ਗृਹੀਤਜਲਸਂਵਿਦ੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਵਾਰਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਵਾਰਿਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਰੁਤ੍ਸਂਵਿਦਾ ਭਾਤਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਾ । ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਚਾਤੁਰ੍ਯਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਤਤ੍ ਸਮੂਹਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਹਵਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਇਹ ਚਤੁਰਾਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਖਤ੍ਵਂ ਮਰੁਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਰ੍ਵੀਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਧ੍ਯਾਨੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਚਿਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਸਭ ਝੂਠੇ ਹਨ; ਚਿੱਤ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਪ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।
ਮਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਮਫਲਾਨੁਭਵਨਕ੍ਰਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮੇਹਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਂ ਸ਼ृਣੁ
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਸੁਣੋ।
ਰੂਢਾਦਿਸਰ੍ਗੇ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਯੈਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਮਿਤਾ । ਪੁष੍ਟ੍ਯਾਦਿष੍ਵ੍ ਆਯੁषਃ ਪੁਂਸਾਂ ਤਸ੍ਯਾਥ ਨਿਯਤਿਂ ਸ਼ृਣੁ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੀ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਊਨਤ੍ਵੇ ਚਾਧਿਕਤ੍ਵੇ ਚ ਨृਣਾਂ ਕਾਰਣਮ੍ ਆਯੁषਃ
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤਬ, ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਧਰ੍ਮੇ ਹ੍ਰਸਤਿ ਹ੍ਰਸਤ੍ਯ੍ ਆਯੁਰ੍ ਨृਣਾਮ੍ ਇਹ । ਵृਦ੍ਧੇ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਸਮਮ੍ ਏਵ ਭਵੇਤ੍ ਸਮੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਧਰਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਮਰ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਨੋਂ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਮਰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰਦੈਰ੍ ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਯੌਵਨਮृਤ੍ਯੁਦੈਃ । ਵृਦ੍ਧਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰਦੈਰ੍ ਵृਦ੍ਧਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ ਮृਤਿਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਕਰਮ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਵਾਨ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਬੁੱਢੇਪੇ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਯਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਆਰਬ੍ਧਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮ੍ ਅਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਭਾਜਨਂ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਆਯੁषਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਕਦੀਰ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ.
ਏਵਂ ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੇਣ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍ ਇਤਃ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਵਚੋ ਦृਙ੍ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਿਵੇਦਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਵ ਇਥੋਂ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.
ਮਰਣਂ ਮੇ ਸਮਾਸੇਨ ਕਥਯੇਨ੍ਦੁਸਮਾਨਨੇ । ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਮਰਣਂ ਕਿਂ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਮृਤ੍ਵਾ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਚੰਦ-ਮੁਖੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ: ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖਦਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦੁਖਦਾਈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਮੁਮੂਰ੍षਵਃ । ਮੂਰ੍ਖੋ ऽਥ ਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਸੀ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ ਤਥਾ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਮੂਰਖ, ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ.
