ਪਿਣ੍ਡੋ ऽਥ ਦੀਯਤਾਂ ਮਾਤ੍ਰੇ ਪਿਣ੍ਡੋ ਦਤ੍ਤੋ ਮਮੇਤਿ ਚੇਤ੍ । ਵਾਸਨਾ ਹृਦਿ ਸਂਰੂਢਾ ਤਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਫਲਭਾਙ੍ ਨਰਃ
ਜੇ ਪਿੰਡ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ', ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਯਃ । ਸਦੇਹੇषੁ ਵਿਦੇਹੇषੁ ਨ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਉਸੇ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਸਪਿਣ੍ਡੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿष੍ਪਿਣ੍ਡੋ ऽਪਿ ਹਿ ਪਿਣ੍ਡਵਾਨ੍ । ਨਿष੍ਪਿਣ੍ਡੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਪਿਣ੍ਡੋ ऽਪਿ ਨ ਪਿਣ੍ਡਵਾਨ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਬੰਧੀ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਬੰਧੀ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਯਥਾਭਾਵਨਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਹਿ ਸਤ੍ਯਤਾ । ਭਾਵਨਾ ਚ ਪਦਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਃ ਕਾਰਣੇਭ੍ਯ ਉਦੇਤਿ ਹਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਾਸਨਯਾ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਵਿषਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮृਤਾਯਤੇ । ਅਸਤ੍ਯਸ੍ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਭਾਵਨਾਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਸੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਕਾਰ੍ਯਤਾ ਕਾਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਭੋ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਭਵ
ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਰੱਖ ਕਿ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਆ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵੈਕਤਯਾ ऋਤੇ
ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ—ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਤੱਕ। ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਦ੍ ਏਵ ਵਾਸਨਾ ਸੈਵ ਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸੈਵਮ੍ ਅਨ੍ਯੇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਸਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਃ ਪ੍ਰੇਤੋ ਵਾਸਨਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ ਸੁਹृਦਾ ਭੂਰਿਧਰ੍ਮਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੂਣ ਨਹੀਂ,' ਤੇ ਜੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸਤ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਪੂਣ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ—
ਤਤ੍ਰ ਚਾਤ੍ਰ ਸ ਕਿਂ ਧਰ੍ਮੋ ਨष੍ਟਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਉਤ ਭਾਵਨਮ੍ । ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਥਾਦ੍ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਰ੍ਥਾਦ੍ ਭਾਵਨਾਤ੍ ਕਿਂ ਬਲਾਧਿਕਮ੍
ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਸੱਚੀ ਮਤਲਬ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਝੂਠੀ ਮਤਲਬ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਪਦ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਯਤ੍ਰੈਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਧਿਕੋ ਜਯੀ
ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋ ਚਿੰਤਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਦਾਤੁਃ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਚੇਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਤਤ੍ ਤਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤਮਤਿਰ੍ ਨੋ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰੇਤਧਿਯਾਸ਼ੁ ਸਾ
ਜੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੁਰੰਤ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਜਯੋ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਤਿਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਛੁਭੇਨ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ੁਭਾਭ੍ਯਾਸਮ੍ ਉਪਾਹਰੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਧਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਾਸਨਾ ਸਮੁਦੇਤਿ ਚੇਤ੍ । ਤਨ੍ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਾਦੌ ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਦਯਃ ਕੁਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਚਿੰਤਨ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਧਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕਾਰਣੈਸ੍ ਸਮੁਦੇਤੀਦਂ ਕੈਸ੍ ਤਦਾ ਸਹਕਾਰਿਭਿਃ । ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਵਾਸਨਾ ਕੁਤਃ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਹਾਭਾਗ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਕਦਾਚਨ । ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਰ੍ਗਾਦੌ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ। ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ । ਨੇਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨ ਚ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਕਾਚਨ
