ਕਚਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਕਾਰਣਕਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੇਨ ਨ ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ ਹੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ; ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹੋ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾਚਿਤ੍ਤਜੀਵਾਦਿਵੇਦਨਂ ਵੇਦਨੋਦਿਤਮ੍ । ਨੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਦਨਾਦ੍ ਏਵ ਯਨ੍ ਨਾਨਾਤ੍ਮੈਵ ਪੌਰੁषਮ੍
ਵਾਸਨਾ, ਮਨ, ਜੀਵ ਆਦਿ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਅਕਤਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਦ੍ਘਨਂ ਸੁਸ਼ਿਲਾਘਣਮ੍
ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜਨਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ, ਨਰਮ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ।
ਪਰਾਣੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਰ੍ਗੌਘਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਾਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਤੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯੇ ऽਣਾਵ੍ ਅਣਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕੈਵਾਤ੍ਰ ਗਣਨਾ ਕਥਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਅਣੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਅਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਅਣੂ ਹਨ—ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਥਾ ਜਲਾਨ੍ਤਰ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗੁਪ੍ਤਾਗੁਪ੍ਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਥਾ ਜੀਵੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਲੁਕੀਆਂ, ਕਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਣਾ, ਸੁਪਨਾ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆਦਿ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਜਾਤਾ ਚੇਦ੍ ਅਰਤਿਰ੍ ਭੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਤਦਾਸੌ ਤਾਵਤੈਵੋਚ੍ਚੈਃ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਜੇ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਉਬਲਾਹਟ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਯਤੋ ਯਤੋ ਵਿਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਤਸ੍ ਤਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਤੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਂਵਿਦਃ ਕ ਏਤਿ ਜਨ੍ਮਸਂਵਿਦਮ੍
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤਂ ਪਰਾਪਰਾਮ੍ ਅਜਾਮ੍ ਅਰੂਪਿਕਾਮ੍ ਅਨਾਮਿਕਾਮ੍ । ਚਰਾਚਰਾਧਰਾਮਯੀਂ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਯੇ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਚਿਤ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਤੇ ਹੇਠਾ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਅਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰੇ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਰਕਟਾਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸ੍ਵਾਵਰ੍ਤਲੇਖੇਵ ਜਲਦ੍ਰਵੇ ऽਨ੍ਤਃ । ਸਾ ਹਨ੍ਤ ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤਿ ਧਤ੍ਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨਾਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਤ੍ਮਕਾਨਿ
ਉੱਚੀ ਚਿਤ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ, ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁੱਕੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਉਹ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ।
ਅਹਮ੍ਮਯੀ ਪਦ੍ਮਜਭਾਵਨਾ ਚਿਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਭੇਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਨੋਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮੁਧੈਵਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਨਿਮੇषਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਵਿਧੌ ਯੁਗਾਨ੍ਤਮ੍
ਚਿਤ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ, ਉਹ ਅਣੰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੁਨਿਮੇषਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼ਕਲਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਜਗਤ੍ਕਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਤ੍ਯਾਨੀਵ ਵਿਭਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪਰਮਾਣੂ ਤੇ ਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਸਾਰ-ਕਲਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਤੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਥੈਵਾਨ੍ਤਃ ਪਰਮਾਣੁਕਣਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਹੋ ਇਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਭਾਸਤੇ
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਉਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭ੍ਰਮ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਇਹ ਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹੈ!' ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਹਨ੍ਤੀਮਾਃ ਪਰਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸਲਿਲਦ੍ਰਵਤੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਫੁਟਾਵਰ੍ਤਵਰ੍ਤਿਕਾਃ
ਇਹ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੋਣ।
ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੈਵ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਵਹਤੀਹ ਮਹਾਮਰੌ । ਤੀਰਦ੍ਰੁਮਲਤੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਪੁष੍ਪਾਣੀਵ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇੱਥੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਪੁਰਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਥੇਹਾਪੁਰਾਦ੍ਰਿਵਤ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਦ੍ ਅਸਤ੍ਯੈਵ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗਾਨੁਭੂਤਿਭੂਃ
ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਾਦੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਐਕਾਤ੍ਮ੍ਯੈਕਤਯੈਵਂ ਹਿ ਜਾਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਨਿ ਜ੍ਞਾਨੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਵਰ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ਇਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦੇਹਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਮ੍ ਅਪਿ । ਦੈਵੇਨੇਵ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦੈਵਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਤੀਹ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਿਣੀ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਵਿਤਵ੍ਯੈਕਸਤ੍ਤਾ ਸਕਲਕਲ੍ਪਗਾ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਕ੍ਰਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਲਪਿਤ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਹਿ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਭਾਵਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਂ ਸਦਾ ਭਾਵ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪਰਮ੍
ਆਰੰਭਕ ਸਰਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਮਹਾਸਤ੍ਤੇਤਿ ਕਥਿਤਾ ਮਹਾਚਿਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ਮਹਾਦृष੍ਟਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਸਤਿਤਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਕ੍ਰਿਯੇਤਿ ਗਦਿਤਾ ਮਹੋਦ੍ਭਵ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਮਹਾਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਤਿ ਪ੍ਰੌਢਾ ਮਹਾਤ੍ਮੈਕਤਯੋਦਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਉਤਪੱਤੀ ਵਜੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਕੰਪਨ ਵਜੋਂ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਤਮਕ ਇਕਤਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृਣਾਨੀਤਿ ਜਗਨ੍ਤੀਤਿ ਦੈਤ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸੁਰਾ ਇਤਿ । ਇਤਿ ਨਾਗਾ ਇਤਿ ਨਗਾ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਲ੍ਪਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਹ ਕਦੇ ਘਾਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਦੈਤ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਸੱਪ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤਾਯਾ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ऽਨੁਮੀਯਤੇ । ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ਵਾ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਨਿਯਤੇਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਫੇਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਲਗਦਾ ਹੈ — ਸ਼ਾਇਦ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ — ਪਰ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਾਇਦਾ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰਿਞ੍ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਭਿਰ੍ ਬੁਦ੍ਧੈਰ੍ ਬੋਧਾਯਾਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਬृਂਹਣਾਤ੍ ਸੈਵ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਿਆਪਕ ਕ੍ਰਮ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚਲਂ ਚਲਵਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵृਕ੍ਸ਼ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਾषਾਣੋਦਰਲੇਖੌਘਨ੍ਯਾਯੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੋਧਯਤੇਵ ਖਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਕੀਰਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਗਰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਯਥਾਙ੍ਗਿਨਾਙ੍ਗਾਦਿ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਦ੍ਮਜਤ੍ਵੇਨ ਨਿਯਤ੍ਯਾਦ੍ਯਙ੍ਗਕਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਆਦਿ ਹਿਸੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਨਿਯਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਕਲਕਾਲਗਮ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਸ ਨੂੰ 'ਦਿਵਿਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਵ੍ਯਂ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਭਾਵ੍ਯਂ ਵਾ ਭੋਕ੍ਤृਤਾਪਦਮ੍ । ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਨੇਨੇਤ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਦੈਵਧੀਃ
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ: 'ਇਹ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਕੰਪਣ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਣੇ; ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।'
ਏषੈਵ ਪੁਰੁषਸ੍ਪਨ੍ਦਤृਣਗੁਲ੍ਮਾਦਿ ਚਾਖਿਲਮ੍ । ਏषੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਦਿ ਜਗਤ੍ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦਿ ਚ
ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਘਾਹ, ਬੂਟੇ ਆਦਿ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਸੰਸਾਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।