਮ੍ ਅਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਵਹ੍ਨ੍ਯਣੁਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਧਨਾਧਿਕ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਹੀ ਗਾੜੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਈਂਧਨ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਸ੍ਯ ਤਾਰਕਾਸਰ੍ਗੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਨੀਲਿਮਾ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯ ਤਥਾਹਮ੍ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਸਮੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਝਲਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਖਾਲੀ ਜੀਵ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਅਹਿਸਾਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵੋ ऽਹਙ੍ਕृਤਿਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਸ੍ਵਯੈਵ ਵਾ ਘਨਤਯਾ ਨੀਲਿਮਾਨਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਮਾਤ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਆਪਣੀ ਨੀਲਕਣੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨੀਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।