ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਪਦ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਯਤ੍ਰੈਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਧਿਕੋ ਜਯੀ
ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋ ਚਿੰਤਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਦਾਤੁਃ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਚੇਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਤਤ੍ ਤਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤਮਤਿਰ੍ ਨੋ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰੇਤਧਿਯਾਸ਼ੁ ਸਾ
ਜੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੁਰੰਤ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਜਯੋ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਤਿਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਛੁਭੇਨ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ੁਭਾਭ੍ਯਾਸਮ੍ ਉਪਾਹਰੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਧਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਾਸਨਾ ਸਮੁਦੇਤਿ ਚੇਤ੍ । ਤਨ੍ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਾਦੌ ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਦਯਃ ਕੁਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਚਿੰਤਨ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਧਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕਾਰਣੈਸ੍ ਸਮੁਦੇਤੀਦਂ ਕੈਸ੍ ਤਦਾ ਸਹਕਾਰਿਭਿਃ । ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਵਾਸਨਾ ਕੁਤਃ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਹਾਭਾਗ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਕਦਾਚਨ । ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਰ੍ਗਾਦੌ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ। ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ । ਨੇਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨ ਚ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਕਾਚਨ
ਜਦੋਂ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਧੇਤੋਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ । ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕਚਦ੍ਰੂਪਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ ਚਾਗ੍ਰੇ ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼ਤੈਃ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮ ਏਵ ਤੇ । ਏਤਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋ ऽਯਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਕਥਾਂ ਸ਼ृਣੁ
ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ।
ਤਤ੍ ਤੇ ਦਦृਸ਼ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਸੁਨ੍ਦਰੋਦਰਮ੍ । ਕੀਰ੍ਣਂ ਪੁष੍ਪੋਪਕਾਰੇਣ ਵਸਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸ਼ੀਤਲਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਹਲ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਜਾਵਟ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਵਸੰਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਚਾਰਸਾਰਮ੍ਭਰਾਜਧਾਨ੍ਯਾਂ ਸਮਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਮਨ੍ਦਾਰਕੁਨ੍ਦਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਵृਨ੍ਦਾਮ੍ਬਰਵਲਚ੍ਛਵਮ੍
ਉਹ ਮਹਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਾਰ ਤੇ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਰਸ਼ਮੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸ਼ਵਸ਼ਯ੍ਯਾਸ਼ਿਰਸ੍ਸ੍ਥਾਗ੍ਰ੍ਯਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਾਦਿਮਙ੍ਗਲਮ੍ । ਅਨਿਵृਤ੍ਤਗृਹਦ੍ਵਾਰਗਵਾਕ੍ਸ਼ਕਠਿਨਾਰ੍ਗਲਮ੍
ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਪੂਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਸੇਜ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਡੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਦ੍ਦੀਪਿਕਾਲੋਕਸ਼੍ਯਾਮਲਾਮਲਭਿਤ੍ਤਿਕਮ੍ । ਗृਹੈਕਦੇਸ਼ਸਂਸੁਪ੍ਤਮੁਖਸ਼੍ਵਾਸਸਸੀਤ੍ਕृਤਮ੍
ਉਸ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀਆਂ ਸਨ, ਮਰਦੇ ਦੀਏ ਦੀ ਮੰਦ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹਾ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਘਰ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਕਲੋਦਰਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ਤਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਨਿਰ੍ਜਿਤਪੁਰਨ੍ਦਰਮਨ੍ਦਿਰਰ੍ਦ੍ਧਿ । ਵੈਰਿਞ੍ਚਪਦ੍ਮਮੁਕੁਲਾਨ੍ਤਰਚਾਰੁਸ਼ੋਭਾ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਅਬ੍ਦਮ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਕਾਨ੍ਤਮ੍
ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਦੋਂ ਵਿੰਡਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆਈ, ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚੰਦਨੀ ਨਾਲ ਨਿਕਰਦੀ ਸੋਭਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੌਂਪਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਤੋ ਦਦृਸ਼ਤੁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਵਸ਼ਯ੍ਯੈਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾਮ੍ । ਲੀਲਾਂ ਵਿਦੂਰਥਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਮृਤਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾਗਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲੀ ਸੇਜ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਿਦੂਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਆਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਗ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਮਾਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੇਹਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਕਾਰਸਦृਸ਼ਸਰ੍ਵਰੂਪਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀਮ੍
