ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵ ਮੇ ਵੈषਾ ਜਙ੍ਗਮੇ ऽਧਿष੍ਠਿਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਚੇਤਨਾ ਅਪਿ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਸ੍ ਤੇਨ ਤੇ ਪਾਦਪਾਦਯਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਜੰਗਲੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰੁੱਖ ਆਦਿ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ऽਯਮ੍ ਏਵਾਂਸ਼ਂ ਕੁਰੁਤੇ ਚੇਤਨੋਦਿਤਮ੍ । ਸ ਏਵ ਸਂਵਿਦ੍ ਭਵਤਿ ਸ਼ੇषਂ ਤਦ੍ ਅਪਿ ਨੈਵ ਤਤ੍
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੂਝ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਕੁਝ ਉਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਰੋ ਯਦਿ ਖੁਰਪ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਚੇਤਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਿਪਟਂ ਨ ਤੁ । ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਨਾਕ੍ਸ਼ਿਣਿਰ੍ਜੀਵਂ ਨਾਜੀਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਖੁਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਜਾਂ ਅੱਖ ਦੇ ਪੱਟ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਅੱਖ ਦੀ ਜਿੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਕਦੇ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਖਂ ਖਤਯਾ ਭੂਮਿਰ੍ ਭੂਮਿਤ੍ਵੇਨਾਪ੍ਤਯਾ ਜਲਮ੍ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਚੇਤਤਿ ਸ੍ਵੈਰਂ ਤਦ੍ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਥਾਵਪੁਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਣ ਜਙ੍ਗਮਤ੍ਵੇਨ ਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਸ੍ਥਾਵਰਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਭਾਵਯਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਜ੍ ਜਙ੍ਗਮਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ ਸਚੋਪਨਰੂਪਧृਤ੍ । ਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧਂ ਤਤਸ੍ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਦ੍ਯਾਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਜ੍ ਜਡਾਭਿਧਮ੍ ਆਬੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਤੇਨ ਵੈ ਪੁਨਃ । ਜਡਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਸਂਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਿਲਾਤਰੁਤृਣਾਦਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਜੜ੍ਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ, ਪੱਥਰ, ਰੁੱਖ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਹੀ ਜਾਣੋ।
ਨ ਤੁ ਜਾਡ੍ਯਂ ਪृਥਕ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਪਿ ਚ ਚੇਤਨਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੇਦੋ ऽਤ੍ਰ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਕੇਨ ਤੁ
ਪਰ ਜੜ੍ਹਤਾ ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਹਸਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮੂਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਚ ਹਨ, ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮ੍ ਉਪਲਾਨਾਂ ਯਾ ਨਾਮਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਾਸ੍ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਃ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨੀਹਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਾਨਿ ਤੇषਾਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮਝ ਹਨ; ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਦੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਾਦੇਰ੍ ਯਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਯੋ ਹਿ ਤੇ । ਅਨ੍ਯਾਭਿਧਾਨਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਙ੍ਕੇਤੈਰ੍ ਅਪਰੈਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਅਡੋਲ ਆਦਿ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਹੋਰ ਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਮਿਕੀਟਪਤਙ੍ਗਾਨਾਂ ਯੇषਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਃ । ਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੇषਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਭਿਖ੍ਯਾਰ੍ਥਕਾਨਿ ਤੁ
ਕਿਰਮੀਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮਝ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਨਾਂ ਲਾਉਣ ਲਈ ਹਨ।
ਯਥੋਤ੍ਤਰਾਬ੍ਧਿਜਨਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਬ੍ਧਿਜਨਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਜਾਨਾਤਿ ਨਿਜਸਂਵੇਦਨਾਦ੍ ऋਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਿਨਾ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਸ੍ਵਸਂਜ੍ਞਾਨੁਭਵੇ ਲੀਨਾਸ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾਃ । ਪਰਸ੍ਪਰਜਡਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕੇਤਪਰਾਯਣਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਇਕ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਅਗਿਆਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਸ੍ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਬਹਿਸ੍ਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਵੇਦਨਮ੍ । ਅਸਜ੍ ਜਡਂ ਚ ਭੇਕਾਨਾਂ ਮਿਥੋऽਨ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਥੁषਾਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਡਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਚੇਤਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਚੋਪਨਂ ਵਾਯੁਸ੍ ਸ ਇਹਾਦ੍ਯਾਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ ਜੋ ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਹਵਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਇਥੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਿਦਿਤਂ ਯਤ੍ ਤੁ ਸੌਸ਼ਿਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ ਨਭਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ ਮਹਾਨ੍ ਪਦਾਰ੍ਥੇष੍ਵ੍ ਇਤਿ ਚੋਪਨਮ੍
ਜੋ ਖਾਲੀਪਨ ਉਥੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁਭਾਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਜਙ੍ਗਮੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚੋਪਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਲੈਰ੍ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਮਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਥਿਰ ਅਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪਦਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਂਵਿਦਂਸ਼ਵਃ । ਸਰ੍ਗਾਦਿषੁ ਯਥੈਵਾਸਂਸ੍ ਤਥੈਵਾਦ੍ਯਾਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਭਟਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਿਸ਼੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਵਿਜृਮ੍ਭਣਮ੍ । ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਾਭਂ ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ ਕਥਿਤਂ ਤਵ
ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਪ੍ਰਾਯਃ ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥਃ । ਮਾਲਾਸ਼ਵਸ੍ਯ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਪਤ੍ਯੁਸ੍ ਤੇ ਯਾਤਿ ਹृਦ੍ਗੁਹਾਮ੍
ਵੇਖ, ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥ, ਜੋ ਮਾਲਾ ਵਰਗੇ ਕਮਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯੌ ਵੈ ਸ਼ਵਮਣ੍ਡਪਮ੍ । ਏਨਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਪਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾਵ੍ ਆਵਾਂ ਗਚ੍ਛਾਵ ਉਤ੍ਤਮੇ
ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਵ ਮੰਡਪ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਆਓ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਹੀ ਰਾਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।
ਮਨੁष੍ਯਵਾਸਨਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਗਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਏषੋ ऽਹਮ੍ ਅਪਰਂ ਲੋਕਂ ਦੂਰਂ ਯਾਮੀਤਿ ਚਿਨ੍ਮਯਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਾਹ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕ, ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ', ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਗੇਣਾਵਾਸਨੇਨੈਵ ਯਾ ਵਸ੍ ਤੇਨੈਵ ਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਪਰਸ੍ਪਰੇਚ੍ਛਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਹਿ ਸੌਹਾਰ੍ਦਬਨ੍ਧਿਨੀ
ਜਿਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਾਂਢ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਤਿ ਵਿਹਿਤਕਥਾਸ਼ਮਕ੍ਰਮਾਯਾਂ ਪਰਮਦृਸ਼ਿ ਪ੍ਰਸृਤੇ ਪ੍ਰਬੋਧਭਾਨੌ । ਨृਪਤਿਵਰਸੁਤਾਮਨਸ੍ਯ੍ ਉਦਾਰੇ ਵਿਗਲਿਤਵਿਜ੍ ਜਰਢੋ ਵਿਦੂਰਥੋ ऽਭੂਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਥਾ ਦੇ ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਰੋਕ ਆਈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦੂਰਥਾ ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਰਾਜਾ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰਕਃ । ਬਭੂਵੈਕਤਨੁਪ੍ਰਾਣਸ੍ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਸਿਤਾਧਰਃ
ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਪਰ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ ਜਾ ਮਿਲੀ ਜਿਵੇਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਤੁਰੰਤ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ।
ਜੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਸਵਰ੍ਣਾਭਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਪਾਣ੍ਡੁਮੁਖਚ੍ਛਵਿਃ । ਭृਙ੍ਗਕੂਜਿਤਸਚ੍ਛਾਯਾਸ਼੍ਵਾਸਕੂਟਾਵਿਕੂਣਿਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਰੰਗਤ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਸ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਅਣਗੋਲ ਤੇ ਟੁੱਟੀ-ਫੁੱਟੀ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮਹਾਮਰਣਮੂਰ੍ਛਾਨ੍ਧਕੂਪੇ ਨਿਪਤਿਤਾਸ਼ਯਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਲੀਨਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਨੇਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੌਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੁਕ ਗਈਆਂ।
ਚਿਤ੍ਰਨ੍ਯਸ੍ਤ ਇਵਾਕਾਰਮਾਤ੍ਰਦृਸ਼੍ਯੋ ਵਿਚੇਤਨਃ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਕੀਰ੍ਣ ਇਵੋਪਲੇ
ਉਹ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਰੂਪ ਹੀ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮ੍ ਉਕ੍ਤੇਨ ਤਾਲੁਦੇਸ਼ੇਨ ਤਂ ਜਹੌ । ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਿਪਤਿषੁਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਪਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਃ
ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ, ਜੀਵ ਦਾ ਸਾਸ਼ ਤਾਲੂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਤੇ ਦਦृਸ਼ਤੁਰ੍ ਬਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯਦृष੍ਟੀ ਨਭੋਗਤਮ੍ । ਜੀਵਂ ਪ੍ਰਾਣਮਯਂ ਸਂਵਿਦ੍ਗਨ੍ਧਲੇਸ਼ਮ੍ ਇਵਾਨਿਲੇ
ਉਹ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਸ਼ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉੱਡਦੀ ਹੈ।