ਯਦ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਫੁਰਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਮ ਚਿਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਨਿਯਮਿਤਸ੍ ਤਤਸ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਵਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਚ ਨਾਮ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਸ੍ਤਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਹਿ ਸਂਤਿष੍ਠਤੁ ਵੈ ਕਥਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਲਈ 'ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਯਥਾ ਕਚਿਤਾਤ੍ਮਨਿ । ਹਿਮਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਤਯਾਦ੍ਯਾਪਿ ਸਾ ਤਥਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਯਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅਜੇ ਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਠੰਢ, ਅੱਗ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸਤਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਯਦਾ ਚਿਦਾਦੇਸ੍ ਤੇਨੇਯਂ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਜਦ ਤੱਕ ਚੇਤਨਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਕਚਿਤਂ ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ । ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਤਸ੍ਯ ਚਲਿਤੁਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਯਾ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਕਚਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਵਿਦਂ ਵਿਨਾ । ਨ ਸਾ ਤਤਃ ਪ੍ਰਚਲਤਿ ਵੇਦਨਾਭ੍ਯਾਸਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜਗਦਾਦਾਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ ਚੇਦਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸਂਵਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਕਚਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁਰਤਂ ਯਥਾ
ਜਗਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਾਭਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਇਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਭੂਤਾਨੁਭੂਤਯਃ
ਇਹ ਸਥਿਰ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਮਝ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਯਾ ਯਥਾ ਰੂਢਾ ਸਂਵਿਤ੍ਕਚਨਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਸਾਦ੍ਯਾਪਿ ਚਾਲਿਤਾਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧਾਰ ਬਣੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਥਿਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗृਹੀਤਵ੍ਯੋਮਤਾਸਂਵਿਚ੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਵ੍ਯੋਮਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਗृਹੀਤਕਾਲਤਾਸਂਵਿਚ੍ ਚਿਨ੍ਨਭਃ ਕਾਲਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਸੁਰਤ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਭ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗृਹੀਤਜਲਸਂਵਿਦ੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਵਾਰਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਵਾਰਿਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਰੁਤ੍ਸਂਵਿਦਾ ਭਾਤਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਾ । ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਚਾਤੁਰ੍ਯਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਤਤ੍ ਸਮੂਹਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਹਵਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਇਹ ਚਤੁਰਾਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਖਤ੍ਵਂ ਮਰੁਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਰ੍ਵੀਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਧ੍ਯਾਨੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਚਿਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਸਭ ਝੂਠੇ ਹਨ; ਚਿੱਤ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਪ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।
ਮਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਮਫਲਾਨੁਭਵਨਕ੍ਰਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮੇਹਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਂ ਸ਼ृਣੁ
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਸੁਣੋ।
ਰੂਢਾਦਿਸਰ੍ਗੇ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਯੈਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਮਿਤਾ । ਪੁष੍ਟ੍ਯਾਦਿष੍ਵ੍ ਆਯੁषਃ ਪੁਂਸਾਂ ਤਸ੍ਯਾਥ ਨਿਯਤਿਂ ਸ਼ृਣੁ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੀ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਊਨਤ੍ਵੇ ਚਾਧਿਕਤ੍ਵੇ ਚ ਨृਣਾਂ ਕਾਰਣਮ੍ ਆਯੁषਃ
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤਬ, ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਧਰ੍ਮੇ ਹ੍ਰਸਤਿ ਹ੍ਰਸਤ੍ਯ੍ ਆਯੁਰ੍ ਨृਣਾਮ੍ ਇਹ । ਵृਦ੍ਧੇ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਸਮਮ੍ ਏਵ ਭਵੇਤ੍ ਸਮੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਧਰਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਮਰ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਨੋਂ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਮਰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰਦੈਰ੍ ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਯੌਵਨਮृਤ੍ਯੁਦੈਃ । ਵृਦ੍ਧਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰਦੈਰ੍ ਵृਦ੍ਧਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ ਮृਤਿਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਕਰਮ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਵਾਨ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਬੁੱਢੇਪੇ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਯਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਆਰਬ੍ਧਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮ੍ ਅਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਭਾਜਨਂ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਆਯੁषਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਕਦੀਰ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ.
ਏਵਂ ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੇਣ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍ ਇਤਃ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਵਚੋ ਦृਙ੍ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਿਵੇਦਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਵ ਇਥੋਂ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.
ਮਰਣਂ ਮੇ ਸਮਾਸੇਨ ਕਥਯੇਨ੍ਦੁਸਮਾਨਨੇ । ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਮਰਣਂ ਕਿਂ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਮृਤ੍ਵਾ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍
ਚੰਦ-ਮੁਖੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ: ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖਦਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦੁਖਦਾਈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਮੁਮੂਰ੍षਵਃ । ਮੂਰ੍ਖੋ ऽਥ ਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਸੀ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ ਤਥਾ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਮੂਰਖ, ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ.
ਅਭ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਸ਼੍ ਚੇष੍ਟਾ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਧਾਰਣਾਭ੍ਯਾਸੀ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ ਤਥੈਵ ਚ
ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਣਾ ਯਸ੍ਯ ਨਾਭ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨੈਵ ਸ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ । ਮੂਰ੍ਖਸ੍ ਸ੍ਵਮृਤਿਕਾਲੇ ऽਸੌ ਦੁਃਖਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ਼ਾਸ਼ਯਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਵੈਵਸ਼੍ਯਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਵਿषਯਾਸ਼ਯਃ । ਦੀਨਤਾਂ ਪਰਮਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਰਿਲੂਨਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਕੌਲ।
ਅਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਸ੍ਕृਤਮਤਿਰ੍ ਅਸਜ੍ਜਨਪਰਾਯਣਃ । ਮृਤਾਵ੍ ਅਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦਾਹਮ੍ ਅਗ੍ਨਾਵ੍ ਇਵ ਚ੍ਯੁਤਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਘਰ੍ਘਰਕਣ੍ਠਤ੍ਵਂ ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਦृष੍ਟਿਵਰ੍ਣਜਮ੍ । ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਏष ਵਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਦੀਨਧੀਃ
ਜਦੋਂ ਗਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਿਹਰਾ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਮਨ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਸ਼੍ਯਾਮਲਾਲੋਕੋ ਦਿਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤਰਾਤ੍ਰਿਕਃ । ਭ੍ਰਮਦ੍ਦਿਙ੍ਮਣ੍ਡਲਾਭੋਗੋ ਘਨਮੇਚਕਿਤਾਮ੍ਬਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬਿਲਕੁਲ ਕਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਬੇਮਕਸਦ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਰ੍ਮਵ੍ਯਥਾਵਿਧੁਰਿਤਃ ਪ੍ਰਭ੍ਰਮਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲਃ । ਆਕਾਸ਼ੀਭੂਤਵਸੁਧੋ ਵਸੁਧੀਭੂਤਖਾਨ੍ਤਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਅਸਮਾਨ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵृਤ੍ਤਕਕੁਪ੍ਚਕ੍ਰ ਉਹ੍ਯਮਾਨ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ । ਨੀਯਮਾਨ ਇਵਾਕਾਸ਼ੇ ਘਨਨਿਦ੍ਰੋਨ੍ਮੁਖਾਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਕੂਏ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਝਟਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗੂੜ੍ਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।