ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਤੀਤ੍ਯਾਥ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਜਗਦ੍ਗृਹਾਤ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਜਗਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਭੂਮਣ੍ਡਲਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ ਤੇ ਦੂਜੇ ਜਗਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।
ਕਾਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਿਣ੍ਯੌ ਸਙ੍ਗਤੇ ਜੀਵਲੇਖਯਾ । ਪਦ੍ਮਰਾਜਪੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਲੀਲਾਨ੍ਤਃਪੁਰਮਣ੍ਡਪਮ੍
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ-ਰੂਪ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੀਵ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਦਮਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਲੀਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਪ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਵਿਸ਼ਤੁਸ੍ ਸ੍ਵੈਰਂ ਵਾਯੁਲੇਖੇ ਯਥਾਮ੍ਬੁਦਮ੍ । ਸੂਰ੍ਯਾਤਪੋ ਯਥਾਮ੍ਭੋਜਂ ਸੁਗਨ੍ਧਃ ਪਵਨਂ ਯਥਾ
ਇੱਕ ਪਲ 'ਚ, ਉਹ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਕਮਲ 'ਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ 'ਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਥਮ੍ ਅਸੌ ਸ਼ਵਸ੍ਯ ਨਿਕਟਂ ਗृਹਮ੍ । ਕਥਂ ਤੇਨ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਮਾਰ੍ਗੋ ਮृਤਸ਼ਰੀਰਿਣਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਕੋਲ ਘਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ?
ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕਿਲ ਰਾਘਵ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਹृਦ੍ਗਤਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾਸੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੁ ਤਤ੍ ਕਥਮ੍
ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਰੂਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਲਿਆ?
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਜਗਜ੍ਜੀਵਕਣੋਦਰੇ । ਬੀਜੇ ਵਟਤਰੁਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੋ ਵੈ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਭਟਕਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੀਵ ਦੇ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?
ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਂ ਚਿਦਣੁਸ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਨਿਚਯਂ ਤਥਾ । ਨਰੋ ਯਥੈਕਦੇਸ਼ਸ੍ਥੋ ਦੂਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਣੂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਭਾਵ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜੇ ਦੂਰ ਦੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਂਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਿਧਾਨਂ ਸ੍ਵਂ ਮਨਸਾਨਾਰਤਂ ਸਦਾ । ਯਥਾ ਜੀਵਦ੍ਵਪੁਰ੍ ਜੀਵਮਕੁਰਂ ਹृਦਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਖਜਾਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਤ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਕੁਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਭੀष੍ਠਂ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਜੀਵੋ ਜਾਤਿਸ਼ਤਾਢ੍ਯੋ ऽਪਿ ਭ੍ਰਮੇ ਪਰਿਗਤੋ ऽਪਿ ਵਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਵੇ।
ਭਗਵਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਿਵਾਸਨਾਰਹਿਤਾਕृਤਿਃ । ਕੀਦृਕ੍ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਦੇਹਃ ਪਿਣ੍ਡੋ ਯਸ੍ਮੈ ਨ ਦੀਯਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ?
ਪਿਣ੍ਡੋ ऽਥ ਦੀਯਤਾਂ ਮਾਤ੍ਰੇ ਪਿਣ੍ਡੋ ਦਤ੍ਤੋ ਮਮੇਤਿ ਚੇਤ੍ । ਵਾਸਨਾ ਹृਦਿ ਸਂਰੂਢਾ ਤਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਫਲਭਾਙ੍ ਨਰਃ
ਜੇ ਪਿੰਡ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ', ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਯਃ । ਸਦੇਹੇषੁ ਵਿਦੇਹੇषੁ ਨ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਉਸੇ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਸਪਿਣ੍ਡੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿष੍ਪਿਣ੍ਡੋ ऽਪਿ ਹਿ ਪਿਣ੍ਡਵਾਨ੍ । ਨਿष੍ਪਿਣ੍ਡੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਪਿਣ੍ਡੋ ऽਪਿ ਨ ਪਿਣ੍ਡਵਾਨ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਬੰਧੀ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਬੰਧੀ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਯਥਾਭਾਵਨਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਹਿ ਸਤ੍ਯਤਾ । ਭਾਵਨਾ ਚ ਪਦਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਃ ਕਾਰਣੇਭ੍ਯ ਉਦੇਤਿ ਹਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਾਸਨਯਾ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਵਿषਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮृਤਾਯਤੇ । ਅਸਤ੍ਯਸ੍ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਭਾਵਨਾਤ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਸੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਕਾਰ੍ਯਤਾ ਕਾਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਭੋ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਭਵ
ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਰੱਖ ਕਿ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਆ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵੈਕਤਯਾ ऋਤੇ
ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ—ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਤੱਕ। ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵਿਦ੍ ਏਵ ਵਾਸਨਾ ਸੈਵ ਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸੈਵਮ੍ ਅਨ੍ਯੇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਸਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਃ ਪ੍ਰੇਤੋ ਵਾਸਨਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ ਸੁਹृਦਾ ਭੂਰਿਧਰ੍ਮਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੂਣ ਨਹੀਂ,' ਤੇ ਜੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸਤ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਪੂਣ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ—
ਤਤ੍ਰ ਚਾਤ੍ਰ ਸ ਕਿਂ ਧਰ੍ਮੋ ਨष੍ਟਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਉਤ ਭਾਵਨਮ੍ । ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਥਾਦ੍ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਰ੍ਥਾਦ੍ ਭਾਵਨਾਤ੍ ਕਿਂ ਬਲਾਧਿਕਮ੍
ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਸੱਚੀ ਮਤਲਬ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਝੂਠੀ ਮਤਲਬ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਪਦ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਯਤ੍ਰੈਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਧਿਕੋ ਜਯੀ
ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋ ਚਿੰਤਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਦਾਤੁਃ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਚੇਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਤਤ੍ ਤਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤਮਤਿਰ੍ ਨੋ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰੇਤਧਿਯਾਸ਼ੁ ਸਾ
ਜੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਤੁਰੰਤ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਜਯੋ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰਾਤਿਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਛੁਭੇਨ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ੁਭਾਭ੍ਯਾਸਮ੍ ਉਪਾਹਰੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਧਿਕਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਾਸਨਾ ਸਮੁਦੇਤਿ ਚੇਤ੍ । ਤਨ੍ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸਰ੍ਗਾਦੌ ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਦਯਃ ਕੁਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਚਿੰਤਨ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਧਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕਾਰਣੈਸ੍ ਸਮੁਦੇਤੀਦਂ ਕੈਸ੍ ਤਦਾ ਸਹਕਾਰਿਭਿਃ । ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਵਾਸਨਾ ਕੁਤਃ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਏਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਹਾਭਾਗ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਕਦਾਚਨ । ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਸਰ੍ਗਾਦੌ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ। ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ।
ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵੇ ਸਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਧੀਃ । ਨੇਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨ ਚ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਕਾਚਨ
ਜਦੋਂ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਧੇਤੋਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ । ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕਚਦ੍ਰੂਪਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ ਚਾਗ੍ਰੇ ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼ਤੈਃ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮ ਏਵ ਤੇ । ਏਤਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋ ऽਯਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਕਥਾਂ ਸ਼ृਣੁ
ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ।
ਤਤ੍ ਤੇ ਦਦृਸ਼ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਸੁਨ੍ਦਰੋਦਰਮ੍ । ਕੀਰ੍ਣਂ ਪੁष੍ਪੋਪਕਾਰੇਣ ਵਸਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸ਼ੀਤਲਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਹਲ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਜਾਵਟ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਵਸੰਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।