ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਮ੍ ਅਨੇਨੇਹ ਦੁਰਹਙ੍ਕਾਰਵੈਰਿਣਾ
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ — ਇਹ ਸਭ ਇਥੇ ਇਕ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਔਖੇ ਵੈਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤੇ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਖਿਦ੍ਯਤਾ । ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਦੁਰਾਧਯਃ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਦੁੱਖ ਸਚਮੁਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਦੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਨੈਸ੍ ਸੁਸ਼ਮਸ਼ਾਲਿਨਿ । ਮਨੋਮਨਨਸਮ੍ਮੋਹਮਿਹਿਕਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੀ ਧੁੰਦ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕਿਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਮੇ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਚ੍ ਛੋਕੇਨ ਸੀਦਤਃ । ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਚਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਦ੍ ਆਖ੍ਯਾਤੁਮ੍ ਇਹਾਰ੍ਹਸਿ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਂ ਨਿਲਯਮ੍ ਅਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਥਮ੍ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਗੁਣੇਨ ਨ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਮਿ । ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਪਦਂ ਪਰਿਤੋ ऽਤਿਦੁਃਖਂ ਸ਼ੇषੇਣ ਮਾਂ ਸਮਨੁਸ਼ਾਧਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵ
ਮੈਂ ਉਹ ਅਸਥਿਰ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਥਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਾ ਦੇਵੋ।
ਦੋषੈਰ੍ ਜਰ੍ਜਰਤਾਂ ਯਾਤਂ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਦ੍ ਆਰ੍ਯਸੇਵਿਤਾਤ੍ । ਵਾਤਾਤ੍ਤਪਿਞ੍ਛਲਵਵਚ੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਚਞ੍ਚਲਮ੍
ਮਨ, ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪੰਖ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਸ਼੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਚ ਸੁਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਏਵਾਭਿਧਾਵਤਿ । ਦੂਰਾਦ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਦੀਨਂ ਗ੍ਰਾਮੇ ਕੌਲੇਯਕੋ ਯਥਾ
ਇਹ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਾਸੀ ਪਰਾਈ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਤੇ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਦੂਰ ਤੇ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਰ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਧਨੈਃ । ਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕਰਣ੍ਡਕ ਇਵਾਮ੍ਬੁਭਿਃ
ਇਹ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡਾ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਕਦੇ ਭਰਪੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਟੋਕਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਦਾਸ਼ਾਵਾਗੁਰਾਵृਤਮ੍ । ਨ ਮਨਾਙ੍ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਮृਗੋ ਯੂਥਾਦ੍ ਇਵ ਚ੍ਯੁਤਃ
ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਨ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਰਙ੍ਗਤਰਲਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਦਧਦ੍ ਆਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਨ ਮਨੋ ਯਾਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਮਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਮਨਨਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ਵਿਧਾਵਤਿ । ਮਨ੍ਦਰਾਹਨਨੋਦ੍ਧੂਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਰ੍ਣਵਪਯੋ ਯਥਾ
ਮਨ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਕਲ੍ਲੋਲਕਲਨਾਵਰ੍ਤਂ ਮਾਯਾਮਕਰਮਾਲਿਨਮ੍ । ਨ ਨਿਰੋਦ੍ਧੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਮਿ ਮਨੋਮੋਹਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍
ਮੈਂ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਭਵਾਂ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਭੋਗਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਪਾਤਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਮਨੋਹਰਿਣਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੂਰਂ ਵਿਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਕੁਰਮਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਹਿਰਣ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਮੇ ਚੇਤਸ੍ ਤਾਮ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਆਕੁਲਯਾ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਉਖੜੇ ਤੇ ਵਿੱਖਰੇ ਹੋਏ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਨ।
ਚੇਤਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲਯਾ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚਿਨ੍ਤਾਨਿਚਯਚਞ੍ਚੁਰਮ੍ । ਧृਤਿਂ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਨੈਕਤ੍ਰ ਕੇਸਰੀ ਪਞ੍ਜਰੇ ਯਥਾ
ਮਨ, ਆਪਣੀ ਚੰਚਲ ਚਲਾਕੀ ਅਤੇ ਕਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਢਿੱਡ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਮੋਹਰਥਾਰੂਢਂ ਸ਼ਰੀਰਾਚ੍ ਛਮਤਾਸੁਖਮ੍ । ਹਰਤ੍ਯ੍ ਉਪਗਤੋਦ੍ਯੋਗਂ ਹਂਸਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਃ
ਮਨ, ਮੋਹ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਲ੍ਪਕਲ੍ਪਨਾਤਲ੍ਪੇ ਨਿਲੀਨਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਯਃ । ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਨ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਤਪ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਆਕੁਲਃ
ਅਨੰਤ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸੇਜ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਜਾਗਦੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਕ੍ਰੋਡੀਕृਤਦृਢਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤृष੍ਣਾਸੂਤ੍ਰੋਮ੍ਭਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਵਿਹਗੋ ਜਾਲਕੇਨੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਸਖਤ ਗੰਢੀ ਹੋਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਂ ਮਨ ਨਾਲ ਐਸਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤਤਾਮਰ੍षਧੂਮੇਨ ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਾਲਾਬਿਲੇਨ ਚ । ਵਹ੍ਨਿਨੇਵ ਤृਣਂ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਮੁਨੇ ਦਗ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਹੇ ਮুনি, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੂਰੇਣ ਜਡਤਾਂ ਯਾਤਸ੍ ਤृष੍ਣਾਭਾਰ੍ਯਾਨੁਗਾਮਿਨਾ । ਸ਼ਵਃ ਕੌਲੇਯਕੇਨੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭੁਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਕਠੋਰ ਲਾਲਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਦੜ ਖਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਰਙ੍ਗਤਰਲਾਸ੍ਫਾਲਵृਤ੍ਤਿਨਾ ਜਡਰੂਪਿਣਾ । ਤਟਵृਕ੍ਸ਼ ਇਵੌਘੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਨੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਸੁਸਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਧਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਅਵਾਨ੍ਤਰਨਿਪਾਤਾਯ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨਾਕ੍ਰਮਣਾਯ ਚ । ਤृਣਂ ਚਣ੍ਡਾਨਿਲੇਨੇਵ ਦੂਰੇ ਨੁਨ੍ਨੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਖਾਲੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਜਲਧੇਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਣੋਨ੍ਮੁਖਃ । ਸੇਤੁਨੇਵ ਪਯਃਪੂਰੋ ਰੋਧਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕੁਚੇਤਸਾ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਗੰਦਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਾਦ੍ ਗਚ੍ਛਤਾ ਪृष੍ਠਂ ਪृष੍ਠਾਤ੍ ਪਾਤਾਲਗਾਮਿਨਾ । ਕੂਪਕਾष੍ਠਂ ਕੁਦਾਮ੍ਨੇਵ ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਾਂਹ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਕੂਏਂ ਦੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਜਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਸ੍ਫਾਰਰੂਪੇਣ ਵਿਚਾਰਵਿਸ਼ਰਾਰੁਣਾ । ਬਾਲੋ ਵੇਤਾਲਕੇਨੇਵ ਗृਹੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ੍ਵਚੇਤਸਾ
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਭੂਤ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨੇਰ੍ ਉष੍ਣਤਰਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾਦ੍ ਅਪਿ ਕष੍ਟਤਰਕ੍ਰਮਃ । ਵਜ੍ਰਾਦ੍ ਅਪਿ ਦृਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੁਰ੍ਨਿਗ੍ਰਹਮਨੋਗ੍ਰਹਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਹੀਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਖਤ ਹੈ, ਤੇ ਬੜੀ ਜਬਰਦਸਤ ਤੇ ਅਣਕਾਬੂ ਹੈ।
ਚੇਤਃ ਪਤਤਿ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਵਿਹਗਸ਼੍ ਚਾਮਿषੇष੍ਵ੍ ਇਵ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਵਿਰਤਿਂ ਯਾਤਿ ਬਾਲਃ ਕ੍ਰੀਡਨਕਾਦ੍ ਇਵ
ਮਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਚਾਰਾ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਖਿਡੌਣੇ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਡਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਆਲੋਲੋ ਵਿਤਤਾਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਮਨੋऽਬ੍ਧਿਰ੍ ਈਹਿਤਵ੍ਯਾਲੋ ਦੂਰਾਨ੍ ਨਯਤਿ ਤਾਤ ਮਾਮ੍
ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮਨ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਵਿਚ ਸੁਸਤ ਪਰ ਚਲਾਕ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਪ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਧਿਪਾਨਾਨ੍ ਮਹਤਸ੍ ਸੁਮੇਰੂਲ੍ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ ਅਪਿ । ਅਪਿ ਵਹ੍ਨ੍ਯਸ਼ਨਾਤ੍ ਸਾਧੋ ਵਿषਮਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਹੇ ਸਾਧੂ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲੈਣਾ, ਸੂਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣਾ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਖਾ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਣ ਨਾਲੋਂ ਆਸਾਨ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਜਗਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਤਚ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਮਨ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।