ਸ਼ਾਨ੍ਤੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਸਤ੍ਤਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਮਨਂ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਸਤੋ ਹਿ ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨਾਸਤਸ੍ ਤੁ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਤਿਤਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਕਾਸ਼ਰੂਪੇਣ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਖਰੂਪਕਮ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕੀਭੂਤਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰੋਪਮਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਜਿਹੀ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤੇਨੇਦਂ ਚਿਦ੍ਭਾਸੈਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ । ਸਾਧਿਤਂ ਯਦ੍ ਅਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤਨ੍ ਨ ਦ੍ਵ੍ਯਾਤ੍ਮ ਨ ਸਾਧਿਤਮ੍
ਇਹ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੋ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ।
ਸਂਵਿਦ੍ ਯਥਾ ਯਾ ਯਤਤੇ ਸਾ ਤਥਾ ਬਾਹ੍ਯਲੇਖਿਕਾ । ਵਿਸृਤਾ ਸृष੍ਟਿਚਿਨ੍ਨਦ੍ਯਾਂ ਯਾਵਦ੍ ਯਤ੍ਨਾਨ੍ ਨ ਬੋਧਿਤਾ
ਚੇਤਨਾ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੀ ਰੂਪ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਰਚਨਾ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਯਤਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਾਵਭਾਸੋ ऽਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਪਰਮਾਣੁਕਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਤੱਕ।
ਏਵਮ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਮੁਧਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਃ ਕਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕੇਵ ਵਾਸਨਾ । ਕਾਸ੍ਥਾ ਕਾ ਨਿਯਤਿਃ ਕੇਹਾ ਕਾਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਤੋਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਸ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਭੁਲਾਵੇ ਦੀ ਕੀ ਹਕੀਕਤ, ਕੀ ਲਗਨ, ਕੀ ਹਾਲਤ, ਕੀ ਕਿਸਮਤ, ਕੀ ਰੂਪ, ਤੇ ਕੀ ਲਾਜਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਂ ਚੈਤਦ੍ ਯਥਾਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਮਾਯੈਵੈਵਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੇਯਂ ਨ ਚ ਮਾਯਾਸ੍ਤਿ ਕਾਚਨ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਭਿੰਨ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਤਹੀਨ ਮਾਯਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾਯਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਪਰਮਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਭਗਵਂਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ । ਦਾਵਾਰ੍ਚਿਰ੍ਦृਸ਼੍ਯਕਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਦਾਹਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਕਲੈਨ੍ਦਵੀ
ਵਾਹ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਦੀ ਠੰਡੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਹੋ ਨੁ ਸੁਚਿਰੇਣੈਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਮਯਾ ਯਥੇਦਂ ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਯਾਦृਕ੍ ਚੇਦਂ ਯਤੋ ਯਦਾ
ਵਾਹ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇਹ ਅਟੱਲ ਗਿਆਨ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ: ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮੀਵ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਿਰ੍ਵਾਮੀਵਾਵਿਕਲ੍ਪਨਃ । ਏਤਦ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟਿषੁ
ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ, ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਮੇ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸਰ੍ਵਕੋਵਿਦ । ਤਵ ਪਾਤੁਂ ਨ ਤृਪ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਪਾਤ੍ਰੈਰ੍ ਵਚੋऽਮृਤਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ।
ਸ ਸਰ੍ਗਤ੍ਰਿਤਯੇ ਕਾਲੋ ਲੀਲਾਭਰ੍ਤੁਰ੍ ਹਿ ਯੋਗਤਃ । ਸ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰਕਃ
ਤਿੰਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਇਹ ਇਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਮਹੀਨਾ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਬਹੁਵਰ੍षਾਣਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਸੁਪੇਲਵਃ । ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਮਹਾਦੀਰ੍ਘਃ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਂ ਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਥਿਤਃ
ਕਦੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਮੇ ਭਗਵਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਸਕृਚ੍ ਛ੍ਰੁਤਂ ਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਲੋष੍ਟੇ ਯਥਾ ਜਲਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡਲੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯੇਨ ਯੇਨ ਯਦਾ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਸਂਵੇਦ੍ਯਤੇ ऽਨਘ । ਤੇਨ ਤੇਨ ਤਦਾ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਸਮਨੁਭੂਯਤੇ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜੋ ਕੁਝ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮृਤਤ੍ਵਂ ਵਿषਂ ਯਾਤਿ ਸਦੈਵਾਮृਤਵੇਦਨਾਤ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਮਿਤ੍ਰਸਂਵਿਤ੍ਤਿਵੇਦਨਾਤ੍
ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਜਦੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭਾਵਿਤਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਜਂ ਵਪੁਃ । ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਵਸ਼ਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੋਚ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ, ਓਹੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਚਨੈਕਾਤ੍ਮਿਕੈषਾ ਚਿਦ੍ ਯਥਾ ਕਚਤਿ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍ । ਤਥਾ ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੈਕਕਾਰਣਾਤ੍
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਝਟ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਮੇषੇ ਯਦਿ ਕਲ੍ਪੌਘਂ ਪ੍ਰਵਿਦਨ੍ ਪਰਿਵਿਨ੍ਦਤੇ । ਨਿਮੇष ਏਵ ਤਤ੍ ਕਲ੍ਪੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੁਗ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਕਲ੍ਪੇ ਯਦਿ ਨਿਮੇषਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਤਤਃ । ਨਿਮੇषੀਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪਾਤ੍ਮਿਕਾ ਹਿ ਚਿਤ੍
ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਯੁਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੁਗ ਝਟ ਪਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤਨਾ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਃਖਿਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾ ਕਲ੍ਪਸ੍ ਸੁਖਿਨਸ੍ ਸੈਵ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਵੇਤ੍ ਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪਸ਼੍ ਚ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਤ ਯੁਗ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਰਾਤ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਲ ਯੁਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਪਲ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚ ਮृਤ੍ਵਾ ਜਾਤੋ ऽਹਂ ਤਰੁਣੋ ऽਹਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਾਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਯੋਜਨਸ਼ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮ ਲੈਣਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਣਾ, ਇੱਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਤੇ ਸੌ ਜੋਜਨ ਦੂਰ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਿ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ऽਨੁਭੂਤਵਾਨ੍ । ਲਵਣੋ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਆਯੁਰ੍ ਏਕਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ ਸ਼ਤਮ੍
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀਏ; ਲਵਣ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ।
ਯੋ ਨਿਮੇषਃ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸ ਮਨੋਰ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਮੁਨੇਃ । ਜੀਵਿਤਂ ਯਦ੍ ਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਦਿਨਂ ਕਿਲ ਚਕ੍ਰਿਣਃ
ਜੋ ਪਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੂ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ; ਮਨੂ ਦੀ ਉਮਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਦਿਨਾਨਿ ਨ ਰਾਤ੍ਰਯਃ । ਨ ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਨ ਚ ਜਗਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਮਾਪਿ ਯੋਗਿਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹਨ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਯੋਗੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਮਧੁਰਂ ਕਟੁਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕਟੁਭਾਵੇਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍ । ਕਟ੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਯਾਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਮਧੁਰਤ੍ਵੇਨ ਚੇਤਿਤਮ੍
ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੜਵੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਕੜਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕੜਵਾ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿषਨ੍ ਮਿਤ੍ਰਂ ਰਿਪੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰਿਪੁਸ੍ ਸੁਹृਤ੍ । ਭਵਤੀਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਥਾਸਂਵੇਦਨਂ ਜਗਤ੍
ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੈਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ; ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਭ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਪਦਾਰ੍ਥਾ ਯੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪਾਠਜਪਾਦਯਃ । ਏषਾਂ ਸਂਵੇਦਨਾਭ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਸਾਤ੍ਮਤਾ
ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰਨਾ—ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅਪਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੌਰ੍ ਯਾਯਿਨਾਂ ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵੇਦਨਾਤ੍ ਤੁ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਅਵੇਦਨਾਦ੍ ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਨੈषਾ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਯਾਤਰੀ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨੌਕਾ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਨੌਕਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਆਕੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਵੇਦਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृਕ੍ਸ਼੍ਵ੍ ਇਵ । ਵੇਦਨਾਤ੍ ਪੀਤਮ੍ ਆਨੀਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਖਾਲੀਪਣ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਚਿੱਟਾ ਸੁਆਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।