ਸ਼ਮੇਨ੍ਦੋਸ੍ ਸੈਂਹਿਕੇਯਾਸ੍ਯਂ ਗੁਣਪਦ੍ਮਮਹਾਸ਼ਨਿਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਮੇਘਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਚੰਦ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ-ਮੁਖੀ ਬਿਜਲੀ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਪਤਝੜ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਨਾਹਂ ਰਾਮੋ ਨ ਮੇ ਵਾਞ੍ਛਾ ਭਾਵੇषੁ ਚ ਨ ਮੇ ਮਨਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਆਸਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਿਨੋ ਯਥਾ
ਨਾ ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਦ੍ ਯਦ੍ ਯਨ੍ ਮਯਾ ਭੁਕ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਹृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਤਦ੍ ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਰਿਕ੍ਤਤਾ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਖਾਧਾ, ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੈ; ਅਸਲੀਅਤ ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਅਹਮ੍ ਆਪਦਿ ਦੁਃਖਿਤਃ । ਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁ ਸੁਖਿਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨਹਙ੍ਕਾਰਿਤਾਧਨਃ
ਜੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸੋਚ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼; ਇਸ ਲਈ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਦੌਲਤ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੁਨੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾਸ੍ ਤਥਾ । ਅਵਤਿष੍ਠੇ ਗਤੋਦ੍ਵੇਗੋ ਭੋਗੌਘੇ ऽਭਙ੍ਗੁਰਾਸ੍ਪਦਮ੍
ਹਉਮੈ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਮুনি, ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੁਖ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨਾਜੁਕ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਾਵਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਾਰਿਦਃ ਪ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤृष੍ਣਾਕੁਟਜਮਞ੍ਜਰੀ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਹਉਮੈ ਦਾ ਬੱਦਲ ਫੈਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਗੁੱਚੀ ਖਿੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਘਨੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤृष੍ਣਾਨਵਤਡਿਲ੍ਲਤਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਦੀਪਸ਼ਿਖਾਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਜਦ ਹਉਮੈ ਦਾ ਗਾੜਾ ਬੱਦਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬੇਸਾਹਾਰ ਲਤਾ, ਬੁਝੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਵਾਂਗ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਹਾਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇ ਮਨੋਮਤ੍ਤਮਤਙ੍ਗਜਃ । ਵਿਸ੍ਫੂਰ੍ਜਤਿ ਘਨਾਸ੍ਫੋਟੈਸ੍ ਸ੍ਤਨਿਤੈਰ੍ ਇਵ ਵਾਰਿਦਃ
ਹਉਮੈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਧੁੰਮ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਦੇਹਮਹਾਦਰ੍ਯਾਂ ਘਨਾਹਙ੍ਕਾਰਕੇਸਰੀ । ਯੋ ऽਯਮ੍ ਉਲ੍ਲਸਤਿ ਸ੍ਫਾਰਂ ਤੇਨੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇਸ ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਗਾੜੀ ਹਉਮੈ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਤਨ੍ਤੁਲਵਪ੍ਰੋਤਾ ਬਹੁਜਨ੍ਮਪਰਮ੍ਪਰਾ । ਅਹਙ੍ਕਾਰੋਗ੍ਰਸ਼ਿਡ੍ਗੇਨ ਕਣ੍ਠੇ ਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀ ਕृਤਾ
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਹਉਮੈ ਦੇ ਤੀਖੇ ਕਾਂਡੇ ਨਾਲ ਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਮ੍ ਅਨੇਨੇਹ ਦੁਰਹਙ੍ਕਾਰਵੈਰਿਣਾ
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ — ਇਹ ਸਭ ਇਥੇ ਇਕ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਔਖੇ ਵੈਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤੇ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਖਿਦ੍ਯਤਾ । ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਦੁਰਾਧਯਃ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਦੁੱਖ ਸਚਮੁਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਦੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਨੈਸ੍ ਸੁਸ਼ਮਸ਼ਾਲਿਨਿ । ਮਨੋਮਨਨਸਮ੍ਮੋਹਮਿਹਿਕਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੀ ਧੁੰਦ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕਿਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਮੇ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਚ੍ ਛੋਕੇਨ ਸੀਦਤਃ । ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਚਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਦ੍ ਆਖ੍ਯਾਤੁਮ੍ ਇਹਾਰ੍ਹਸਿ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਂ ਨਿਲਯਮ੍ ਅਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਥਮ੍ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਗੁਣੇਨ ਨ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਮਿ । ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਪਦਂ ਪਰਿਤੋ ऽਤਿਦੁਃਖਂ ਸ਼ੇषੇਣ ਮਾਂ ਸਮਨੁਸ਼ਾਧਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵ
ਮੈਂ ਉਹ ਅਸਥਿਰ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਥਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਾ ਦੇਵੋ।
