ਸ਼ੂਨ੍ਯੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯਵਸ੍ਤੁ ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਿਕ੍ਕਾਲਰੂਪ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਦ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਦਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਰਹਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਸੋਮ੍ਯਤ੍ਵਵੀਚਿਵਲਨਾਢ੍ਯਮ੍ ਇਵੈਕਮ੍ ਏਵ
ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸੱਚ, ਜੋ ਅਦਿ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ, ਨਾ ਡੁੱਬਣ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਨਾ ਦਿਸਾ, ਨਾ ਸਮਾਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਨਿਹਚਲ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧੈਕਵਿਭਾ ਵਿਭਾਤਿ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ਨਿਜਸ਼ੂਨ੍ਯਤੈਵ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾਃ ਕ੍ਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਲੀਅਤ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਫਿਰ ਦਵੈਤ, ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭੂਯਃ ਕਾਥਯ ਸਾਧੁ ਮੇ
'ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ' ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਮਸ੍ਤਾਸ੍ ਸਮਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਵਿਦੋ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਯਤਃ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਕਮ੍ ਅਜਸ੍ ਤਤਃ
ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਇਕੋ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੈਤਾਃ ਪृਥਙ੍ ਨ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਕਲਾਰੂਪਮ੍ ਆਸਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
'ਸਭ', 'ਆਰੰਭ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਘੇਮ੍ਨਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਜਲਾਤ੍ । ਯਥਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਨ ਜਗਤ੍ ਪृਥਗ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੜੇ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਈਸ਼ ਏਵ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਤੁ ਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਹੇਮੈਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਤੁ ਹੇਮ ਨੋ
ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਸੋਨਾ ਹੀ ਕੜੇ ਆਦਿਕ ਦਾ ਅਸਲ ਹੈ, ਪਰ ਕੜੇ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾਵਯਵਿਨੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਨੇਕਾਵਯਵਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਥਾਨਵਯਵਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਲ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵੇਦਨਂ ਪਰੇ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖੌਘਾਨਾਂ ਯਥਾ ਭੇਦੀ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਲੋਦਰੇ । ਤਥਾਨਨ੍ਯਜ੍ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨੇ ਘਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਲਕੀਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕਠੀ ਮਿਸ਼ਰੀਤ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ।
ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਸ੍ ਸਲਿਲੇ ਯਥਾਨ੍ਤਰਤਰਙ੍ਗਿਤੇ । ਸृष੍ਟਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਤਥਾਨ੍ਤਸ੍ ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਹੋਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨਾਸਰ੍ਗਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪਰਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਾਪਰਃ । ਅਵਯਵਾਵਯਵਿਵਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਨਵਯਵੈਤਯੋਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਲ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪੇਣ ਖਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਖਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਰੂਪਂ ਹृਦਯਂ ਵਾਤੇਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸੁੱਖਮ ਹਸਤੀ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਣ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕਾਲਮ੍ ਏष ਸ਼ਬ੍ਦਾਣੁਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਰੂਪਧृਤ੍ । ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਸ਼ਮਿਨੈਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਇਵ ਚੇਤਸਾ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੁਖਮ ਧੁਨੀ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਨਿਲਤਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਸ੍ਪਨ੍ਦਰਸਾਂ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵਜਣ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਭਾਸਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਿਤਾਲੋਕਲਵਾਂ ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੀ ਝਿਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਪ੍ਤਾਂ ਚੇਤਯਤੇ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਜਃ । ਹृਤ੍ਸਂਸ੍ਥਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਸਲਿਲਂ ਦ੍ਰਵਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਜਨਮਾ ਆਪਣੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸੁਖਮ ਰਸ ਵਾਂਗ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਵਨਿਤਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤੈਕਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਜਃ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਗਨ੍ਧਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਉਰ੍ਵੀ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਲਾਮ੍ ਇਵ
ਉਹੀ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਨਿਮੇषਾਂਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਭਾਗਂ ਪ੍ਰਤੀਤਯਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਤਃ ਪ੍ਰਕਚਨਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਗੌਘਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਸਮਾਂ, ਪਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੜੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਕृਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਥੱਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਦ੍ ਅਪਸਰ੍ਗਂ ਤਤ੍ ਸਸਰ੍ਗਮ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਸਮਮ੍ । ਅਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਗਰੂਪਾਤ੍ਮ ਵਿਸਰ੍ਗਮ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਸਦਾ
ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਚਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਗਸਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯੇਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਸ੍ਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾਨੁਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤ੍
ਚਿੱਤ-ਬ੍ਰਹਮ ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਵਿਲਾਸਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਭਵਰੂਪਤਃ । ਤਦ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਮਨष੍षष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਾਖ੍ਯਾਤਿਗਤਂ ਯਤਃ
ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤਤ੍ ਸਰਣਂ ਵਾਯੌ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਰੇ । ਅਸਤ੍ਕਲ੍ਪੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸਤ੍ਯੇ ऽਸਤ੍ਯ ਇਵਾਪਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਜਨ ਉੱਚੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਝੂਠਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਰੂਪਾ ਯਥਾਨਨ੍ਯਾ ਤੇਜਸ੍ਯ੍ ਆਲੋਕਤੋਦਰੇ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕ ਦਾ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਪਙ੍ਕੇ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਵਾਥ ਦਾਰੁਣਿ । ਵਰ੍ਣਾ ਯਥਾ ਮषੀਕਲ੍ਕੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਕਚਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਰੁਸ੍ਥਲੇ । ਅਸਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਸਤ੍ਤੇਯਂ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਹੀ ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਝੂਠੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚਿਨ੍ਮਯੇਨਾਤ੍ਮਾਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮੈਵ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਨ ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਚਾਨਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਬੀਜੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਦਰਖ਼ਤ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸ੍ਯ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤ੍ਵਂ ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਚ । ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਨ੍ਤਃ ਪਵਨਸ੍ਯ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਓਹਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਨਨ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਥਾਨ੍ਯਸ੍ ਸਨ੍ ਨ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ ਚ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ । ਸਰ੍ਗੋ ऽਨਰ੍ਗਲਚਿਦ੍ਰੂਪਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਰੂਪਧृਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹੋਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ, ਤਬ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।