ਪਰਮਾਣੁਨਿਮੇषਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼ਕਲਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਜਗਤ੍ਕਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਤ੍ਯਾਨੀਵ ਵਿਭਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪਰਮਾਣੂ ਤੇ ਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਸਾਰ-ਕਲਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਤੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਥੈਵਾਨ੍ਤਃ ਪਰਮਾਣੁਕਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਹੋ ਇਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਭਾਸਤੇ
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਉਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭ੍ਰਮ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਇਹ ਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹੈ!' ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਹਨ੍ਤੀਮਾਃ ਪਰਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸਲਿਲਦ੍ਰਵਤੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਫੁਟਾਵਰ੍ਤਵਰ੍ਤਿਕਾਃ
ਇਹ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੋਣ।
ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੈਵ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਵਹਤੀਹ ਮਹਾਮਰੌ । ਤੀਰਦ੍ਰੁਮਲਤੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਪੁष੍ਪਾਣੀਵ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇੱਥੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਪੁਰਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਥੇਹਾਪੁਰਾਦ੍ਰਿਵਤ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਦ੍ ਅਸਤ੍ਯੈਵ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗਾਨੁਭੂਤਿਭੂਃ
ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਾਦੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਐਕਾਤ੍ਮ੍ਯੈਕਤਯੈਵਂ ਹਿ ਜਾਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਨਿ ਜ੍ਞਾਨੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਵਰ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ਇਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦੇਹਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਮ੍ ਅਪਿ । ਦੈਵੇਨੇਵ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦੈਵਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਤੀਹ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਿਣੀ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਵਿਤਵ੍ਯੈਕਸਤ੍ਤਾ ਸਕਲਕਲ੍ਪਗਾ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਕ੍ਰਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਲਪਿਤ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਹਿ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਭਾਵਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਂ ਸਦਾ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪਰਮ੍
ਆਰੰਭਕ ਸਰਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਮਹਾਸਤ੍ਤੇਤਿ ਕਥਿਤਾ ਮਹਾਚਿਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ਮਹਾਦृष੍ਟਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਸਤਿਤਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਕ੍ਰਿਯੇਤਿ ਗਦਿਤਾ ਮਹੋਦ੍ਭਵ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਮਹਾਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਤਿ ਪ੍ਰੌਢਾ ਮਹਾਤ੍ਮੈਕਤਯੋਦਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਉਤਪੱਤੀ ਵਜੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਕੰਪਨ ਵਜੋਂ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਤਮਕ ਇਕਤਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृਣਾਨੀਤਿ ਜਗਨ੍ਤੀਤਿ ਦੈਤ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸੁਰਾ ਇਤਿ । ਇਤਿ ਨਾਗਾ ਇਤਿ ਨਗਾ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਲ੍ਪਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਹ ਕਦੇ ਘਾਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਦੈਤ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਸੱਪ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤਾਯਾ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ऽਨੁਮੀਯਤੇ । ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ਵਾ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਨਿਯਤੇਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਫੇਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਲਗਦਾ ਹੈ — ਸ਼ਾਇਦ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ — ਪਰ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਾਇਦਾ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਭਿਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੈਰ੍ ਬੋਧਾਯਾਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਬृਂਹਣਾਤ੍ ਸੈਵ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਿਆਪਕ ਕ੍ਰਮ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚਲਂ ਚਲਵਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵृਕ੍ਸ਼ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਾषਾਣੋਦਰਲੇਖੌਘਨ੍ਯਾਯੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੋਧਯਤੇਵ ਖਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਕੀਰਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਗਰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਯਥਾਙ੍ਗਿਨਾਙ੍ਗਾਦਿ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਦ੍ਮਜਤ੍ਵੇਨ ਨਿਯਤ੍ਯਾਦ੍ਯਙ੍ਗਕਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਆਦਿ ਹਿਸੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਨਿਯਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਕਲਕਾਲਗਮ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ 'ਦਿਵਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਵ੍ਯਂ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਭਾਵ੍ਯਂ ਵਾ ਭੋਕ੍ਤृਤਾਪਦਮ੍ । ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਦੈਵਧੀਃ
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ: 'ਇਹ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਕੰਪਣ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਣੇ; ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।'
ਏषੈਵ ਪੁਰੁषਸ੍ਪਨ੍ਦਤृਣਗੁਲ੍ਮਾਦਿ ਚਾਖਿਲਮ੍ । ਏषੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਦਿ ਜਗਤ੍ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦਿ ਚ
ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਘਾਹ, ਬੂਟੇ ਆਦਿ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਸੰਸਾਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।
ਅਨਯਾ ਪੌਰੁषੀ ਸਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾਸ੍ਯਾਃ ਪੌਰੁषੇਣ ਚ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇਤੇ ਭਵਨਂ ਯਾਤੇ ਦ੍ਵੇ ਏਕਾਤ੍ਮਤਯੇਤਿ ਹਿ
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਰੇਣ ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕੇ ਉਭੇ । ਈਦृਸ਼੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਏਵਂ ਨਿਯਤਿਪੌਰੁषਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਜੋੜ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੋ ऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਮ ਦੈਵਪੌਰੁषਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ਮਦੁਕ੍ਤਂ ਪੌਰੁषਂ ਪਾਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯੇਤਿ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਹੜਾ ਹੌਸਲਾ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ।
ਭੋਜਯਿष੍ਯਤਿ ਮਾਂ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਦੈਵਪਰਾਯਣਃ । ਯਤ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਰਿਯੋ ਮੌਨਂ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, 'ਕਿਸਮਤ ਮੈਨੂੰ ਖਵਾਏਗੀ' ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਸਮਾਹृਤ੍ਯ ਭੋਗਾਨ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨਰਸ਼੍ ਚ ਯਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ, ਇਹ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ ਨ ਕਲ੍ਪਨਿਚਯੈਰ੍ ਅਪਿ । ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਯਚ੍ ਛਰੀਰੌਘੈਰ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਏष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਮੁਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਨਾਕृਤਿਃ । ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਕਲ੍ਪਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਮ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਿਤਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਲਙ੍ਘਯਿਤੁਮ੍ ਅਪਿ ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ
ਇਹ ਹਾਲਤ—‘ਇਹ ਜਰੂਰ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ’—ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਪੌਰੁषਮ੍ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍ ਏਨਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਧੀਮਤਾ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਰੂਪੇਣ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਹਿ ਨਿਯਾਮਿਕਾ
ਜਤਨ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਸਮਝਦਾਰ ਉਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਜਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਪੌਰੁषਂ ਹਿ ਨਿਯਤਿਃ ਪੌਰੁषਂ ਸੈਵ ਸਰ੍ਗਗਾ । ਨਿष੍ਫਲਾਪੌਰੁषਾਕਾਰਾ ਸਫਲਾ ਪੌਰੁषਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਕਿਸਮਤ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਗਤ ਦੇ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਅਸਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।