ਉਹ ਪੂਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ: ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਯਵਯਵਸ੍ਪਨ੍ਦਾਂ ਪ੍ਰਾਗਮ੍ਬਰਪਰਾਵृਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਗ੍ਭੂषਣਭਰਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਕੇਵਲਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਈ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਥੇ ਹੀ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹੀ।
ਗृਹੀਤਚਾਮਰਾਂ ਚਾਰੁ ਵੀਜਯਨ੍ਤੀਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ । ਮੌਨਸ੍ਥਾਂ ਵਾਮਹਸ੍ਤਸ੍ਥਵਦਨੇਨ੍ਦੁਤਯਾਨਤਾਮ੍
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਚਾਮਰ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ; ਚੁੱਪ ਰਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭੂषਣਾਂਸ਼ੁਲਤਾਪੁष੍ਪੈਃ ਫੁਲ੍ਲਾਮ੍ ਇਵ ਵਨਸ੍ਥਲੀਮ੍ । ਕੁਰ੍ਵਾਣਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਾਲਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਵਰ੍षਣਮ੍
ਗਹਿਣਿਆਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸृਜਨ੍ਤੀਮ੍ ਆਤ੍ਮਲਾਵਣ੍ਯਾਦ੍ ਬਿਨ੍ਦੂਨ੍ ਇਨ੍ਦੂਨ੍ ਇਵੋਦਿਤਾਨ੍ । ਨਰਾਧਿਪਾਤ੍ਮਨੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ਇਵ ਸਮਾਗਤਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਉਦਿਤਾਂ ਪੁष੍ਪਸਮ੍ਭਾਰਾਦ੍ ਇਵ ਪੁष੍ਪਾਕਰਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । ਭਰ੍ਤੁਰ੍ ਵਦਨਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਦृष੍ਟਿਮ੍ ਇਵ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਨਵੇਂ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਚਲ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਮ੍ਲਾਨਵਦਨਾਂ ਮ੍ਲਾਨਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ ਇਵ । ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾ ਲਲਨਾ ਦृष੍ਟਾ ਤਯਾ ਤੇ ਤੁ ਨ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤੇ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੇ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਸਾ ਨ ਤਾਵਤ੍ ਤਥੋਦਿਤਾ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੁਰਝਾਇਆ ਚੰਦ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸਾ ਪੂਰ੍ਵਲੀਲਾ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਦੇਹਕਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸਹਿਤਾ ਗਤਾਭੂਦ੍ ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਿਤਮ੍
ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਪੁਰਾਣੀ ਲੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਚ ਲੀਲਾ ਯਾ ਦੇਹਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਕਿਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕ੍ਵ ਵਾਯਾਤ ਇਤਿ ਮੇ ਕਥਯ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੁਣ ਲੀਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਥੇ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈ, ਤੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ?
ਕ੍ਵਾਸੀਲ੍ ਲੀਲਾਸ਼ਰੀਰਂ ਤਤ੍ ਕੁਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਸਤ੍ਯਤਾ । ਸਾ ਕਿਲ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਾਭੂਜ੍ ਜਲਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਮਰਾਵ੍ ਇਵ
ਉਹ ਲੀਲਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲਾਵਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥੈਵ ਬੋਧੇ ਲੀਲਾਸੌ ਪਰਿਣਾਮਮ੍ ਇਤਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਪਰੇ ਤਥੈਵ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਦ੍ ਧਿਮਵਦ੍ਗਲਿਤਂ ਵਪੁਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੀਲਾ ਜਾਗਣ ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬਦਲ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਪਰਬਤ ਤੇ ਹਿਮ ਪਿਘਲਣ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਸ੍ਯ ਕਾਲੇਨਾਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ਭ੍ਰਮਃ । ਆਧਿਭੌਤਿਕਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਰਜ੍ਜੁਭੁਜਙ੍ਗਵਤ੍
ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਕਿ 'ਮੈਂ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਹਾਂ', ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹੇਨ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਵਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਭੂਮ੍ਯਾਦਿ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯੈਵ ਕृਤਂ ਤਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਧਿਭੌਤਿਕਮ੍
ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭੂਮੀ ਆਦਿ—ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਨਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸ੍ਤਵੇਨ ਤੁ ਰੂਪੇਣ ਭੂਮ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਾਧਿਭੌਤਿਕਃ । ਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨ ਚਾਰ੍ਥੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੌ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾ ਤਾਂ ਨਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ — ਇਹ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਪੁਂਸੋ ਹਰਿਣਕੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਸ੍ਯੋਦਿਤਾ ਮਤਿਃ । ਸ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਤਿ ਮृਗਂ ਸ੍ਵਮृਗਤ੍ਵਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸੋਚੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹਿਰਣ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਹਿਰਣ ਵਾਲੀ ਪਛਾਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਲੱਭੇਗਾ?