ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਤਥਾਸਤ੍ਯਮ੍ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਭ੍ਰਮਤੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਇਵ ਸਰ੍ਪਤ੍ਵਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ
ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ 'ਸੱਪ' ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਨੋਜਾਤਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਵਿਡਮ੍ਬੇਨ ਦृਗ੍ ਏਵੇਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾਰੂਢਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ ਨਕਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਪਲਮ੍ਭਂ ਸਰ੍ਗਾਖ੍ਯਂ ਸ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੋ ऽਨੁਭਵਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਚਿਰਮ੍ ਆਵृਤ੍ਤਦੇਹਾਤ੍ਮਾ ਭੂਚਕ੍ਰਸ੍ਫੁਰਣਂ ਯਥਾ
ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਲ੍ ਲੋਕੈਃ ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤੋ ਯੋਗਿਨੋ ਨਿਜਾਮ੍ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾਂ ਦੇਹਃ ਕੀਦृਸ਼ੋ ऽਯਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ?
ਦੇਹਾਦ੍ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਦੇਹਵਿਨਾਸ਼ਦਾ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹੇ ਹਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਵਿਕਸ੍ਵਰਾ
ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਤਾਪੇ ਹਿਮਕਣਸ਼੍ ਸ਼ਰਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਿਤੋ ऽਮ੍ਬੁਦਃ । ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਯੋਗਿਦੇਹਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਹਿਮ ਦਾ ਕਣ ਜਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ ਬੱਦਲ ਦਿਸ ਕੇ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਯੋਗੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਦਿਸ ਕੇ ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਝਗਿਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਥਵਾ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਯੋਗਿਦੇਹੋ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਯੋਗਿਭਿਃ ਪੁਰੋ ਵੇਗਾਤ੍ ਪ੍ਰੋਡ੍ਡੀਨ ਇਵ ਖੇ ਖਗਃ
ਕਈ ਵਾਰ ਯੋਗੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੋਰ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਦਿੱਖਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਮृਤੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਂਚਿਦ੍ ਯੋਗਿਨਮ੍ ਅਗ੍ਰਗਾਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦੇਹਾਤ੍ਮ ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸਤ੍ਯਬੋਧੇਨ ਰਜ੍ਜੂਨਾਂ ਸਰ੍ਪਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਆਉਣ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਰੱਸੀ ਪਛਾਣ ਲੈਣ ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋ ਦੇਹਃ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਃ ਕਥਂ ਕੁਤਃ । ਸ੍ਥਿਰਂ ਤਦ੍ ਏਵਂ ਯਦ੍ ਅਭੂਦ੍ ਅਬੋਧਃ ਕੇਵਲਂ ਗਤਃ
ਸਰੀਰ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਥੋਂ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਮੀ ਭੁੱਲ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਤਾਂ ਯਾਤਿ ਆਧਿਭੌਤਿਕ ਏਵ ਕਿਮ੍ । ਉਤਾਨ੍ਯ ਇਤਿ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯੇਨੋਹ੍ਯ ਇਵ ਨ ਪ੍ਰਭੋ
ਕੀ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮਾਹਰ ਜੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਬਹੁਸ਼ੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮੇ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਸਿ ਕਿਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਮ੍ । ਆਤਿਵਾਹਿਕ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਹਾਧਿਭੌਤਿਕਃ
ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ? ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੈ; ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਯੈਵਾਭ੍ਯਾਸਤੋ ऽਭ੍ਯੇਤਿ ਸਾਧਿਭੌਤਿਕਤਾਮਤਿਃ । ਯਦਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸੈਵਾਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪੂਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਾਰਨਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਹਾਲਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਭਿਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮੁਧਾਗ੍ਰਹਃ । ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਰਸ੍ਯੇਵ ਬੋਦ੍ਧੁਰ੍ ਬੋਧਾਨ੍ ਨਿਰਾਮਯਾਤ੍
ਫਿਰ ਭਾਰੀਪਣ, ਸਖ਼ਤੀ, ਠੋਸਪਣ ਅਤੇ ਗਲਤ ਫੜਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਾਫ ਚਿੱਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲਘੁਤੂਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸ੍ ਤਤਸ੍ ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਯਥਾ ਦੇਹੋ ਲਘੂਭਵੇਤ੍
ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੂਈ ਵਰਗਾ ਹਲਕਾਪਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਸੁਪਨਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾੰ ਸਰੀਰ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਬੋਧਾਦ੍ ਅਯਂ ਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਥੂਲਵਤ੍ ਪ੍ਲੁਤਿਮਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਅਨੇਕਦਿਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹੇ ਪਰਿਣਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੋਟਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਉੱਡਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹੇ ਸ਼ਵੇ ਦਗ੍ਧੇ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਈਯੁषਾਮ੍ । ਲਘੁਦੇਹਾਨੁਭਵਨਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂਭਾਵਿ ਵੈ ਤਥਾ
ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਰ ਕੇ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਲਕੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਬੋਧਾਤਿਸ਼ਯਾਦ੍ ਏਤਿ ਜੀਵਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਯੋਗਿਨਾਮ੍ । ਉਦਿਤਾਯਾਂ ਸ੍ਮृਤੌ ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਾਗਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਜਦ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਨਾਲ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਸ਼ਸ੍ ਸ ਭਵੇਦ੍ ਦੇਹਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ੋ ऽਯਂ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨਃ । ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਮ੍ ਇਯਂ ਭਾਤਿ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਇਵ ਭੁਜਙ੍ਗਤਾ । ਕਿਂ ਨष੍ਟਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਨष੍ਟਾਯਾਂ ਜਾਤਾਯਾਂ ਕਿਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਜਾਗਰਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦੇਹ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭ੍ਰਮ, ਰੱਸੀ 'ਚ ਸੱਪ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਂਗ, ਅਸਲ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਗੁਆਚਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤੇ ਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਾ ਲੀਲੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਯਦਿ । ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤਯਾ ਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਿਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਜੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਹੌਲ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਗਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ 'ਚ ਕੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?
ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਦੁਃਖਿਤੇਯਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਵਯਸ੍ਯਾ ਕਾਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਯੇਯਂ ਕੁਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਉਪਾਗਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੋਚਣਗੇ: 'ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੱਥੇ ਦੁਖੀ ਬੈਠੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।'
ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਕ ਇਵਾਤ੍ਰੈषਾਂ ਪਸ਼ਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਿਵੇਕਿਨਃ । ਯਥਾਦृष੍ਟਂ ਵਿਚੇष੍ਟਨ੍ਤੇ ਕੁਤ ਏषਾਂ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਜੋ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਥਾ ਲੋष੍ਟੋ ਲੁਠਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਵਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਾਜ੍ਞਜਨਤਾ ਤਥਾਦ੍ਰ੍ਯਗ੍ਨਿਸੁਰਾਦਿਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਡੱਲਾ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੁੱਕ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਲੋਕ ਅੱਗ, ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਜਾਣੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਪੁਰ੍ ਬੋਧੇਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਥੈਵੇਹਾਧਿਭੌਤਿਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਦੇਹ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਗਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ।
ਭਗਵਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਿਖਰੀ ਪ੍ਰਬੋਧੇ ਕ੍ਵੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਇਤਿ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਸ਼ਰਦਭ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਨਿਲਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭ੍ਰਮੇ ऽਥ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਪਦਾਰ੍ਥਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਦਯਃ । ਸਂਵਿਦੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਮਿਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਲਂ ਯਥਾ
ਸੁਪਨੇ, ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ; ਇਹ ਹਿਲਚਲਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਯ ਯਥਾ ਵਾਯੋਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੀ ਤੁ ਤੇਨੈਵ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਕਤ੍ਵਂ ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਲਚਲ ਆਪਣੇ ਸੁੱਕੂਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਚਲਚਲ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਰ੍ਥਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਨ ਕਦਾਚਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਪਯਸੋਰ੍ ਯਥਾ ਵਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਾਤਯੋਃ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਦੋਹਰਾਪਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਲਚਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤਾਬੋਧਸ੍ ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸੈषਾ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਿਕੋਦਿਤਾ
ਜੇ ਇੱਥੇ ਦੋਹਰਾਪਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਦੋਹਰਾਪਨ ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਕਿਲ ਕੀਦृਸ਼ੀ । ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਦੋਹਰਾਪਨ ਬੇਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।