ਸਂਵਿਦੋ ਵੇਦਨਂ ਨਾਮ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਵ੍ਯਤਿਰੇਕਵਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਵਿਤ੍ਤੇਰ੍ ਨਾਨ੍ਯਨ੍ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਸ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਆਵਰ੍ਤਵਦ੍ ਦੌਸ੍ਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਦ੍ਯਾਂ ਜਲਂ ਯਥਾ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸੌਮ੍ਯਂ ਕ੍ਵਚਿਜ੍ ਜੀਵਧਰ੍ਮੀਦਂ ਚੇਤਨਂ ਤਥਾ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਭੰਭਲ ਵਾਂਗ ਉਲਝਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਠੰਢਕ, ਤੇ ਕਦੇ ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਵ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਲਤਾਯਾਃ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਦੀਰ੍ਘਾਯਾ ਮਧ੍ਯਮਧ੍ਯਤਃ । ਤਥਾ ਚੇਤਨਸਤ੍ਤਾਯਾ ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਮਰਣਾਨਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੀ ਬੇਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਠੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਚੇਤਨਂ ਪੁਰੁषਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮਵਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਕਦੇ ਮਰਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਂਗ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ਼੍ ਚੇਤਨਾਮਾਤ੍ਰਂ ਸ ਕਦਾ ਕ੍ਵੇਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਚੇਤਨਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਵਦਾਨ੍ਯਤ੍ ਕਿਂ ਪੁਮਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍
ਇਨਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ — ਇਹ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਮਿਟ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੱਸੋ, ਇਨਸਾਨ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਕ੍ਵਾਦ੍ਯ ਯਾਵਨ੍ ਮृਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਚੇਤਨਂ ਕਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕਥਮ੍ । ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਦੇਹਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਚੇਤਨਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮਰੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਉਂ? ਲੱਖਾਂ ਸਰੀਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰਿष੍ਯਤ੍ ਤੁ ਚੇਚ੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਤਨ੍ਮृਤੇ । ਅਭਵਿष੍ਯਨ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮृਤਾ ਏਕਮृਤਾਵ੍ ਇਹ
ਜੇ ਮਨ ਇਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ।
ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਯਜ੍ ਜੀਵੋ ऽਨੁਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਸ੍ਯੈਵ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਨਾਮਨੀ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤੇ
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਵਾਸਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨੂੰ ਆਪ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਏਵਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਾਯਤੇ ਨ ਚ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਵਾਸਨਾਵਰ੍ਤਗਰ੍ਤੇषੁ ਜੀਵੋ ਲੁਠਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕੋਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਸੌ ਚ ਵਾਸਨਾ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਤਿ ਵਿਚਾਰੇਣ ਦृਢਜ੍ਞਾਨੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ 'ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ' ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਦਿਤਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਬਨ੍ਧਂ ਭਵਭਯਤੋ ਵ੍ਯਸਨੈਰ੍ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ । ਅਲਮ੍ ਅਨੁਦਿਤਵਾਸਨੋ ਹਿ ਜੀਵੋ ਭਵਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤ ਇਤੀਹ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ
ਜਗਤ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ, ਭਵ-ਭੈ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਚ ਮੰਨੋ ਕਿ ਜਿਸ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਉਠੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਯਥੈष ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਾਯਤੇ ਚ ਯਥਾ ਪੁਨਃ । ਤਨ੍ ਮੇ ਕਥਯ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਪੁਨਰ੍ ਬੋਧਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜੀਵ ਮਰਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।
ਨਾਡੀਪ੍ਰਵਾਹੇ ਵਿਧੁਰੇ ਯਦਾ ਵਾਤਵਿਸਂਸ੍ਥਤਾਮ੍ । ਜਨ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਹਿ ਤਦਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਵਾਸ੍ਯ ਚੇਤਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਨਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਉਲਝਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਹਿ ਚੇਤਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਜਙ੍ਗਮੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ੈਲੇ ऽਗ੍ਨੌ ਪਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਟਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਡੋਲ, ਚਲਦੀਆਂ, ਆਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਵਾਤਸਂਰੋਧਾਦ੍ ਯਦਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਮृਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਦੇਹਸ੍ ਤਦਾ ਸ ਜਡਨਾਮਕਃ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਹਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹੇ ਸ਼ਵੀਭੂਤੇ ਵਾਤੇ ਖਾਨਿਲਤਾਂ ਗਤੇ । ਚੇਤਨਂ ਵਾਸਨਾਯੁਕ੍ਤਂ ਖਾਤ੍ਮ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਲਾਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਜੋ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਆਤਮਾ, ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮਾਣੋਰ੍ ਵਾਸਨਾਵਤਃ । ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸ ਚ ਸ਼ਵਾਗਾਰੇ ਗਗਨਕੇ ਤਥਾ
ਜੋ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ।
ਤਤੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਭਿਃ । ਚੇਤਨੋ ਵਾਸਨਾਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ ਸਾਮੋਦਾਨਿਲਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ, ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਦਾਸ੍ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਤਰੇ । ਸ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਇਵ ਨਾਨਾਕृਤਿਸ੍ ਤਦਾ
ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਵਾਂਗ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ऽਨ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸ੍ਮृਤਿਭਾਗ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਦੈਵ ਮृਤਿਮੂਰ੍ਛਾਨ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਚ੍ ਛਰੀਰਕਮ੍
ਉਸੇ ਥਾਂ ਅੰਦਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਥਿਘਟਾਪੁष੍ਟਮ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮ ਕੇਵਲਮ੍ । ਆਧਾਰੇ ਭੂਤਲੇ ਸਾਰ੍ਕਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਜਨਵਾਸਨਮ੍
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਮਾਸ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਸਮੇਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ ਤੇषਾਂ ਭੇਦਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ृਣੁ । ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਾਪਿਨੋ ਮਧ੍ਯਪਾਪਿਨਸ੍ ਸ੍ਥੂਲਪਾਪਿਨਃ
ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਰਕ: ਆਮ ਪਾਪੀ, ਮਧ्यम ਪਾਪੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ।
ਸਾਮਾਨ੍ਯਧਰ੍ਮਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਧਰ੍ਮਾ ਚੋਤ੍ਤਮਧਰ੍ਮਵਾਨ੍ । ਏਤੇषਾਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਭੇਦੋ ਦ੍ਵੌ ਤ੍ਰਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਥ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਮ ਨੇਕੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਮਧ्यम ਨੇਕੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਨੇਕੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਹਾਪਾਤਕਵਾਨ੍ ਵਤ੍ਸਰਾਨ੍ ਮृਤਿਮੂਰ੍ਛਨਾਮ੍ । ਵਿਮੂਢੋ ऽਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪਾषਾਣਹृਦਯੋਪਮਾਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਾਸਨਾਜਠਰੋਦਿਤਮ੍ । ਅਨੁਭੂਯ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਵਾਸਨਾਦੁਃਖਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯੋਨਿਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਇਮਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਭ੍ਰਮਮ੍
ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਭਰੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਵਾ ਮृਤਿਮੋਹਾਨ੍ਤੇ ਜਡਾਂ ਦੁਃਖਸ਼ਤਾਕੁਲਾਂ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਿਤਾਮ੍ ਏਵ ਹृਤ੍ਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੌਤ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਨੁਰੂਪਾਣਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਨਰਕੇ ਪੁਨਃ । ਅਨੁਭੂਯਾਥ ਯੋਨੀषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਭੂਤਲੇ ਚਿਰਾਤ੍
ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਮਧ੍ਯਮਪਾਪੋ ਯੋ ਮृਤਿਮੋਹਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸ ਸ਼ਿਲਾਜਠਰਂ ਜਾਡ੍ਯਂ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਪਰ ਮਧਮ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪੇਟ ਵਰਗਾ ਸੁਸਤਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਵਾ ਤਥੈਵ ਵਾ । ਤਿਰ੍ਯਗਾਦਿਕ੍ਰਮੈਰ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯੋਨੀਸ੍ ਸਂਸਾਰਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ, ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।