ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਜਨ੍ਤਵੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੇ ਯੇ ਸਰ੍ਗੇ ਯਦਾ ਯਦਾ । ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦ੍ਧਾਤੋਰ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਜਿਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੀਵ੍ਰਵੇਗਵਤੀ ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਸੈਵਾਯਾਤਿ ਪਰਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਸਾਮੋਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵੈਕਰੂਪਿਣੀ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬੇਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਰਨ ਅਡੋਲਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਮੋਖ ਦੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਬਲਵਦ੍ਵਿਦ੍ਵਿਲਾਸਾਨਾਮ੍ ਅਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚਿਦਾਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਚਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਤਿਯਤ੍ਨਾ ਜਯਤਿ ਸਾਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਵਿਦ ਆਤ੍ਮਸਾਤ੍ । ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਸਰਿਦ੍ ਅਮ੍ਭੋਧਿਗਾਮਿਨੀਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਯਥਾ
ਉਥੇ, ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੇਤਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਸਮਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਤਾਵਦ੍ ਯਤਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਯਾਵਦ੍ ਏਕੋ ਜਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ ਸਨ੍ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਇੱਥੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁੱਛੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਉਪਰਲੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਯਮਾਨੇषੁ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇषੁ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਏਵਂ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਪਰਮਾਣੁਕਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਅਣਗਿਣਤ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਤੇ ਮਿਟਣ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਰੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਇਹੀ ਗੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਜਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਭਿਤ੍ਤਿਮਤ੍
ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਆਭਾਸਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰੋ ਦ੍ਰष੍ਟृਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਬੋਧਸ਼੍ ਚ ਸੋ ऽਨੁਭੂਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਃ
ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਪੁष੍ਪਪਤ੍ਤ੍ਰਫਲਾਂਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਯਥੈਕਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥਿਤੋ ਦ੍ਰੁਮਃ । ਅਨਨ੍ਤਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਚੈਕ ਏਵ ਤਥਾ ਵਿਭੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ, ਫਲ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
ਮਾਤृਮੇਯਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਅਜਂ ਪਦਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਮृਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁਲਦੀ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯਵਸ੍ਤੁ ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਿਕ੍ਕਾਲਰੂਪ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਦ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਦਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਰਹਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਸੋਮ੍ਯਤ੍ਵਵੀਚਿਵਲਨਾਢ੍ਯਮ੍ ਇਵੈਕਮ੍ ਏਵ
ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸੱਚ, ਜੋ ਅਦਿ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ, ਨਾ ਡੁੱਬਣ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਨਾ ਦਿਸਾ, ਨਾ ਸਮਾਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਨਿਹਚਲ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧੈਕਵਿਭਾ ਵਿਭਾਤਿ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ਨਿਜਸ਼ੂਨ੍ਯਤੈਵ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾਃ ਕ੍ਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਲੀਅਤ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਫਿਰ ਦਵੈਤ, ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭੂਯਃ ਕਾਥਯ ਸਾਧੁ ਮੇ
'ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ' ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਮਸ੍ਤਾਸ੍ ਸਮਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਵਿਦੋ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਯਤਃ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਕਮ੍ ਅਜਸ੍ ਤਤਃ
ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਇਕੋ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੈਤਾਃ ਪृਥਙ੍ ਨ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਕਲਾਰੂਪਮ੍ ਆਸਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
'ਸਭ', 'ਆਰੰਭ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਘੇਮ੍ਨਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਜਲਾਤ੍ । ਯਥਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਨ ਜਗਤ੍ ਪृਥਗ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੜੇ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਈਸ਼ ਏਵ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਤੁ ਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਹੇਮੈਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਤੁ ਹੇਮ ਨੋ
ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਸੋਨਾ ਹੀ ਕੜੇ ਆਦਿਕ ਦਾ ਅਸਲ ਹੈ, ਪਰ ਕੜੇ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾਵਯਵਿਨੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਨੇਕਾਵਯਵਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਥਾਨਵਯਵਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਲ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵੇਦਨਂ ਪਰੇ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖੌਘਾਨਾਂ ਯਥਾ ਭੇਦੀ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਲੋਦਰੇ । ਤਥਾਨਨ੍ਯਜ੍ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨੇ ਘਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਲਕੀਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕਠੀ ਮਿਸ਼ਰੀਤ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ।
ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਸ੍ ਸਲਿਲੇ ਯਥਾਨ੍ਤਰਤਰਙ੍ਗਿਤੇ । ਸृष੍ਟਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਸ੍ ਤਥਾਨ੍ਤਸ੍ ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਹੋਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨਾਸਰ੍ਗਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪਰਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਾਪਰਃ । ਅਵਯਵਾਵਯਵਿਵਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਨਵਯਵੈਤਯੋਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਲ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪੇਣ ਖਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਖਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਰੂਪਂ ਹृਦਯਂ ਵਾਤੇਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸੁੱਖਮ ਹਸਤੀ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਣ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕਾਲਮ੍ ਏष ਸ਼ਬ੍ਦਾਣੁਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਰੂਪਧृਤ੍ । ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਸ਼ਮਿਨੈਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਇਵ ਚੇਤਸਾ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੁਖਮ ਧੁਨੀ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਨਿਲਤਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਸ੍ਪਨ੍ਦਰਸਾਂ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵਜਣ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਭਾਸਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਿਤਾਲੋਕਲਵਾਂ ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੀ ਝਿਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਪ੍ਤਾਂ ਚੇਤਯਤੇ ਨਿਜਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਜਃ । ਹृਤ੍ਸਂਸ੍ਥਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਸਲਿਲਂ ਦ੍ਰਵਤਾਮ੍ ਇਵ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਜਨਮਾ ਆਪਣੀ ਸਤਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸੁਖਮ ਰਸ ਵਾਂਗ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦੈਵਾਵਨਿਤਾਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤੈਕਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ ਅਜਃ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਗਨ੍ਧਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਉਰ੍ਵੀ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਲਾਮ੍ ਇਵ
ਉਹੀ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਨਿਮੇषਾਂਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਭਾਗਂ ਪ੍ਰਤੀਤਯਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਤਃ ਪ੍ਰਕਚਨਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਗੌਘਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਸਮਾਂ, ਪਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੜੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਕृਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਧ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਥੱਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।