ਪਰਿਵਾਰਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯੋ ਦੇਵ੍ਯ ਆਹृਤ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਜੈਃ । ਆਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯੋ ਬਲਾਨ੍ ਨੀਤਾਃ ਕੁਰਰ੍ਯ ਇਵ ਧੀਵਰੈਃ
ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ ਸਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਮਛੀਰੇ ਕਾਂਗਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਨੋ ਯੇਯਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰਸਰਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਆਪਤ੍ ਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਦੇਵਸ੍ਯੈਵਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ ਹੈ; ਐਸੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯਾਵਲੋਕ੍ਯਾਸੌ ਦੇਵ੍ਯੌ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯਤਾਂ ਮਮ ਭਾਰ੍ਯੇਯਂ ਯੁष੍ਮਤ੍ਪਾਦਾਬ੍ਜषਟ੍ਪਦੀ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਜੰਗ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਯਯੌ ਰਾਜਾ ਕੋਪਾਕੁਲਿਤਚੇਤਨਃ । ਮਤ੍ਤੇਭਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਵਨਃ ਕਨ੍ਦਰਾਦ੍ ਇਵ ਕੇਸ਼ਰੀ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਲੋਂ ਜੰਗਲ ਉਲਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਰ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਲੀਲਾ ਲੀਲਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਥ ਸ੍ਵਾਕਾਰਸਦृਸ਼ਾਕृਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਯਾਤਾਮ੍ ਆਦਰ੍ਸ਼ੇ ਚਾਰੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍
ਲੀਲਾ ਨੇ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਪਰਛਾਂਵ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਦੇਵਿ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਯਮ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਯਾ ਸਾਭਵਮ੍ ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਥਂ ਸੇਯਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਦੇਵੀ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਥੇ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਹਾਂ? ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ?
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਪੌਰਾ ਯੋਧਾਸ੍ ਸਬਲਵਾਹਨਾਃ । ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤ ਏਵੇਮੇ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਥੈਵ ਯੇ
ਉਹ ਮੰਤਰੀ, ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਸਿਪਾਹੀ, ਫੌਜਾਂ ਤੇ ਰਥ—all ਉਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਉਥੇ ਸੀ, ਇਥੇ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਪੀਦਮ੍ ਅਯਂ ਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵੇ ਕਥਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਮਕੁਰ ਇਵੈਤੇ ਕਿਂ ਪ੍ਰਚੇਤਨਾਃ
ਇਥੇ ਵੀ, ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ? ਕੀ ਇਹ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ, ਆਇਨੇ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਵਾਂਗ, ਜਾਗਦੇ ਹਨ?
ਯਥਾ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਥਾਨੁਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਚਿਤਿਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਾਰ੍ਥਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਤੁਰੰਤ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ, ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਸੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਵਿਚਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਗ੍ਭਾਵਨ ਏਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤਨਸ੍ ਤਨੁਤੇ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ । ਤਾਦृਗਰ੍ਥਜਗਦ੍ਰੂਪਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵੋਦੇਤਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਚੇਤਨਾ ਯਾਦ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਪਲ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਂ ਨ ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਪਦਾਰ੍ਥਜਮ੍ । ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰਂ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਰ੍ਥੋ ऽਤ੍ਰ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਕੋਈ ਬਾਹਰਲਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਥਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਾਹਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰਵਤ੍ ਕਚਨਂ ਚਿਤੇਃ । ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਨਾਮ੍ਨੈਵ ਸ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸੁਸ੍ਫੁਟਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਇੱਥੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ 'ਬਾਹਰ' ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਆਦਤ ਕਰਕੇ, ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਯਾਦृਗ੍ਭਾਵੋ ਮृਤੋ ਭਰ੍ਤਾ ਤਵ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦਾ ਪੁਰੇ । ਤਾਦृਗ੍ਭਾਵਸ੍ ਤਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮੁਪਾਗਤਃ
ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਪਾਈ ਸੀ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਨੇ ਉਸੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯ ਏਵ ਹ੍ਯ੍ ਅਮੀ ਭृਤ੍ਯਾਸ੍ ਤੇਭ੍ਯਸ੍ ਤਤ੍ਸਦृਸ਼ਾ ਅਪਿ । ਸਦ੍ਰੂਪਾ ਏਵ ਚੈਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸੈਨ੍ਯਵਤ੍
