ਇਦਂ ਮੇ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸਰ੍ਵਕੋਵਿਦ । ਤਵ ਪਾਤੁਂ ਨ ਤृਪ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਪਾਤ੍ਰੈਰ੍ ਵਚੋऽਮृਤਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ।
ਸ ਸਰ੍ਗਤ੍ਰਿਤਯੇ ਕਾਲੋ ਲੀਲਾਭਰ੍ਤੁਰ੍ ਹਿ ਯੋਗਤਃ । ਸ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰਕਃ
ਤਿੰਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਇਹ ਇਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਮਹੀਨਾ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਬਹੁਵਰ੍षਾਣਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਸੁਪੇਲਵਃ । ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਮਹਾਦੀਰ੍ਘਃ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਥਿਤਃ
ਕਦੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਮੇ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਸਕृਚ੍ ਛ੍ਰੁਤਂ ਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਲੋष੍ਟੇ ਯਥਾ ਜਲਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡਲੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯੇਨ ਯੇਨ ਯਦਾ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਸਂਵੇਦ੍ਯਤੇ ऽਨਘ । ਤੇਨ ਤੇਨ ਤਦਾ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਸਮਨੁਭੂਯਤੇ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜੋ ਕੁਝ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਵਿषਂ ਯਾਤਿ ਸਦੈਵਾਮृਤਵੇਦਨਾਤ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਮਿਤ੍ਰਸਂਵਿਤ੍ਤਿਵੇਦਨਾਤ੍
ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਜਦੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭਾਵਿਤਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਜਂ ਵਪੁਃ । ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਵਸ਼ਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੋਚ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ, ਓਹੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਚਨੈਕਾਤ੍ਮਿਕੈषਾ ਚਿਦ੍ ਯਥਾ ਕਚਤਿ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਤਥਾ ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਕਾਰਣਾਤ੍
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਝਟ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਮੇषੇ ਯਦਿ ਕਲ੍ਪੌਘਂ ਪ੍ਰਵਿਦਨ੍ ਪਰਿਵਿਨ੍ਦਤੇ । ਨਿਮੇष ਏਵ ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੁਗ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਕਲ੍ਪੇ ਯਦਿ ਨਿਮੇषਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਤਤਃ । ਨਿਮੇषੀਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪਾਤ੍ਮਿਕਾ ਹਿ ਚਿਤ੍
ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਯੁਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੁਗ ਝਟ ਪਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਃਖਿਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾ ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸੁਖਿਨਸ੍ ਸੈਵ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਵੇਤ੍ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਤ ਯੁਗ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਰਾਤ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਲ ਯੁਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਪਲ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚ ਮृਤ੍ਵਾ ਜਾਤੋ ऽਹਂ ਤਰੁਣੋ ऽਹਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਾਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਯੋਜਨਸ਼ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਲੈਣਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਣਾ, ਇੱਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਤੇ ਸੌ ਜੋਜਨ ਦੂਰ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਿ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ऽਨੁਭੂਤਵਾਨ੍ । ਲਵਣੋ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਆਯੁਰ੍ ਏਕਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ ਸ਼ਤਮ੍
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀਏ; ਲਵਣ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ।
ਯੋ ਨਿਮੇषਃ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸ ਮਨੋਰ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਮੁਨੇਃ । ਜੀਵਿਤਂ ਯਦ੍ ਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਦਿਨਂ ਕਿਲ ਚਕ੍ਰਿਣਃ
ਜੋ ਪਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੂ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ; ਮਨੂ ਦੀ ਉਮਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਦਿਨਾਨਿ ਨ ਰਾਤ੍ਰਯਃ । ਨ ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਨ ਚ ਜਗਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਮਾਪਿ ਯੋਗਿਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹਨ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਯੋਗੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਮਧੁਰਂ ਕਟੁਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕਟੁਭਾਵੇਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍ । ਕਟ੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਯਾਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਮਧੁਰਤ੍ਵੇਨ ਚੇਤਿਤਮ੍
ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੜਵੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਕੜਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕੜਵਾ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿषਨ੍ ਮਿਤ੍ਰਂ ਰਿਪੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰਿਪੁਸ੍ ਸੁਹृਤ੍ । ਭਵਤੀਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਥਾਸਂਵੇਦਨਂ ਜਗਤ੍
ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੈਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ; ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਭ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਯੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪਾਠਜਪਾਦਯਃ । ਏषਾਂ ਸਂਵੇਦਨਾਭ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਸਾਤ੍ਮਤਾ
ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰਨਾ—ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅਪਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੌਰ੍ ਯਾਯਿਨਾਂ ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵੇਦਨਾਤ੍ ਤੁ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਅਵੇਦਨਾਦ੍ ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਨੈषਾ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਯਾਤਰੀ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨੌਕਾ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਨੌਕਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਆਕੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਵੇਦਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृਕ੍ਸ਼੍ਵ੍ ਇਵ । ਵੇਦਨਾਤ੍ ਪੀਤਮ੍ ਆਨੀਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਖਾਲੀਪਣ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਚਿੱਟਾ ਸੁਆਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਦ੍ਵਦ੍ ਉਤ੍ਸਵਃ ਖੇਦਂ ਕਰੋਤਿ ਪਰਿਮੋਹਿਨਃ । ਕੁਡ੍ਯੇ ऽਪਿ ਖ ਇਵਾਚਾਰੋ ਦृष੍ਟੋ ਧਾਤੁਵਿਕਾਰਿਣਃ
ਉਤਸਵ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਾਂਗ, ਗਹਿਰੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਔਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੰਧ 'ਚ ਵੀ ਵਿਹਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਮੂਢਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪਕਰ੍षਤਿ । ਵੇਦਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਨਿਤਾ ਜਾਗ੍ਰਤੀਵ ਰਤਿਪ੍ਰਦਾ
ਝੂਠਾ ਦੈਤ ਭਟਕਿਆਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਨਾਰੀ ਵੀ ਜਾਗਦੇ ਵਾਂਗ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਥਾਭ੍ਯਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਨਭਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਭ ਏਵ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਖੁਰਚ੍ਛਾਯਾਨਟਵृਤ੍ਤਮ੍ ਇਵਾਤਤਮ੍ । ਗਗਨੇ ਮਾਨਸਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਜਗਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਵਸ੍ਤੁ ਤਤ੍
ਸੌ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਗਤ ਦਾ ਹਿਲਣਾ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਪਿਸ਼ਾਚਸ੍ਯ ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਅਨਾਕृਤਿ । ਕਾਯਾਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਅਰੋਧਕਮ੍ ਅਭਿਤ੍ਤਿਮਤ੍
ਝੂਠੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਭੂਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੀ ਸੀਮਿਤਤਾ ਹੈ, ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰਾਂ ਹਨ।
ਇਦਂ ਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ਆਭਾਸਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਿਤਃ । ਅਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸੁਪ੍ਤਾਯਾ ਨਰਸ੍ਯੇਵੋਦਿਤਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਖਾਈ, ਮਨ ਵੱਲੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਨਵੀਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਖਾਤਾਸ਼੍ ਚੇਤਤਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਃ । ਪਰਮਾਰ੍ਥਮਹਾਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ ਸृष੍ਟੀਸ਼੍ ਚੇਤਤਿ ਤਾਦृਸ਼ਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਘੜਾਈ ਹੋਇਆ ਲੱਕੜ ਦਾ ਥੰਮ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਥੰਮ — ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ — ਵੀ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਸ਼ੋ ਮਾਨਵਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਮਹਾਭਟੈਃ । ਤਾਦृਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਬੁਦ੍ਧ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਤृਣਗੁਲ੍ਮਲਤਾਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਰਸਃ । ਵਾਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਭੂਮੌ ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਃ ਪਰੇ ਪਦੇ
ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ, ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਸਰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਕਨਕੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨੁਨ੍ਮਿषਤ੍ । ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਰੇ ਸਰ੍ਗਃ ਖਾਤ੍ਮਾ ਵਲ੍ਗਨ੍ਨ੍ ਅਣਾਵ੍ ਅਣੌ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਖੁਬੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਛੁਪੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾ ਉੱਚੀ, ਖਾਲੀ-ਵਾਂਗ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।