ਜਦੋਂ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਧੇਤੋਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ । ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕਚਦ੍ਰੂਪਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ ਚਾਗ੍ਰੇ ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼ਤੈਃ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮ ਏਵ ਤੇ । ਏਤਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋ ऽਯਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਕਥਾਂ ਸ਼ृਣੁ
ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ।
ਤਤ੍ ਤੇ ਦਦृਸ਼ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਸੁਨ੍ਦਰੋਦਰਮ੍ । ਕੀਰ੍ਣਂ ਪੁष੍ਪੋਪਕਾਰੇਣ ਵਸਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸ਼ੀਤਲਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਹਲ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਜਾਵਟ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਵਸੰਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਚਾਰਸਾਰਮ੍ਭਰਾਜਧਾਨ੍ਯਾਂ ਸਮਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਮਨ੍ਦਾਰਕੁਨ੍ਦਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਵृਨ੍ਦਾਮ੍ਬਰਵਲਚ੍ਛਵਮ੍
ਉਹ ਮਹਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਾਰ ਤੇ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਰਸ਼ਮੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸ਼ਵਸ਼ਯ੍ਯਾਸ਼ਿਰਸ੍ਸ੍ਥਾਗ੍ਰ੍ਯਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਾਦਿਮਙ੍ਗਲਮ੍ । ਅਨਿਵृਤ੍ਤਗृਹਦ੍ਵਾਰਗਵਾਕ੍ਸ਼ਕਠਿਨਾਰ੍ਗਲਮ੍
ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਪੂਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਸੇਜ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਡੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਦ੍ਦੀਪਿਕਾਲੋਕਸ਼੍ਯਾਮਲਾਮਲਭਿਤ੍ਤਿਕਮ੍ । ਗृਹੈਕਦੇਸ਼ਸਂਸੁਪ੍ਤਮੁਖਸ਼੍ਵਾਸਸਸੀਤ੍ਕृਤਮ੍
ਉਸ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀਆਂ ਸਨ, ਮਰਦੇ ਦੀਏ ਦੀ ਮੰਦ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹਾ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਘਰ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਕਲੋਦਰਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ਤਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਨਿਰ੍ਜਿਤਪੁਰਨ੍ਦਰਮਨ੍ਦਿਰਰ੍ਦ੍ਧਿ । ਵੈਰਿਞ੍ਚਪਦ੍ਮਮੁਕੁਲਾਨ੍ਤਰਚਾਰੁਸ਼ੋਭਾ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਅਬ੍ਦਮ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਕਾਨ੍ਤਮ੍
ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਦੋਂ ਵਿੰਡਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆਈ, ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚੰਦਨੀ ਨਾਲ ਨਿਕਰਦੀ ਸੋਭਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੌਂਪਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਤੋ ਦਦृਸ਼ਤੁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਵਸ਼ਯ੍ਯੈਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾਮ੍ । ਲੀਲਾਂ ਵਿਦੂਰਥਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਮृਤਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾਗਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲੀ ਸੇਜ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਿਦੂਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਆਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਗ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਮਾਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੇਹਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਕਾਰਸਦृਸ਼ਸਰ੍ਵਰੂਪਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀਮ੍
ਉਹ ਪੂਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ: ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਯਵਯਵਸ੍ਪਨ੍ਦਾਂ ਪ੍ਰਾਗਮ੍ਬਰਪਰਾਵृਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਗ੍ਭੂषਣਭਰਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਕੇਵਲਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਈ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਥੇ ਹੀ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹੀ।
ਗृਹੀਤਚਾਮਰਾਂ ਚਾਰੁ ਵੀਜਯਨ੍ਤੀਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ । ਮੌਨਸ੍ਥਾਂ ਵਾਮਹਸ੍ਤਸ੍ਥਵਦਨੇਨ੍ਦੁਤਯਾਨਤਾਮ੍
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਚਾਮਰ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ; ਚੁੱਪ ਰਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭੂषਣਾਂਸ਼ੁਲਤਾਪੁष੍ਪੈਃ ਫੁਲ੍ਲਾਮ੍ ਇਵ ਵਨਸ੍ਥਲੀਮ੍ । ਕੁਰ੍ਵਾਣਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਾਲਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਵਰ੍षਣਮ੍
ਗਹਿਣਿਆਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸृਜਨ੍ਤੀਮ੍ ਆਤ੍ਮਲਾਵਣ੍ਯਾਦ੍ ਬਿਨ੍ਦੂਨ੍ ਇਨ੍ਦੂਨ੍ ਇਵੋਦਿਤਾਨ੍ । ਨਰਾਧਿਪਾਤ੍ਮਨੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ਇਵ ਸਮਾਗਤਾਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ।