ਤਰਙ੍ਗਤਰਲਾਸ੍ਫਾਲਵृਤ੍ਤਿਨਾ ਜਡਰੂਪਿਣਾ । ਤਟਵृਕ੍ਸ਼ ਇਵੌਘੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਨੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਸੁਸਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਧਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਅਵਾਨ੍ਤਰਨਿਪਾਤਾਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨਾਕ੍ਰਮਣਾਯ ਚ । ਤृਣਂ ਚਣ੍ਡਾਨਿਲੇਨੇਵ ਦੂਰੇ ਨੁਨ੍ਨੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਖਾਲੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਜਲਧੇਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਣੋਨ੍ਮੁਖਃ । ਸੇਤੁਨੇਵ ਪਯਃਪੂਰੋ ਰੋਧਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕੁਚੇਤਸਾ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਗੰਦਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਾਦ੍ ਗਚ੍ਛਤਾ ਪृष੍ਠਂ ਪृष੍ਠਾਤ੍ ਪਾਤਾਲਗਾਮਿਨਾ । ਕੂਪਕਾष੍ਠਂ ਕੁਦਾਮ੍ਨੇਵ ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਾਂਹ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਕੂਏਂ ਦੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਜਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਸ੍ਫਾਰਰੂਪੇਣ ਵਿਚਾਰਵਿਸ਼ਰਾਰੁਣਾ । ਬਾਲੋ ਵੇਤਾਲਕੇਨੇਵ ਗृਹੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ੍ਵਚੇਤਸਾ
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਭੂਤ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨੇਰ੍ ਉष੍ਣਤਰਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾਦ੍ ਅਪਿ ਕष੍ਟਤਰਕ੍ਰਮਃ । ਵਜ੍ਰਾਦ੍ ਅਪਿ ਦृਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੁਰ੍ਨਿਗ੍ਰਹਮਨੋਗ੍ਰਹਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਹੀਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਖਤ ਹੈ, ਤੇ ਬੜੀ ਜਬਰਦਸਤ ਤੇ ਅਣਕਾਬੂ ਹੈ।
ਚੇਤਃ ਪਤਤਿ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਵਿਹਗਸ਼੍ ਚਾਮਿषੇष੍ਵ੍ ਇਵ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਵਿਰਤਿਂ ਯਾਤਿ ਬਾਲਃ ਕ੍ਰੀਡਨਕਾਦ੍ ਇਵ
ਮਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਚਾਰਾ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਖਿਡੌਣੇ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਡਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਆਲੋਲੋ ਵਿਤਤਾਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਮਨੋऽਬ੍ਧਿਰ੍ ਈਹਿਤਵ੍ਯਾਲੋ ਦੂਰਾਨ੍ ਨਯਤਿ ਤਾਤ ਮਾਮ੍
ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮਨ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਵਿਚ ਸੁਸਤ ਪਰ ਚਲਾਕ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਪ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਧਿਪਾਨਾਨ੍ ਮਹਤਸ੍ ਸੁਮੇਰੂਲ੍ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ ਅਪਿ । ਅਪਿ ਵਹ੍ਨ੍ਯਸ਼ਨਾਤ੍ ਸਾਧੋ ਵਿषਮਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਹੇ ਸਾਧੂ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲੈਣਾ, ਸੂਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣਾ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਖਾ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਣ ਨਾਲੋਂ ਆਸਾਨ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਜਗਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਤਚ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਾਦ੍ ਇਮਾਨਿ ਸੁਖਦੁਃਖਸ਼ਤਾਨਿ ਨੂਨਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਗਵਰਾਦ੍ ਇਵ ਕਾਨਨਾਨਿ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਵੇਕਵਸ਼ਤਸ੍ ਤਨੁਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਮਨ੍ਯੇ ਮੁਨੇ ਨਿਪੁਣਮ੍ ਏਵ ਗਲਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ
ਨਿਸਚਿਤ, ਇਹ ਸੈਂਕੜੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮুনি, ਇਹ ਸਭ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਅਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਕਲਗੁਣਜਯਾਸ਼ਾ ਯਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਾ ਮਹਦ੍ਭਿਸ੍ ਤਮ੍ ਅਰਿਮ੍ ਇਹ ਵਿਜੇਤੁਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੋ ऽਹਮ੍ । ਵਿਗਤਰਤਿਤਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਜਡਮਲਿਨਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਮੇਘਮਾਲਾਮ੍ ਇਵੇਨ੍ਦੁਃ
ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਆਸ ਵੱਡਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਵੈਰੀ—ਮਨ—ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਠਿਆ ਹਾਂ। ਅੰਦਰੋਂ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ, ਸੁੰਨੀ ਤੇ ਮੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ।
ਹਾਰ੍ਦਾਨ੍ਧਕਾਰਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾ ਤृष੍ਣਯੇਹ ਦੁਰਨ੍ਤਯਾ । ਚਰਨ੍ਤਿ ਚੇਤਨਾਕਾਸ਼ੇ ਦੋषਕੌਸ਼ਿਕਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਰੰਤਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਪ੍ਰਦਾਯਿਨ੍ਯਾ ਸਮੂਢਰਸਮਾਰ੍ਦਵਃ । ਪਙ੍ਕ ਆਦਿਤ੍ਯਦੀਪ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸ਼ੋषਂ ਨੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾ
ਅੰਦਰਲੇ ਜਲਣ ਵਾਲੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਦ।
ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਮੋਹਤਿਮਿਰਾਕੁਲੇ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਤਾਣ੍ਡਵਿਨੀ ਮਤ੍ਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ਾਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਭਟਕਣ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ ਆਸ ਦੀ ਭੂਤਣੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।
ਰਜੋਰਚਿਤਨੀਹਾਰਾ ਕਾਞ੍ਚਨਾਵਚਯੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾ । ਨੂਨਂ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾ ਮੇ ऽਸ਼ੋਕਮਞ੍ਜਰੀ
ਰਜਸ ਨਾਲ ਬਣੀ ਧੁੰਦ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁਣ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਲਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਭ੍ਰਮਾਯੈषਾ ਤृष੍ਣਾ ਕਵਲਿਤਾਸ਼ਯਾ । ਆਯਾਤਾ ਵਿषਮੋਲ੍ਲਾਸਮ੍ ਊਰ੍ਮਿਰ੍ ਅਮ੍ਬੁਨਿਧਾਵ੍ ਇਵ
ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਲਝਣ ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੋਈ—ਇਹ ਲਾਲਚ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਨੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਉਭਰ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਉੱਠਦੀ ਹੋਵੇ।
ਉਦ੍ਦਾਮਕਲ੍ਲੋਲਰਵਾ ਦੇਹਾਦ੍ਰੌ ਵਹਤੀਵ ਮੇ । ਤਰਙ੍ਗਿਤਤਰਾਕਾਰਾ ਤਰਤ੍ਤृष੍ਣਾਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇਹ ਤਾਕਤਵਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਲਗਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲਾਲਚ ਦੀ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਚਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੇਗਂ ਸਂਰੋਦ੍ਧੁਮ੍ ਉਦਿਤੋ ਵਾਤ੍ਯਯੇਵ ਜਰਤ੍ਤृਣਮ੍ । ਨੀਤਃ ਕਲੁषਯਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਧਿਯਾਯਂ ਚਿਤ੍ਤਚਾਤਕਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਮਨ, ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਗੰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਂ ਯਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਧੀਤਾਸ੍ਥਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਾਮਿ ਗੁਣਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । ਤਾਂ ਤਾਂ ਕृਨ੍ਤਤਿ ਮੇ ਤृष੍ਣਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਮ੍ ਇਵ ਕੁਮੂषਿਕਾ
ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਜਾਂ ਨੇਕੀ ਮੈਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਲਾਲਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਹਾ ਤੰਬੂਰੇ ਦੀ ਤਾਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਯਸੀਵ ਜਰਤ੍ਪਰ੍ਣਂ ਵਾਯਾਵ੍ ਇਵ ਜਰਤ੍ਤृਣਮ੍ । ਨਭਸੀਵ ਸ਼ਰਨ੍ਮੇਘਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਚਕ੍ਰੇ ਭ੍ਰਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤਾ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ, ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਬੱਦਲ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਆਸ੍ਪਦਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਮ੍ ਅਸਮਰ੍ਥਧਿਯੋ ਵਯਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਾਜਾਲੇ ਵਿਮੁਹ੍ਯਾਮੋ ਜਾਲੇ ਸ਼ਕੁਨਯੋ ਯਥਾ
ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤृष੍ਣਾਭਿਧਾਨਯਾ ਤਾਤ ਦਗ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਜ੍ਵਾਲਯਾ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਦਾਹੋਪਸ਼ਮਨਮ੍ ਆਸ਼ਙ੍ਕੇ ਨਾਮृਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਲਾਲਚ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਸੜ ਗਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਦੂਰਂ ਦੂਰਮ੍ ਇਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਸਮੇਤ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਭ੍ਰਮਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਦਿਗਨ੍ਤੇषੁ ਤृष੍ਣੋਨ੍ਮਤ੍ਤਤੁਰਙ੍ਗਮੀ
ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਾ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਜਡਸਂਸਙ੍ਗਿਨੀ ਤृष੍ਣਾ ਕृਤੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਗਮਾਗਮਾ । ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਤੀ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਰਘਟ੍ਟੋਗ੍ਰਰਜ੍ਜੁਵਤ੍
ਲਾਲਚ, ਜੋ ਮੂੜਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਲਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਗੱਡੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੇਂਦਰ ਵਾਲੀ ਤੀਖੀ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਯਾ ਦੇਹੇ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੋਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਯਾ । ਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵਾਸ਼ੁ ਬਲੀਵਰ੍ਦਸ੍ ਤृष੍ਣਯਾ ਵਾਹ੍ਯਤੇ ਜਨਃ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲਾਲਚ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਦ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਕਲਤ੍ਰਾਦਿਤृष੍ਣਯਾ ਨਿਤ੍ਯਕृष੍ਣਯਾ । ਖਗੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਕਿਰਾਤ੍ਯੇਹ ਜਾਲਂ ਲੋਕੇषੁ ਰਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਲ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਜਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਯਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਧੀਰੇਹਮ੍ ਅਨ੍ਧਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਖੇਦਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਾਨਨ੍ਦਂ ਤृष੍ਣਾ ਕृष੍ਣੇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ
ਲਾਲਚ, ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਥੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਟਿਲਾ ਕੋਮਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਵਿषਵੈषਮ੍ਯਸ਼ਂਸਿਨੀ । ਦਹਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਮਨਾਕ੍ ਸ੍ਪृष੍ਟਾ ਤृष੍ਣਾ ਕृष੍ਣੇਵ ਭੋਗਿਨੀ
ਇਹ ਲਾਲਚ ਟੇੜੀ ਹੈ, ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਨਰਮ, ਪਰ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੀ ਅਸਮਤਲਤਾ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਸੱਪ, ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਛੂਹਣ ਤੇ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਹृਦਯਂ ਪੁਂਸਾਂ ਮਾਯਾਮਯਵਿਧਾਯਿਨੀ । ਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਦਾਯਿਨੀ ਦੀਨਾ ਤृष੍ਣਾ ਕृष੍ਣੇਵ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
ਇਹ ਲਾਲਚ ਕਾਲੀ ਡੈਵੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਝੂਠੇ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।