ਰਾਜਨ੍ ਸ੍ਮਰ ਵਿਵੇਕੇਨ ਪੂਰ੍ਵਜਾਤਿਮ੍ ਇਮਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਵਦਨ੍ਤੀ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਤਂ ਕਰੇਣ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ।
ਅਥ ਹਾਰ੍ਦਤਮੋਮਾਯਾ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਯਯੌ । ਸਵਿਕਾਸਂ ਚ ਹृਦਯਂ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਅਥਾਭਵਤ੍
ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜ ਗਿਆ।
ਸਸ੍ਮਾਰ ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਫੁਰਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨ੍ਯਦੇਹੈਕਰਾਜਤ੍ਵਂ ਲੀਲਾਵਿਲਸਿਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਰਾਜਗਦੀ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਭਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਈਆਂ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਪ੍ਤਿਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਲੀਲਾਯਤ੍ਨਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਆਤ੍ਮੋਦਨ੍ਤਂ ਬਭੂਵਾਸਾਵ੍ ਉਹ੍ਯਮਾਨ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਯਤਨ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਵਾਚਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸਾਰੇ ਬਤ ਮਾਯੇਯਮ੍ ਆਤਤਾ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਦੇਵ੍ਯੋਰ੍ ਇਹ ਮਯਾਧੁਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।
ਹੇ ਦੇਵ੍ਯੌ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਮ ਦਿਨਮ੍ ਏਕਂ ਮृਤਸ੍ਯ ਮੇ । ਗਤਮ੍ ਅਦ੍ਯੇਹ ਯਾਤਾਨਿ ਵਯੋ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਲੰਘਿਆ ਹੈ? ਪਰ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਤੱਤਰ ਸਾਲ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਮ੍ । ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਬਾਲ੍ਯਂ ਤਾਰੁਣ੍ਯਂ ਮਿਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਪਰਿਚ੍ਛਦਮ੍
ਮੈਂ ਕਈ ਕੰਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਰਦਾਦਾ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਰਾਜਨ੍ ਮृਤਿਮਹਾਮੋਹਮੂਰ੍ਛਾਯਾਸ੍ ਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਂਲ੍ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰੇ ऽਤੀਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਕੇ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੌਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਗृਹੇ ऽਥਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਨੈਵ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ । ਅਯਂ ਤਸ੍ਯ ਗृਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਿਲ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਂ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ—ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਥਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਗਿਰਿਗ੍ਰਾਮਕਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਗृਹੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਭੂਪਮਣ੍ਡਪਃ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਦਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਚ ਜਗਦ੍ਗृਹਮ੍
ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮੰਡਪ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ।
ਕਿਲ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗੇਹਾਨ੍ਤਰ੍ ਜੀਵਸ੍ ਤੇ ਮਦ੍ਵਰਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਸ੍ਯ ਭੂਪੀਠਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚ ਨਿਜਮਣ੍ਡਪਃ
ਮੇਰੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੰਡਪ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਗृਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਦਂ ਸਂਸਾਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਤਤ੍ਰੈਵੇਦਂ ਤਵ ਗृਹਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਮਨ੍ਥਰਮ੍
ਉਸੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਚੇਤਸਿ ਤਵ ਨਿਰ੍ਮਲਾਕਾਸ਼ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਗਤਮ੍ ਇਦਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਭ੍ਰਮਂ ਤਤਮ੍
ਉਸੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਾਫ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਭਟਕਣ ਦੀ ਛਬੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਯਥੇਦਂ ਨਾਮ ਮੇ ਜਨ੍ਮ ਤਥੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਕੁਲਂ ਮਮ । ਏਤਨ੍ਨਾਮਾਨ ਏਤੇ ਮੇ ਪੁਰਾਭੂਵਨ੍ ਪਿਤਾਮਹਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਜਾਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਭਵਂ ਬਾਲੋ ਦਸ਼ਵਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮੇ ਪਿਤਾ । ਪਰਿਵ੍ਰਾਡ੍ ਵਿਪਿਨਂ ਯਾਤ ਇਹ ਰਾਜ੍ਯੇ ऽਭਿषਿਚ੍ਯ ਮਾਮ੍
ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਠਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ਦਿਗ੍ਵਿਜਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਕਣ੍ਟਕਮ੍ । ਅਮੀਭਿਰ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪੌਰੈਃ ਪਾਲਯਾਮਿ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍
ਫਿਰ ਮੈਂ ਚੌਂਫੇਰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਵਤੋ ਧਰ੍ਮੇ ਪਾਲਯਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਵਯਸਸ੍ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਮਮ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਯਜਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸੱਤ ਜਾ ਸਾਲ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਪਰਬਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਮ ਦਾਰੁਣਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਯੁਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵੇਦਮ੍ ਆਯਾਤੋ ਗृਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਵੈਰੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਆ ਗਈ। ਲੜਾਈ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਇਮੇ ਦੇਵ੍ਯੌ ਗृਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਮੈਤੇ ਪੂਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਪੂਜਿਤਾ ਹਿ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਂ ਸਮੀਹਿਤਮ੍
ਇਹ ਦੋਨੋ ਦੇਵੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀ ਹੋਈ ਦਾਤ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਮੇਯਮ੍ ਏਤਯੋਰ੍ ਏਕਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜਾਤਿਸ੍ਮृਤਿਪ੍ਰਦਮ੍ । ਇਹ ਦਤ੍ਤਵਤੀ ਦੇਵੀ ਭਾਬ੍ਜਸ੍ਯੇਵ ਵਿਕਾਸਨਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੇਰੀ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਖਿੜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਦਾਨੀਂ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋ ऽਸ੍ਮਿ ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਗਤਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਪਰਿਨਿਰ੍ਵਾਮਿ ਸੁਖਮ੍ ਆਸੇ ਚ ਕੇਵਲਮ੍
ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ।
ਇਤੀਯਮ੍ ਆਤਤਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਭਵਤੋ ਭੂਰਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾ । ਨਾਨਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਢ੍ਯਾ ਸਲੋਕਾਨ੍ਤਰਸਞ੍ਚਰਾ
ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਭਟਕਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ, ਹੁਣ ਲੰਮੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਤ੍ਵਂ ਮृਤਿਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਃ ਪੁਰਾ । ਤਦੈਵ ਪ੍ਰਤਿਭੈषਾ ਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਹृਦਿ
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮਝ ਆਪ ਹੀ ਜਾਗ ਪਈ ਸੀ।
ਏਕਾਮ੍ ਆਵਰ੍ਤਵਲਨਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਧਤ੍ਤੇ ਯਥਾਪਰਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਨਦੀਵਾਹਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵਾਹਸ੍ ਤਥੈਵ ਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਇਕ ਘੁੰਮਣ ਛੱਡ ਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਵੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਧਾਰ ਇਕ ਚੱਕਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫ਼ੌਰਨ ਦੂਜੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਵਰ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸਂਮਿਸ਼੍ਰੋ ਯਥਾਵਰ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਏਵਂ ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਮਿਸ਼੍ਰਾਮਿਸ਼੍ਰਾ ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਘੁੰਮਣ ਹੋਰ ਘੁੰਮਣਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਅਲੱਗ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮृਤਿਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਏਤਜ੍ ਜਾਲਮ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਚਿਦ੍ਭਾਗੇ ਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ; ਇਹ ਜਾਲ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਰਗਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼ਤਕ੍ਰਮਃ । ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਿਰ੍ਮਾਣੇ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ ਮਰਣਂ ਪੁਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—
ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰੇ ਕੁਡ੍ਯਮਣ੍ਡਪਕੁਟ੍ਟਨਮ੍ । ਯਥਾ ਨੌਯਾਨਸਂਰਮ੍ਭੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਵਤਚੋਪਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਂ, ਹਾਲ ਤੇ ਕਮਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੌਕਾ-ਸਫਰ ਦੀ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—
ਯਥਾ ਸ੍ਵਧਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭੇ ਪੁਰਪਰ੍ਵਤਨਰ੍ਤਨਮ੍ । ਯਥਾ ਸਮਞ੍ਜਸਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਸ਼ਿਰਃਪਰਿਕਰ੍ਤਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸਾਂ ਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹੋ—
ਮਿਥ੍ਯੈਵੇਯਮ੍ ਇਹ ਪ੍ਰੌਢਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਤਤਰੂਪਿਣੀ । ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਤੁ ਨ ਜਾਤੋ ऽਸਿ ਨ ਮृਤੋ ऽਸਿ ਕਦਾਚਨ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਭ੍ਰਮ, ਜੋ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤੂੰ ਕਦੇ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ, ਨਾ ਕਦੇ ਮਰਿਆ ਹੈਂ।