ਅਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਨਕੇ ਕਾਨਕੇ ਕਟਕੇ ਯਥਾ । ਕਟਕਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਹੇਮਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 'ਕੜਾ' ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਥੋੜੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਥਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਪੁਰਾਗਾਰਨਗਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ । ਇਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਦृਗ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਦृਕ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਮਹਲ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਭਸਿ ਮੁਕ੍ਤਾਲੀਪਿਞ੍ਛਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਾਦਯਃ । ਅਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਾ ਤਥੇਦਂ ਦੁਰ੍ਦृਸ਼ਾਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ, ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖ ਜਾਂ ਗੇਂਦਾਂ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸੱਚੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਸਂਯੁਤਮ੍ । ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾ ਯਥਾ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਤਥਾ ਸ਼ृਣੁ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸੱਚੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਘਨਂ ਸ਼ੁਚਿ । ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਪੁਃ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਪਕ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਛੂਤਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵੈ
ਉਹ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਯਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰਵਾਸਿਨਃ । ਨਰਾਨ੍ ਇਤਿ ਨਰਾ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਕਾਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਕਾਸ਼ਚਿਤਾਹਂ ਹਿ ਨਰੋ ऽਨੇਨੇਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍
ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਤੈਕ੍ਯਵਸ਼ਤੋ ਨਰਤੈਵਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਤੋ ਦਿਗ੍ਦ੍ਵਯੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਇਕਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਚਾਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾ ਨ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਮੁਨੇ ਯਦਾ । ਵਦ ਤਤ੍ ਕੋ ਭਵੇਦ੍ ਦੋषੋ ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਣਿ
ਹੇ ਮুনি, ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੇਵਲ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਨ੍ਯਪੁਰਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਰੂਪਿਣਃ । ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਨਾਮ ਨੇਤਰਤ੍
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਝਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਭੂਰ੍ ਭਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭੋ ऽਨੁਭਵਾਤ੍ਮਕਃ । ਤਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਆਤਮ-ਜਨਮਿਆ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਂ ਭਵਾਨ੍ ਮਮ । ਯਥੈਵ ਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਤਥਾ ਨृਣਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਗਰਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਾ ਨ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਇਮੇ ਯਦਿ । ਤਦ੍ ਇਹਾਪਿ ਤਦਾਕਾਰੇ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਮੇ ਭਵਾਨ੍ ਅਪਿ
ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ।
ਯਥਾਹਂ ਤਵ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਂ ਭਵਾਨ੍ ਮਮ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਪਲਮ੍ਭੇ ਸਂਸਾਰੇ ਮਿਥਸ੍ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਪ੍ਰਥੇਦृਸ਼ੀ
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚ ਹਾਂ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋ; ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਰਸਪਰ ਸੱਚਾਈ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਵਿਪੁਲੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਥਾ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਹਂ ਤਵ । ਤਥਾ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਮੇ ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚ ਹਾਂ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋ; ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਸਾਰੇ ਸੁਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਨਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰੇ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਸਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥੈਵਾਸ੍ਤੇ ਮਮੈਵਂ ਭਗਵਨ੍ ਮਤਿਃ
ਜਿਸ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤਥੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਦ੍ਰष੍ਟਰਿ ਨਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿषਦਾਕृਤਿਃ
ਹਾਂ, ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਚ ਹੈ; ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੀ ਹਕੀਕਤ ਕਰਕੇ, ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਆਸ੍ਤਾਮ੍ ਇਦਂ ਤਾਵਦ੍ ਯਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਸੇ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੂਰਕਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਛੱਡੋ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਗਣਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਭਾਤਿ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਰਞ੍ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁਰਤੋਪਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਸੱਚ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਝੂਠੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ੍ ਤਥਾ । ਯਤ੍ ਤੁ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼੍ਵ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਮਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੁਝ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਕੋਸ਼ੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਭ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਤਥਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਲਭ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਚੇਤ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਉਵਾਚੇਦਂ ਦੇਵੀ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਵਿਦੂਰਥਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਬੋਧਾਮृਤਾਸੇਕੈਰ੍ ਵਿਵੇਕਾਙ੍ਕੁਰਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਦੂਰਥ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕਰਕੇ ਕਹੀਆਂ।
ਤਦ੍ ਏਵਮ੍ ਏष ਰਾਜਂਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਲੀਲਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਪਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਗਮਿष੍ਯਾਵੋ ਦृष੍ਟਾ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਦृष੍ਟਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਣਨ ਖੇਡ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੇਖ ਲਏ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਗਿਰਾ ਮਧੁਰਵਰ੍ਣਯਾ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਧੀਮਾਨ੍ ਭੂਮਿਪਾਲੋ ਵਿਦੂਰਥਃ
ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਵਿਦੂਰਥ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:
ਮਮਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੇਵਿ ਮੋਘਂ ਭਵਤਿ ਨਾਰ੍ਥਿਨਿ । ਮਹਾਫਲਪ੍ਰਦਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਕਥਂ ਤਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਅਹਂ ਦੇਹਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਤਃ ਪਰਮ੍ । ਨਿਜਮ੍ ਆਯਾਮਿ ਹੇ ਦੇਵਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਅਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਾਸ਼ੁ ਮਾਂ ਮਾਤਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ਰਣਾਗਤਮ੍ । ਭਕ੍ਤੇ ऽਵਹੇਲਾ ਵਰਦੇ ਮਹਤਾਂ ਨ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਮਾਤਾ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਦੇ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਯਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮ੍ ਅਹਮ੍ ਯਾਮਿ ਤਮ੍ ਏਵਾਯਾਤ੍ਵ੍ ਅਯਂ ਮਮ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਚੈਵੇਯਂ ਬਾਲੇਤਿ ਕੁਰੁ ਮੇ ਦਯਾਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਉਣ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।
ਆਗਚ੍ਛ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਉਚਿਤਾਙ੍ਗਵਿਚਾਰਚਾਰੁ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਨ੍ਮਮਣ੍ਡਲਵਰੇ ਕੁਰੁ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਮ੍ । ਅਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਅਰ੍ਥਿਜਨਕਾਮਨਿਰਾਕृਤਿਰ੍ ਹਿ ਦृष੍ਟਾ ਨ ਕਾਚਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਪੀਤਿ ਵਿਦ੍ਧਿ
ਆ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮਝ ਤੇ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਲਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਇਆ ਨਹੀਂ।