ਅਭ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਸ਼੍ ਚੇष੍ਟਾ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਸੀ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ ਤਥੈਵ ਚ
ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਣਾ ਯਸ੍ਯ ਨਾਭ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨੈਵ ਸ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ । ਮੂਰ੍ਖਸ੍ ਸ੍ਵਮृਤਿਕਾਲੇ ऽਸੌ ਦੁਃਖਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ਼ਾਸ਼ਯਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਵੈਵਸ਼੍ਯਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਵਿषਯਾਸ਼ਯਃ । ਦੀਨਤਾਂ ਪਰਮਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਰਿਲੂਨਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਕੌਲ।
ਅਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਸ੍ਕृਤਮਤਿਰ੍ ਅਸਜ੍ਜਨਪਰਾਯਣਃ । ਮृਤਾਵ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦਾਹਮ੍ ਅਗ੍ਨਾਵ੍ ਇਵ ਚ੍ਯੁਤਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਘਰ੍ਘਰਕਣ੍ਠਤ੍ਵਂ ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਦृष੍ਟਿਵਰ੍ਣਜਮ੍ । ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਏष ਵਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਦੀਨਧੀਃ
ਜਦੋਂ ਗਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਿਹਰਾ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਮਨ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਸ਼੍ਯਾਮਲਾਲੋਕੋ ਦਿਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਰਾਤ੍ਰਿਕਃ । ਭ੍ਰਮਦ੍ਦਿਙ੍ਮਣ੍ਡਲਾਭੋਗੋ ਘਨਮੇਚਕਿਤਾਮ੍ਬਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬਿਲਕੁਲ ਕਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਬੇਮਕਸਦ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਰ੍ਮਵ੍ਯਥਾਵਿਧੁਰਿਤਃ ਪ੍ਰਭ੍ਰਮਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲਃ । ਆਕਾਸ਼ੀਭੂਤਵਸੁਧੋ ਵਸੁਧੀਭੂਤਖਾਨ੍ਤਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਅਸਮਾਨ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵृਤ੍ਤਕਕੁਪ੍ਚਕ੍ਰ ਉਹ੍ਯਮਾਨ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ । ਨੀਯਮਾਨ ਇਵਾਕਾਸ਼ੇ ਘਨਨਿਦ੍ਰੋਨ੍ਮੁਖਾਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਕੂਏ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਝਟਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗੂੜ੍ਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਧਕੂਪਮ੍ ਇਵਾਪਨ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਯੋਜਿਤਃ । ਸ੍ਵਯਂ ਜਡੀਭਵਜ੍ਜਿਹ੍ਵੋ ਵਿਕਰ੍ਤਿਤ ਇਵਾਸ਼ਯੇ
ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਪਤਤੀਵ ਨਭੋਮਾਰ੍ਗਾਦ੍ ਘੁਣਾਵਰ੍ਤ ਇਵਾਰ੍ਪਿਤਃ । ਰਥਦ੍ਰੁਤ ਇਵਾਰੂਢੋ ਹਿਮਵਦ੍ਗਲਨੋਨ੍ਮੁਖਃ
ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਭੰਵਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਚਲਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਜ੍ਯੋਤ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਸਂਸਾਰਂ ਵਹ੍ਨਿਮਧ੍ਯਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਭ੍ਰਮਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਪਣੇਣੇਵ ਵਾਤਯਨ੍ਤ੍ਰ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਯੰਤਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਿਤੋ ਵਾ ਭ੍ਰਮ ਇਵ ਕृष੍ਟੋ ਰਸ਼ਨਯੇਵ ਵਾ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਜਲਾਵਰ੍ਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰ ਇਵਾਰ੍ਪਿਤਃ
ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਟਕਾਵਾ ਹੋਵੇ, ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੰਵਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ ਤृਣਮ੍ ਇਵ ਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਣਵਮਾਰੁਤੇ । ਦੂਰੋਢੋ ਵਾਰਿਪੂਰੇਣ ਨਿਪਤਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਵਾਡਵੇ
ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਹਾਵ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਵੇ।
ਅਨਨ੍ਤਗਗਨੇ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤੇ ਪਤਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਅਦ੍ਰਿਦ੍ਯੂਰ੍ਵੀਵਿਪਰ੍ਯਾਸਦਸ਼ਾਮ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਵਿੱਚ, ਚੱਕਰ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਹਾੜ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਤਨ੍ਨ੍ ਇਵਾਨਵਰਤਂ ਪ੍ਰੋਤ੍ਪਤਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਵਾਭਿਤਃ । ਘੂਤ੍ਕਾਰਾਕਰ੍ਣਨੋਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਣਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵ੍ਰਜਃ
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਹੋਵੇ; ਗੂੰਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮਾਚ੍ ਛ੍ਯਾਮਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਂਵਿਦਃ । ਯਥਾਸ੍ਤਙ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਰਵੌ ਮਨ੍ਦਾਲੋਕਤਯਾ ਦਿਸ਼ਃ
ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਝਾਂ ਹਨੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ ਤਾਨਵਮ੍ ਆਗਤਾ । ਯਥਾ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਨष੍ਟਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਦਿਗष੍ਟਕੇ
ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲਾ ਜਾਂ ਅਗਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਃਕਲ੍ਪਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਜਹਾਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਵਿਮੋਹਿਤਃ । ਅਵਿਵੇਕੇਨ ਤੇਨਾਸੌ ਮਹਾਮੋਹੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਮਨ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੇ-ਪਛਾਣੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।