ਇਹ ਨੌਕਰ ਪਿਛਲੇ ਨੌਕਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਅਕਲਪਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਸਂਵਾਦਿ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ ਵਦ ਕਥਂ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਤਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਹਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਸ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝੂਠ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਥਵੋਤ੍ਤਰਕਾਲੇ ਤੁ ਭਙ੍ਗੁਰਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਵਸ੍ਤੁਸਤ੍ । ਤਦ੍ ਈਦृਕ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਧਿਕਾ
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਪਿੱਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਸਵੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਛ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਨਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਅਸਦ੍ਵਪੁਃ । ਮृਤਿਰ੍ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਾ ਮृਤੌ ਜਨ੍ਮਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਸੁਪਨਾ ਜਾਗਣ ਵੇਲੇ ਝੂਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਣ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਝੂਠਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਵਿਸ਼ਰਾਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨੁਭੂਤੇਸ਼੍ ਚ ਸੁਨ੍ਦਰਿ । ਏਵਂ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਦਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਭਾਸਤੇ
ਸੋਹਣੀਏ, ਸੋਚਣ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਟਕਾਵਾ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਾਨ੍ਯਯੁਗੇ ऽਥਵਾ । ਨ ਕਦਾਚਨ ਯਨ੍ ਨਾਸ਼ਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤਿ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍
ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਅੱਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਕਚਨ੍ਤੀਮਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਯਸ੍ ਸृष੍ਟਿਨਾਮਿਕਾਃ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਾਨੀਵ ਨ ਕਚਨ੍ਤਿ ਤੁ ਵਸ੍ਤੁਤਃ
ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਭਟਕਾਵੇ ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਜਾਂ ਗੇਂਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਤਰਙ੍ਗਾ ਜਲਧੌ ਤਥੇਮਾਸ੍ ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰੇ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਰਜਾਂਸੀਵ ਮਹਾਨਿਲੇ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਠਦੀਆਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਠਦੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਉਠਦੀ ਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਯਾਭਾਸੇ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਮਾਤ੍ਮਕੇ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲਰਯੇ ਕੇਵਾਸ੍ਥਾ ਸਰ੍ਗਭਸ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਇਹ ਆਤਮ-ਭਾਵ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਹ 'ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਆਸ ਕਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਯਸ਼੍ ਚ ਨ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਾਸ੍ ਤਾਸ੍ ਤਾ ਏਵ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਘਨੇ ਤਮਸਿ ਯਕ੍ਸ਼ਾਭਾ ਤਮ ਏਵ ਨ ਯਕ੍ਸ਼ਕਾਃ
ਉਥੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਯਕਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਨ੍ਮ ਮृਤਿਰ੍ ਮੋਹੋ ਵ੍ਯੋਮਾਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਤਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਤਚ੍ ਚ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਯਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਭ੍ਰਮ, ਆਕਾਸ਼, 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ—ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾ-ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।
ਨਾਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਚਾਸਤ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ । ਦ੍ਵਯਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਅਥ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮ੍ਭਵਤ੍
ਇਹ ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਪਰਮਾਣ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੇਰ੍ ਅਣੁਕੇ ऽਪਿ ਵਾ । ਜੀਵਾਣੁਰ੍ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਿਜਂ ਵਪੁਃ
ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੇ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿੰਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਔष੍ਣ੍ਯਂ ਯਥਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨਿਜਭਾਵਕ੍ਰਮੋਦਿਤਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤੀਦਂ ਤਥੈਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭੂਤਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਾਤਪੇ ਗੇਹੇ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ । ਤਥੇਮੇ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਯਥਾ ਵਾਯੌ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਆਮੋਦਸ਼੍ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ । ਪਿਣ੍ਡਗ੍ਰਹਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਰਾਚਰਾਃ । ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯਾਵਯਵੈਰ੍ ਭਾਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਈਦृਸ਼ੈਃ
ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ, ਫੜਨਾ-ਛੱਡਨਾ, ਮੋਟਾ-ਪਤਲਾ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ-ਅਟੱਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਗੁਣ ਹਨ।