ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਸ੍ ਸਲਿਲੇ ਯਥਾਨ੍ਤਰਤਰਙ੍ਗਿਤੇ । ਸृष੍ਟਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਤਥਾਨ੍ਤਸ੍ ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਹੋਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨਾਸਰ੍ਗਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪਰਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਾਪਰਃ । ਅਵਯਵਾਵਯਵਿਵਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਨਵਯਵੈਤਯੋਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਲ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪੇਣ ਖਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਖਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਰੂਪਂ ਹृਦਯਂ ਵਾਤੇਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸੁੱਖਮ ਹਸਤੀ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਣ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕਾਲਮ੍ ਏष ਸ਼ਬ੍ਦਾਣੁਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਰੂਪਧृਤ੍ । ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਸ਼ਮਿਨੈਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਇਵ ਚੇਤਸਾ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੁਖਮ ਧੁਨੀ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਨਿਲਤਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਸ੍ਪਨ੍ਦਰਸਾਂ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵਜਣ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਭਾਸਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਿਤਾਲੋਕਲਵਾਂ ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੀ ਝਿਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਪ੍ਤਾਂ ਚੇਤਯਤੇ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਜਃ । ਹृਤ੍ਸਂਸ੍ਥਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਸਲਿਲਂ ਦ੍ਰਵਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਜਨਮਾ ਆਪਣੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸੁਖਮ ਰਸ ਵਾਂਗ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਵਨਿਤਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤੈਕਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਜਃ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਗਨ੍ਧਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਉਰ੍ਵੀ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਲਾਮ੍ ਇਵ
ਉਹੀ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਨਿਮੇषਾਂਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਭਾਗਂ ਪ੍ਰਤੀਤਯਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਤਃ ਪ੍ਰਕਚਨਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਗੌਘਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਸਮਾਂ, ਪਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੜੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਕृਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਥੱਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਦ੍ ਅਪਸਰ੍ਗਂ ਤਤ੍ ਸਸਰ੍ਗਮ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਸਮਮ੍ । ਅਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਗਰੂਪਾਤ੍ਮ ਵਿਸਰ੍ਗਮ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਸਦਾ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਚਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਗਸਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯੇਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਸ੍ਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾਨੁਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤ੍
ਚਿੱਤ-ਬ੍ਰਹਮ ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਵਿਲਾਸਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਭਵਰੂਪਤਃ । ਤਦ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਮਨष੍षष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਾਖ੍ਯਾਤਿਗਤਂ ਯਤਃ
ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤਤ੍ ਸਰਣਂ ਵਾਯੌ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਰੇ । ਅਸਤ੍ਕਲ੍ਪੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸਤ੍ਯੇ ऽਸਤ੍ਯ ਇਵਾਪਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਜਨ ਉੱਚੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਝੂਠਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਰੂਪਾ ਯਥਾਨਨ੍ਯਾ ਤੇਜਸ੍ਯ੍ ਆਲੋਕਤੋਦਰੇ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕ ਦਾ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਪਙ੍ਕੇ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਵਾਥ ਦਾਰੁਣਿ । ਵਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਮषੀਕਲ੍ਕੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਕਚਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਰੁਸ੍ਥਲੇ । ਅਸਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਸਤ੍ਤੇਯਂ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਹੀ ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਝੂਠੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚਿਨ੍ਮਯੇਨਾਤ੍ਮਾਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮੈਵ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਨ ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਚਾਨਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਬੀਜੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਦਰਖ਼ਤ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸ੍ਯ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤ੍ਵਂ ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਚ । ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਨ੍ਤਃ ਪਵਨਸ੍ਯ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਓਹਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਨਨ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਥਾਨ੍ਯਸ੍ ਸਨ੍ ਨ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ ਚ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ । ਸਰ੍ਗੋ ऽਨਰ੍ਗਲਚਿਦ੍ਰੂਪਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਰੂਪਧृਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ, ਤਬ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਚਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਕਾਰਣਕਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੇਨ ਨ ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ ਹੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ; ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹੋ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾਚਿਤ੍ਤਜੀਵਾਦਿਵੇਦਨਂ ਵੇਦਨੋਦਿਤਮ੍ । ਨੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਦਨਾਦ੍ ਏਵ ਯਨ੍ ਨਾਨਾਤ੍ਮੈਵ ਪੌਰੁषਮ੍
ਵਾਸਨਾ, ਮਨ, ਜੀਵ ਆਦਿ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਅਕਤਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਦ੍ਘਨਂ ਸੁਸ਼ਿਲਾਘਣਮ੍
ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜਨਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ, ਨਰਮ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ।
ਪਰਾਣੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਰ੍ਗੌਘਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਾਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਤੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯੇ ऽਣਾਵ੍ ਅਣਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕੈਵਾਤ੍ਰ ਗਣਨਾ ਕਥਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਮ ਅਣੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਅਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਅਣੂ ਹਨ—ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਥਾ ਜਲਾਨ੍ਤਰ੍ ਊਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗੁਪ੍ਤਾਗੁਪ੍ਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਥਾ ਜੀਵੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਲੁਕੀਆਂ, ਕਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਣਾ, ਸੁਪਨਾ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆਦਿ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਜਾਤਾ ਚੇਦ੍ ਅਰਤਿਰ੍ ਭੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਤਦਾਸੌ ਤਾਵਤੈਵੋਚ੍ਚੈਃ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਜੇ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਉਬਲਾਹਟ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਯਤੋ ਯਤੋ ਵਿਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਤਸ੍ ਤਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਤੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਂਵਿਦਃ ਕ ਏਤਿ ਜਨ੍ਮਸਂਵਿਦਮ੍
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤਂ ਪਰਾਪਰਾਮ੍ ਅਜਾਮ੍ ਅਰੂਪਿਕਾਮ੍ ਅਨਾਮਿਕਾਮ੍ । ਚਰਾਚਰਾਧਰਾਮਯੀਂ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਯੇ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਚਿਤ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਤੇ ਹੇਠਾ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਅਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰੇ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਰਕਟਾਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸ੍ਵਾਵਰ੍ਤਲੇਖੇਵ ਜਲਦ੍ਰਵੇ ऽਨ੍ਤਃ । ਸਾ ਹਨ੍ਤ ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤਿ ਧਤ੍ਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਨਾਸਨ੍ਤਿ ਪਰਾਤ੍ਮਕਾਨਿ
ਉੱਚੀ ਚਿਤ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ, ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁੱਕੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਉਹ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ।
ਅਹਮ੍ਮਯੀ ਪਦ੍ਮਜਭਾਵਨਾ ਚਿਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਭੇਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਨੋਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮੁਧੈਵਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਨਿਮੇषਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਵਿਧੌ ਯੁਗਾਨ੍ਤਮ੍
ਚਿਤ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ, ਉਹ ਅਣੰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।