ਦੋषੈਰ੍ ਜਰ੍ਜਰਤਾਂ ਯਾਤਂ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਦ੍ ਆਰ੍ਯਸੇਵਿਤਾਤ੍ । ਵਾਤਾਤ੍ਤਪਿਞ੍ਛਲਵਵਚ੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਚਞ੍ਚਲਮ੍
ਮਨ, ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪੰਖ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਸ਼੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਚ ਸੁਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਏਵਾਭਿਧਾਵਤਿ । ਦੂਰਾਦ੍ ਦੂਰਤਰਂ ਦੀਨਂ ਗ੍ਰਾਮੇ ਕੌਲੇਯਕੋ ਯਥਾ
ਇਹ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਾਸੀ ਪਰਾਈ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਤੇ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਦੂਰ ਤੇ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਰ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਧਨੈਃ । ਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕਰਣ੍ਡਕ ਇਵਾਮ੍ਬੁਭਿਃ
ਇਹ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡਾ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਕਦੇ ਭਰਪੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਟੋਕਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਦਾਸ਼ਾਵਾਗੁਰਾਵृਤਮ੍ । ਨ ਮਨਾਙ੍ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਮृਗੋ ਯੂਥਾਦ੍ ਇਵ ਚ੍ਯੁਤਃ
ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਨ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਰਙ੍ਗਤਰਲਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਦਧਦ੍ ਆਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਨ ਮਨੋ ਯਾਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਮਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਮਨਨਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ਵਿਧਾਵਤਿ । ਮਨ੍ਦਰਾਹਨਨੋਦ੍ਧੂਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਰ੍ਣਵਪਯੋ ਯਥਾ
ਮਨ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਕਲ੍ਲੋਲਕਲਨਾਵਰ੍ਤਂ ਮਾਯਾਮਕਰਮਾਲਿਨਮ੍ । ਨ ਨਿਰੋਦ੍ਧੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਮਿ ਮਨੋਮੋਹਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍
ਮੈਂ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਭਵਾਂ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਭੋਗਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਪਾਤਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਮਨੋਹਰਿਣਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੂਰਂ ਵਿਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਕੁਰਮਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਹਿਰਣ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਮੇ ਚੇਤਸ੍ ਤਾਮ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਆਕੁਲਯਾ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਉਖੜੇ ਤੇ ਵਿੱਖਰੇ ਹੋਏ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਨ।
ਚੇਤਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲਯਾ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚਿਨ੍ਤਾਨਿਚਯਚਞ੍ਚੁਰਮ੍ । ਧृਤਿਂ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਨੈਕਤ੍ਰ ਕੇਸਰੀ ਪਞ੍ਜਰੇ ਯਥਾ
ਮਨ, ਆਪਣੀ ਚੰਚਲ ਚਲਾਕੀ ਅਤੇ ਕਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਢਿੱਡ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਮੋਹਰਥਾਰੂਢਂ ਸ਼ਰੀਰਾਚ੍ ਛਮਤਾਸੁਖਮ੍ । ਹਰਤ੍ਯ੍ ਉਪਗਤੋਦ੍ਯੋਗਂ ਹਂਸਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਃ
ਮਨ, ਮੋਹ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਲ੍ਪਕਲ੍ਪਨਾਤਲ੍ਪੇ ਨਿਲੀਨਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਯਃ । ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਨ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਤਪ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਆਕੁਲਃ
ਅਨੰਤ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸੇਜ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਜਾਗਦੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਕ੍ਰੋਡੀਕृਤਦृਢਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤृष੍ਣਾਸੂਤ੍ਰੋਮ੍ਭਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਵਿਹਗੋ ਜਾਲਕੇਨੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਸਖਤ ਗੰਢੀ ਹੋਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਂ ਮਨ ਨਾਲ ਐਸਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤਤਾਮਰ੍षਧੂਮੇਨ ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਾਲਾਬਿਲੇਨ ਚ । ਵਹ੍ਨਿਨੇਵ ਤृਣਂ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਮੁਨੇ ਦਗ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਹੇ ਮুনি, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੂਰੇਣ ਜਡਤਾਂ ਯਾਤਸ੍ ਤृष੍ਣਾਭਾਰ੍ਯਾਨੁਗਾਮਿਨਾ । ਸ਼ਵਃ ਕੌਲੇਯਕੇਨੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭੁਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਸਾ
ਕਠੋਰ ਲਾਲਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਦੜ ਖਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਹੈ।