ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਰੂਪਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਸਿ । ਪਸ਼੍ਯਸੀਵੈਤਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਚਸ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਮਹਾਮਣਿਰ੍ ਇਵੋਦਾਰ ਆਲੋਕ ਇਵ ਭਾਸੁਰਃ
ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਵੱਡੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਚਮਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ।
ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਨ ਭੂਪੀਠਮ੍ ਇਦਮ੍ ਨ ਚ ਭਵਾਨ੍ ਅਯਮ੍ । ਨ ਚੇਮੇ ਗਿਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾ ਨ ਚੇਹ ਨ ਚ ਵੈ ਵਯਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਹੈਂ; ਇਹ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਿੰਡ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨਾਂ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ।
ਗਿਰਿਗ੍ਰਾਮਕਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਪਾਕਾਸ਼ਕੇ ਕਿਲ । ਤਲ੍ ਲੀਲਾਪਤਿਰਾਜ੍ਯਾਢ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਭਾਸੁਰਮ੍
ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ, ਮੰਡਪ ਦੇ ਖੁੱਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਤੇ ਮਹਾਂ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਲੀਲਾਰਾਜਧਾਨੀਮਣ੍ਡਪੋ ਮਣ੍ਡਿਤਾਕृਤਿਃ । ਭਾਤਿ ਤਸ੍ਯੋਦਰੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤਵੇਦਂ ਵਿਤਤਂ ਜਗਤ੍
ਉਥੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਛਤਰੀ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤਿ ਗੇਹੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਯਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਮਣ੍ਡਪਾਨਾਂ ਵ੍ਯੋਮ ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਜਿਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਖੜੇ ਹਾਂ—ਉਹਨਾਂ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਤੇषੁ ਮਣ੍ਡਪਖੇष੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਮਹੀ ਨ ਚ ਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਨ ਵਨਾਨਿ ਵ ਸ਼ੈਲੌਘਾ ਨ ਮੇਘਸਰਿਦਰ੍ਣਵਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ; ਨਾ ਜੰਗਲ ਹਨ, ਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਨਾ ਬੱਦਲ, ਨਾ ਦਰਿਆ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ।
ਕੇਵਲਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਗृਹੇ ਜਨਾਃ । ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਗਨ੍ ਨਾਪਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍ ਨ ਚ ਭੂਧਰਾਨ੍
ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ।
ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਦੇਵਿ ਮਮੇਹਾਨੁਚਰਾ ਇਮੇ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਆਤ੍ਮਨਾ ਸਨ੍ਤਿ ਤੇ ਕਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਨਾਥਵਾ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਆਤਮਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ?
ਜਗਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਰ੍ਥਵਦ੍ ਭਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਵਾਦ੍ਰਯਃ । ਕਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਨਾਸਤ੍ਯਾ ਵੇਤਿ ਮੇ ਵਦ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅਸਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਰਾਜਨ੍ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯੇषੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧੈਕਰੂਪਿषੁ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਤਤ੍ ਸਦ੍ਰੂਪਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਸੁ ਜਾਗਤਮ੍
ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧਾਤ੍ਮਨੋ ਭਾਤਿ ਕੁਤੋ ਨਾਮ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਸ੍ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮਃ ਕੁਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਸੱਪ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸਦ੍ਭਾਤੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਕੁਤਸ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮੇ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਮਰੁਜਲੇ ਪੁਨਰ੍ ਜਲਮਤਿਃ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਪਛਾਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਰਮ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾਲੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਰਣੇ ਕੁਤਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮृਤਿਭੀਰ੍ ਅਮृਤਸ੍ਯੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਰਨ੍ਨਭਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਵਚ੍ਛਾਵਦਾਤਸ੍ਯ ਘਨਾਸ਼ਯਸ੍ਯ । ਅਹਂ ਜਗਚ੍ ਚੇਤਿ ਕੁਸ਼ਬ੍ਦਕਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਂ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਨਵਾਚਿਕਂ ਤਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਜਗਤ' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸ਼ੁੱਧ, ਜਾਗਰੂਕ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਭਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਲਕਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਮਤਿਰ੍ ਮੂਢੋ ਰੂਢੋ ਨ ਵਿਤਤੇ ਪਦੇ । ਵਜ੍ਰਸਾਰਮ੍ ਇਦਂ ਤਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਅਜਾਗਰ, ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਠੋਸ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਪੱਕਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਵਾਂਗੂ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਬਾਲਸ੍ਯ ਵੇਤਾਲੋ ਮृਤਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਦਃ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦਾਕਾਰਂ ਤਥਾ ਮੂਢਮਤੇਰ੍ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਪਰੇਤ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੌਤ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲੀ ਮੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਕਲੀ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਾਂਗੂ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਤਾਪ ਏਵ ਯਥਾ ਵਾਰਿ ਮृਗਾਣਾਂ ਭ੍ਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸਤ੍ਯਾਭਂ ਤਥਾ ਮੂਢਧਿਯਾਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਿਰਾਜ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗੂ ਦਿਸਕੇ ਤ੍ਰਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲੀ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਝੂਠਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਰਗਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮृਤਿਰ੍ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਅਸਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਰੂਪਿਣੀ । ਨਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਰੀ ਭਾਤਿ ਤਥੇਦਂ ਦੁਰ੍ਵਿਦਾਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਜੀਵ ਲਈ ਅਸਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਅਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਨਕੇ ਕਾਨਕੇ ਕਟਕੇ ਯਥਾ । ਕਟਕਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਹੇਮਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 'ਕੜਾ' ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਥੋੜੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਥਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਪੁਰਾਗਾਰਨਗਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਨਾ । ਇਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਦृਗ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਦृਕ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਮਹਲ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਨਭਸਿ ਮੁਕ੍ਤਾਲੀਪਿਞ੍ਛਕੇਸ਼ੋਣ੍ਡੁਕਾਦਯਃ । ਅਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਾ ਤਥੇਦਂ ਦੁਰ੍ਦृਸ਼ਾਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ, ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖ ਜਾਂ ਗੇਂਦਾਂ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸੱਚੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਸਂਯੁਤਮ੍ । ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾ ਯਥਾ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਤਥਾ ਸ਼ृਣੁ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸੱਚੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਘਨਂ ਸ਼ੁਚਿ । ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਪੁਃ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਪਕ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਛੂਤਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਯਥੋਦੇਤਿ ਤਥਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵੈ
ਉਹ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਯਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰਵਾਸਿਨਃ । ਨਰਾਨ੍ ਇਤਿ ਨਰਾ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਕਾਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਕਾਸ਼ਚਿਤਾਹਂ ਹਿ ਨਰੋ ऽਨੇਨੇਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍
ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ 'ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਤੈਕ੍ਯਵਸ਼ਤੋ ਨਰਤੈਵਾਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਤੋ ਦਿਗ੍ਦ੍ਵਯੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਇਕਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਚਾਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾ ਨ ਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਮੁਨੇ ਯਦਾ । ਵਦ ਤਤ੍ ਕੋ ਭਵੇਦ੍ ਦੋषੋ ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਣਿ
ਹੇ ਮুনি, ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੇਵਲ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?