ਕੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯੌ ਵੈ ਸ਼ਵਮਣ੍ਡਪਮ੍ । ਏਨਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਪਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾਵ੍ ਆਵਾਂ ਗਚ੍ਛਾਵ ਉਤ੍ਤਮੇ
ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਵ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਆਓ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਹੀ ਰਾਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।
ਮਨੁष੍ਯਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਗਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਏषੋ ऽਹਮ੍ ਅਪਰਂ ਲੋਕਂ ਦੂਰਂ ਯਾਮੀਤਿ ਚਿਨ੍ਮਯਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਾਹ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕ, ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ', ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਗੇਣਾਵਾਸਨੇਨੈਵ ਯਾ ਵਸ੍ ਤੇਨੈਵ ਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਪਰਸ੍ਪਰੇਚ੍ਛਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਹਿ ਸੌਹਾਰ੍ਦਬਨ੍ਧਿਨੀ
ਜਿਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਾਂਢ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਤਿ ਵਿਹਿਤਕਥਾਸ਼ਮਕ੍ਰਮਾਯਾਂ ਪਰਮਦृਸ਼ਿ ਪ੍ਰਸृਤੇ ਪ੍ਰਬੋਧਭਾਨੌ । ਨृਪਤਿਵਰਸੁਤਾਮਨਸ੍ਯ੍ ਉਦਾਰੇ ਵਿਗਲਿਤਵਿਜ੍ ਜਰਢੋ ਵਿਦੂਰਥੋ ऽਭੂਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਥਾ ਦੇ ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਰੋਕ ਆਈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦੂਰਥਾ ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਰਾਜਾ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰਕਃ । ਬਭੂਵੈਕਤਨੁਪ੍ਰਾਣਸ੍ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਸਿਤਾਧਰਃ
ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਪਰ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ ਜਾ ਮਿਲੀ ਜਿਵੇਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਤੁਰੰਤ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ।
ਜੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਸਵਰ੍ਣਾਭਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਪਾਣ੍ਡੁਮੁਖਚ੍ਛਵਿਃ । ਭृਙ੍ਗਕੂਜਿਤਸਚ੍ਛਾਯਾਸ਼੍ਵਾਸਕੂਟਾਵਿਕੂਣਿਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਰੰਗਤ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਸ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਅਣਗੋਲ ਤੇ ਟੁੱਟੀ-ਫੁੱਟੀ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮਹਾਮਰਣਮੂਰ੍ਛਾਨ੍ਧਕੂਪੇ ਨਿਪਤਿਤਾਸ਼ਯਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਲੀਨਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਨੇਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੌਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੁਕ ਗਈਆਂ।
ਚਿਤ੍ਰਨ੍ਯਸ੍ਤ ਇਵਾਕਾਰਮਾਤ੍ਰਦृਸ਼੍ਯੋ ਵਿਚੇਤਨਃ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣ ਇਵੋਪਲੇ
ਉਹ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਰੂਪ ਹੀ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮ੍ ਉਕ੍ਤੇਨ ਤਾਲੁਦੇਸ਼ੇਨ ਤਂ ਜਹੌ । ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਿਪਤਿषੁਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਪਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਃ
ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ, ਜੀਵ ਦਾ ਸਾਸ਼ ਤਾਲੂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਤੇ ਦਦृਸ਼ਤੁਰ੍ ਬਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯਦृष੍ਟੀ ਨਭੋਗਤਮ੍ । ਜੀਵਂ ਪ੍ਰਾਣਮਯਂ ਸਂਵਿਦ੍ਗਨ੍ਧਲੇਸ਼ਮ੍ ਇਵਾਨਿਲੇ
ਉਹ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਸ਼ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉੱਡਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਜੀਵਸਂਵਿਦ੍ ਗਗਨਵਾਤੇਨਾਵਲਿਤਾ ਸਤੀ । ਖੇ ਦੂਰਂ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਆਰੇਭੇ ਵਾਸਨਾਨੁਵਿਧਾਯਿਨੀ
ਉਹ ਚੇਤਨ ਜੀਵ, ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਦੂਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਾਮ੍ ਏਵਾਨੁਸਸਾਰਾਥ ਸ੍ਤ੍ਰੀਦ੍ਵਯਂ ਜੀਵਸਂਵਿਦਮ੍ । ਭ੍ਰਮਰੀਯੁਗਲਂ ਵਾਤਲਗ੍ਨਾਂ ਗਨ੍ਧਕਲਾਮ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਚੇਤਨ ਜੀਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੀ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਮਰਣਮੂਰ੍ਛਨੇ । ਸਾਮ੍ਬਰੇ ਬੁਬੁਧੇ ਸਂਵਿਦ੍ ਗਨ੍ਧਲੇਖੇਵ ਵਯੁਨਾ
ਇਕ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਠੰਡੀ ਪਈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚਲੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਾਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਹਿਲਦੀ ਹੋਵੇ।
ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਪੁਰੁषਾਨ੍ ਯਾਮ੍ਯਾਨ੍ ਨੀਯਮਾਨਂ ਚ ਤੈਰ੍ ਵਪੁਃ । ਬਨ੍ਧੁਪਿਣ੍ਡਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ਼ਰੀਰਂ ਜਾਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਸ ਸਰੀਰ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੀ।
ਮਾਰ੍ਗੇ ਕਰ੍ਮਫਲੋਲ੍ਲਾਸਵਤਿ ਦੂਰਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵੈਵਸ੍ਵਤਪੁਰਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਮ੍ ਅਨਿਵਾਰਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਰਲੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਪੁਰਮ੍ ਆਦਿष੍ਟਂ ਚ ਤਤੋ ਯਥਾ । ਅਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੁਭ੍ਰਾਣਿ ਨੈਵ ਸਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਵੈਵਸਵਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ: ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੋਈ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਵਦਾਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਤਾਯਂ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਭਗਵਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਵਰੇਣਾਯਂ ਵਿਵਰ੍ਧਿਤਃ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਭਗਵਤੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਦਾਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੋ ऽਸ੍ਯ ਸ਼ਵੀਭੂਤੋ ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਕੁਸੁਮਾਮ੍ਬਰਃ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤ੍ਵ੍ ਏष ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਃ
ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
ਤਤਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨਭੋਮਾਰ੍ਗਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰੋਪਲ ਇਵ ਪ੍ਲੁਤਃ । ਅਥ ਜੀਵਕਲਾ ਲੀਲਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਯਂ ਨਭਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਡ ਗਿਆ; ਤੇ ਜਿੰਦ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਗਿਆਨ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਪੁਪ੍ਲੁਵੇ ਜੀਵਲੇਖਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਰੂਪਿਣ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਮ੍ ਏਵਾਨੁਸਰਨ੍ਤ੍ਯੌ ਤੇ ਸਮੁਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍
ਜੀਵ ਦੀ ਲਕੀਰ ਉੱਡ ਗਈ; ਇਹ ਦੋ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਏ, ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ।
ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਤੀਤ੍ਯਾਥ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਜਗਦ੍ਗृਹਾਤ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਜਗਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਭੂਮਣ੍ਡਲਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ ਤੇ ਦੂਜੇ ਜਗਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।
ਕਾਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਿਣ੍ਯੌ ਸਙ੍ਗਤੇ ਜੀਵਲੇਖਯਾ । ਪਦ੍ਮਰਾਜਪੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਲੀਲਾਨ੍ਤਃਪੁਰਮਣ੍ਡਪਮ੍
ਉਥੇ, ਇੱਛਾ-ਰੂਪ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੀਵ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਦਮਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਲੀਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਡਪ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਵਿਸ਼ਤੁਸ੍ ਸ੍ਵੈਰਂ ਵਾਯੁਲੇਖੇ ਯਥਾਮ੍ਬੁਦਮ੍ । ਸੂਰ੍ਯਾਤਪੋ ਯਥਾਮ੍ਭੋਜਂ ਸੁਗਨ੍ਧਃ ਪਵਨਂ ਯਥਾ
ਇੱਕ ਪਲ 'ਚ, ਉਹ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਕਮਲ 'ਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ 'ਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਥਮ੍ ਅਸੌ ਸ਼ਵਸ੍ਯ ਨਿਕਟਂ ਗृਹਮ੍ । ਕਥਂ ਤੇਨ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਮਾਰ੍ਗੋ ਮृਤਸ਼ਰੀਰਿਣਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਕੋਲ ਘਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ?
ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕਿਲ ਰਾਘਵ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਹृਦ੍ਗਤਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾਸੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੁ ਤਤ੍ ਕਥਮ੍
ਰਾਘਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਰੂਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਲਿਆ?
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਜਗਜ੍ਜੀਵਕਣੋਦਰੇ । ਬੀਜੇ ਵਟਤਰੁਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੋ ਵੈ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਭਟਕਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੀਵ ਦੇ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?
ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਂ ਚਿਦਣੁਸ੍ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਨਿਚਯਂ ਤਥਾ । ਨਰੋ ਯਥੈਕਦੇਸ਼ਸ੍ਥੋ ਦੂਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਣੂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਭਾਵ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜੇ ਦੂਰ ਦੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਂਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਿਧਾਨਂ ਸ੍ਵਂ ਮਨਸਾਨਾਰਤਂ ਸਦਾ । ਯਥਾ ਜੀਵਦ੍ਵਪੁਰ੍ ਜੀਵਮਕੁਰਂ ਹृਦਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਖਜਾਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਤ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਕੁਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਅਭੀष੍ਠਂ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਜੀਵੋ ਜਾਤਿਸ਼ਤਾਢ੍ਯੋ ऽਪਿ ਭ੍ਰਮੇ ਪਰਿਗਤੋ ऽਪਿ ਵਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਵੇ।
ਭਗਵਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦਿਵਾਸਨਾਰਹਿਤਾਕृਤਿਃ । ਕੀਦृਕ੍ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਦੇਹਃ ਪਿਣ੍ਡੋ ਯਸ੍ਮੈ ਨ ਦੀਯਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ?