ਮਹਾਕ੍ਰਿਯੇਤਿ ਗਦਿਤਾ ਮਹੋਦ੍ਭਵ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਮਹਾਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਤਿ ਪ੍ਰੌਢਾ ਮਹਾਤ੍ਮੈਕਤਯੋਦਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਉਤਪੱਤੀ ਵਜੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਕੰਪਨ ਵਜੋਂ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਤਮਕ ਇਕਤਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृਣਾਨੀਤਿ ਜਗਨ੍ਤੀਤਿ ਦੈਤ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸੁਰਾ ਇਤਿ । ਇਤਿ ਨਾਗਾ ਇਤਿ ਨਗਾ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਲ੍ਪਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਹ ਕਦੇ ਘਾਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਦੈਤ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਸੱਪ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤਾਯਾ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ऽਨੁਮੀਯਤੇ । ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ਵਾ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਨਿਯਤੇਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਫੇਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਲਗਦਾ ਹੈ — ਸ਼ਾਇਦ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ — ਪਰ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਾਇਦਾ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਭਿਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੈਰ੍ ਬੋਧਾਯਾਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਬृਂਹਣਾਤ੍ ਸੈਵ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਿਆਪਕ ਕ੍ਰਮ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚਲਂ ਚਲਵਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵृਕ੍ਸ਼ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਾषਾਣੋਦਰਲੇਖੌਘਨ੍ਯਾਯੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੋਧਯਤੇਵ ਖਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਕੀਰਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਗਰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਯਥਾਙ੍ਗਿਨਾਙ੍ਗਾਦਿ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਦ੍ਮਜਤ੍ਵੇਨ ਨਿਯਤ੍ਯਾਦ੍ਯਙ੍ਗਕਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਆਦਿ ਹਿਸੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਨਿਯਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਕਲਕਾਲਗਮ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ 'ਦਿਵਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਵ੍ਯਂ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਭਾਵ੍ਯਂ ਵਾ ਭੋਕ੍ਤृਤਾਪਦਮ੍ । ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਦੈਵਧੀਃ
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ: 'ਇਹ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਕੰਪਣ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਣੇ; ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।'
ਏषੈਵ ਪੁਰੁषਸ੍ਪਨ੍ਦਤृਣਗੁਲ੍ਮਾਦਿ ਚਾਖਿਲਮ੍ । ਏषੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਦਿ ਜਗਤ੍ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦਿ ਚ
ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਘਾਹ, ਬੂਟੇ ਆਦਿ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਸੰਸਾਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਅਨਯਾ ਪੌਰੁषੀ ਸਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਸ੍ਯਾਃ ਪੌਰੁषੇਣ ਚ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇਤੇ ਭਵਨਂ ਯਾਤੇ ਦ੍ਵੇ ਏਕਾਤ੍ਮਤਯੇਤਿ ਹਿ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਰੇਣ ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕੇ ਉਭੇ । ਈਦृਸ਼੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਨਿਯਤਿਪੌਰੁषਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਜੋੜ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੋ ऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਮ ਦੈਵਪੌਰੁषਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ਮਦੁਕ੍ਤਂ ਪੌਰੁषਂ ਪਾਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯੇਤਿ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਹੜਾ ਹੌਸਲਾ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ।
ਭੋਜਯਿष੍ਯਤਿ ਮਾਂ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਦੈਵਪਰਾਯਣਃ । ਯਤ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਰਿਯੋ ਮੌਨਂ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, 'ਕਿਸਮਤ ਮੈਨੂੰ ਖਵਾਏਗੀ' ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਸਮਾਹृਤ੍ਯ ਭੋਗਾਨ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨਰਸ਼੍ ਚ ਯਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ, ਇਹ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ ਨ ਕਲ੍ਪਨਿਚਯੈਰ੍ ਅਪਿ । ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਯਚ੍ ਛਰੀਰੌਘੈਰ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਮੁਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਨਾਕृਤਿਃ । ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਕਲ੍ਪਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਿਤਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਲਙ੍ਘਯਿਤੁਮ੍ ਅਪਿ ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ
ਇਹ ਹਾਲਤ—‘ਇਹ ਜਰੂਰ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ’—ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਪੌਰੁषਮ੍ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍ ਏਨਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਧੀਮਤਾ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਰੂਪੇਣ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਹਿ ਨਿਯਾਮਿਕਾ
ਜਤਨ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਜਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਪੌਰੁषਂ ਹਿ ਨਿਯਤਿਃ ਪੌਰੁषਂ ਸੈਵ ਸਰ੍ਗਗਾ । ਨਿष੍ਫਲਾਪੌਰੁषਾਕਾਰਾ ਸਫਲਾ ਪੌਰੁषਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਕਿਸਮਤ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਗਤ ਦੇ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਅਸਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤ੍ਯਾ ਮੂਕਤਾਹੇਤੁਨਿष੍ਪੌਰੁषਤਯਾਕ੍ਰਿਯਃ । ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪ੍ਰਾਣਮਰੁਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਲਹਿਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਅਥ ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਰਿਯਾਰੋਧਮ੍ ਅਪਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਰਾਮਦਮ੍ । ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਤ੍ ਸਾਧੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪੌਰੁषੈਕਾਤ੍ਮਤਾ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਕਰ੍ਮਤਾ । ਆਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਬਲਃ ਪਕ੍ਸ਼ੋ ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਅਤੇ ਆਤਮਕਤਾ ਇਕ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੁਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਡੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਚੇਤ੍ ਪਰਿਣਮ੍ਯਤੇ । ਨੂਨਂ ਪਰਮਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਵ ਪਰਾ ਗਤਿਃ
ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਤਿ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤੈਰ੍ ਨਿਯਤ੍ਯਾਦਿਮਹਾਵਿਲਾਸੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਵਿਸ੍ਫੂਰ੍ਜਤਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਮ । ਤृਣਾਦਿਵਲ੍ਲੀਤਰੁਗੁਲ੍ਮਜਾਲੈਸ੍ ਸਤ੍ਤੇਵ ਤੋਯਸ੍ਯ ਧਰਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾ
ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਖੇਡਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘਾਹ, ਬੇਲ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਜਾੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਹਿ ਯਾ ਯੈਵ ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥੈਵ ਸਾ । ਤਦਾ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਨਾਨਾਭਾਰੂਪਿਣੀ ਸਾ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜੋ ਵੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ऽਯਂ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਦੇਵਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ ਸ੍ਵਾਨੁਭਵਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋ ऽਨ੍ਤਾਦਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਹ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਂਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਆਰੰਭ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪਿਣਃ । ਜੀਵਸ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਤਤੋ ਜਗਤ੍
ਇਸ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਿਪ੍ਰਮਾਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬृਂਹਿਤੇ । ਕਥਂ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜੀਵਕੋ ਦ੍ਵੈਤਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਵਜੂਦ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸਦਾਭਾਸਮ੍ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤੀਹ ਪ੍ਰਬृਂਹਿਤਮ੍ । ਬृਂਹਚ੍ਚਿਦ੍ਭੈਰਵਵਪੁਰ੍ ਆਨਨ੍ਦਾਭਿਧਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍
ਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਵੱਡਾ, ਚੇਤਨ, ਭੈਰਵ-ਸਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਆਨੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।