ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਯਥਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਅਙ੍ਗਿਨੋ ऽਨਨ੍ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਜਗਦ੍ ਏਵਮ੍ ਅਨਙ੍ਗਸ੍ਯ ਖਾਤ੍ਮਨਃ ਖਾਤ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਅੰਗ-ਰਹਿਤ, ਖਾਲੀ-ਵਾਂਗ ਆਤਮਾ, ਖਾਲੀ-ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਾਦृਗ੍ ਏਕਨਰਸ੍ਵਪ੍ਨਯੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਨ੍ਯਨਰਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਤਾਦृਸ਼ਂ ਸਦਸਦ੍ਰੂਪਂ ਖਾਤ੍ਮੇਦਂ ਵ੍ਯੋਮਗਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਖਾਲੀ-ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸਰ੍ਗਾਦੌ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵ ਇਦਂ ਵਪੁਃ । ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਮਿਥਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਸਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵਮ੍
ਵੱਡੇ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰੂਪ ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਸੀ ਕਾਰਣ-ਬੰਧਨ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਮੁਕ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਯਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਮृਤਿਜੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਜੇ ਸਰ੍ਗੇ ਸ੍ਥਿਤੇਵ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਤਃ
ਜੇ ਇਸ ਮੁਕਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਯਾਦ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਾਦ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪੌਰਾਣਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਦੂਰਥਕੁਲਕ੍ਰਮਃ । ਸਮਮ੍ ਏਵ ਕਥਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਿਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦੂਰਥਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ?
ਚਿਤਸ੍ ਸਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮੁਖ੍ਯਾਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਂਵਿਦਃ । ਯਥਾ ਵਿਪੁਲਵਾਤ੍ਯਾਯਾਸ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਵਾਤਲੇਖਿਕਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਆਂਧੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਹਲਕੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸੋਚਾਂ ਮੁੱਖ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਾਨੁਭਾਵੇਨ ਤਥਾਰੂਪੇਣ ਸਂਵਿਦਃ । ਕਚਿਤਾਸ੍ ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਪ੍ਰਜਾਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਮ੍
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੋਚਾਂ ਰਾਜੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂਰੂਪਾਤ੍ ਕੁਲਾਜ੍ ਜਾਤੋ ਰਾਜਾਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਅਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ । ਕਚਿਤਾ ਇਤਿ ਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਵਿਦੋ ਵੈਦੂਰਥੇ ਪੁਰੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦੂਰਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ,' ਜਾਂ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਕਚਨੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਨ ਚ ਕਾਰਣਮਾਰ੍ਗਣਮ੍ । ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਹਾਮਣੇਰ੍ ਭਾਸਾਮ੍ ਇਵਾਨ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਏਵ ਕੁਲਾਚਾਰੋ ਰਾਜਾਸ੍ਯਾ ਭੁਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਵਿਦੂਰਥਵਿਦੋ ਰਤ੍ਨਾਦ੍ ਉਦਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਪ੍ਰਭਾ
ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੂਰਥ ਦੀ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਮੋਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਹੋਈ ਅਕਲ ਦੀ ਚਮਕ ਹੀ ਹਨ।
ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਜਨ੍ਤਵੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੇ ਯੇ ਸਰ੍ਗੇ ਯਦਾ ਯਦਾ । ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦ੍ਧਾਤੋਰ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਜਿਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤੀਵ੍ਰਵੇਗਵਤੀ ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਿਦ੍ ਅਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਸੈਵਾਯਾਤਿ ਪਰਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਸਾਮੋਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵੈਕਰੂਪਿਣੀ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬੇਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਰਨ ਅਡੋਲਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਮੋਖ ਦੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਬਲਵਦ੍ਵਿਦ੍ਵਿਲਾਸਾਨਾਮ੍ ਅਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚਿਦਾਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਚਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਤਿਯਤ੍ਨਾ ਜਯਤਿ ਸਾਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਵਿਦ ਆਤ੍ਮਸਾਤ੍ । ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਸਰਿਦ੍ ਅਮ੍ਭੋਧਿਗਾਮਿਨੀਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਯਥਾ
ਉਥੇ, ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੇਤਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਸਮਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਤਾਵਦ੍ ਯਤਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਯਾਵਦ੍ ਏਕੋ ਜਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ ਸਨ੍ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਇੱਥੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁੱਛੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਉਪਰਲੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਯਮਾਨੇषੁ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇषੁ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਏਵਂ ਸਰ੍ਗਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਪਰਮਾਣੁਕਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਅਣਗਿਣਤ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਤੇ ਮਿਟਣ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਰੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਇਹੀ ਗੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਜਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਭਿਤ੍ਤਿਮਤ੍
ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਆਭਾਸਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰੋ ਦ੍ਰष੍ਟृਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਬੋਧਸ਼੍ ਚ ਸੋ ऽਨੁਭੂਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਃ
ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਪੁष੍ਪਪਤ੍ਤ੍ਰਫਲਾਂਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਯਥੈਕਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥਿਤੋ ਦ੍ਰੁਮਃ । ਅਨਨ੍ਤਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਚੈਕ ਏਵ ਤਥਾ ਵਿਭੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ, ਫਲ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
ਮਾਤृਮੇਯਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਅਜਂ ਪਦਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਮृਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁਲਦੀ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯੋਦਯਾਸ੍ਤਮਯਵਸ੍ਤੁ ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਿਕ੍ਕਾਲਰੂਪ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਦ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਦਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਰਹਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਸੋਮ੍ਯਤ੍ਵਵੀਚਿਵਲਨਾਢ੍ਯਮ੍ ਇਵੈਕਮ੍ ਏਵ
ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸੱਚ, ਜੋ ਅਦਿ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ, ਨਾ ਡੁੱਬਣ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਨਾ ਦਿਸਾ, ਨਾ ਸਮਾਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਨਿਹਚਲ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧੈਕਵਿਭਾ ਵਿਭਾਤਿ । ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ੇ ਨਿਜਸ਼ੂਨ੍ਯਤੈਵ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾਃ ਕ੍ਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਲੀਅਤ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਫਿਰ ਦਵੈਤ, ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭੂਯਃ ਕਾਥਯ ਸਾਧੁ ਮੇ
'ਮੈਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ' ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਮਸ੍ਤਾਸ੍ ਸਮਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਵਿਦੋ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਯਤਃ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੈਕਮ੍ ਅਜਸ੍ ਤਤਃ
ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਇਕੋ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੈਤਾਃ ਪृਥਙ੍ ਨ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਕਲਾਰੂਪਮ੍ ਆਸਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
'ਸਭ', 'ਆਰੰਭ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਘੇਮ੍ਨਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਪृਥਗ੍ ਜਲਾਤ੍ । ਯਥਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਨ ਜਗਤ੍ ਪृਥਗ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੜੇ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਈਸ਼ ਏਵ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਤੁ ਨੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਹੇਮੈਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਤੁ ਹੇਮ ਨੋ
ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਸੋਨਾ ਹੀ ਕੜੇ ਆਦਿਕ ਦਾ ਅਸਲ ਹੈ, ਪਰ ਕੜੇ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾਵਯਵਿਨੋ ਰੂਪਮ੍ ਅਨੇਕਾਵਯਵਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਥਾਨਵਯਵਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਲ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵੇਦਨਂ ਪਰੇ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖੌਘਾਨਾਂ ਯਥਾ ਭੇਦੀ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਲੋਦਰੇ । ਤਥਾਨਨ੍ਯਜ੍ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਘਨੇ ਘਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਲਕੀਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਕਠੀ ਮਿਸ਼ਰੀਤ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ।